Phân tích quan hệ Mỹ - Mexico từ 1992 đến nay

Chuyên đề nghiên cứu Quan hệ Mỹ - Mexico từ 1992 đến nay: Phân tích và Xu hướng, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Nguyễn Khánh Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Khương Thùy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô từ 1992 đến nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT QUAN HỆ HOA KỲ - MÊHICÔ TRƯỚC NĂM 1992
• 1.1. NHỮNG DI SẢN LỊCH SỬ TRONG QUAN HỆ HAI NƯỚC
• 1.1.1. Sự xâm lấn lãnh thổ Mêhicô của Hoa Kỳ
• 1.1.2. Chính sách can thiệp của các chính quyền Mỹ ở Mêhicô
• 1.1.3. Chính sách Láng giềng thân thiện của Hoa Kỳ và hệ quả đối với Mêhicô
• 1.1.4. QUAN HỆ HAI NƯỚC TRONG THỜI KỲ CHIẾN TRANH LẠNH
• 1.1.4.1. Quan hệ chính trị - ngoại giao
• 1.1.4.2. Quan hệ kinh tế
• 1.1.5. NHẬN XÉT
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ HOA KỲ - MÊHICÔ TRONG CÁC LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ - NGOẠI GIAO VÀ XÃ HỘI TỪ 1992 ĐẾN NAY
• 2.1. QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - NGOẠI GIAO
• 2.1.1. Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Mêhicô
• 2.1.2. Các hình thức hợp tác song phương
• 2.2. QUAN HỆ TRONG CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI
• 2.2.1. Vấn đề phòng chống ma túy
• 2.3. NHẬN XÉT
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ HOA KỲ - MÊHICÔ TRONG CÁC LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI, ĐẦU TƯ VÀ VIỆN TRỢ KINH TẾ TỪ 1992 ĐẾN NAY
• 3.1. QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ
• 3.1.1. Quan hệ thương mại
• 3.1.2. Quan hệ đầu tư
• 3.2. VIỆN TRỢ KINH TẾ
• 3.2.1. Vấn đề khủng khoảng kinh tế của Mêhicô
• 3.2.2. Sự trợ giúp của Hoa Kỳ
• 3.3. NHẬN XÉT
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái quát quan hệ Mỹ Mexico trước năm 1992

Quan hệ giữa Mỹ và Mexico đã trải qua nhiều biến động từ khi hai quốc gia này hình thành. Những di sản lịch sử, đặc biệt là sự xâm lấn lãnh thổ của Mỹ đối với Mexico, đã tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ hiện tại. Sự kiện Mỹ thôn tính các vùng đất của Mexico trong thế kỷ 19, như Texas và California, không chỉ là những cuộc chiến tranh mà còn là những bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Chính sách can thiệp của Mỹ vào Mexico đã dẫn đến những căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế giữa hai nước. Những vấn đề này không chỉ dừng lại ở khía cạnh lãnh thổ mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như chính sách đối ngoại và hợp tác kinh tế.

1.1. Những di sản lịch sử trong quan hệ hai nước

Sự xâm lấn lãnh thổ của Mỹ đối với Mexico bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 19. Mỹ đã thực hiện nhiều biện pháp để mở rộng lãnh thổ, từ việc mua bán đến các cuộc chiến tranh. Một trong những sự kiện nổi bật là cuộc chiến tranh Mỹ - Mexico (1846-1848), dẫn đến việc Mexico nhượng lại một phần lớn lãnh thổ cho Mỹ. Điều này không chỉ tạo ra những căng thẳng trong quan hệ hai nước mà còn định hình chính sách đối ngoại của Mỹ trong khu vực. Những di sản này vẫn còn ảnh hưởng đến tình hình chính trị và xã hội của Mexico cho đến ngày nay.

1.2. Chính sách can thiệp của các chính quyền Mỹ ở Mexico

Chính sách can thiệp của Mỹ vào Mexico đã diễn ra qua nhiều giai đoạn, từ việc hỗ trợ các cuộc cách mạng đến việc can thiệp quân sự. Các chính quyền Mỹ đã sử dụng nhiều hình thức khác nhau để duy trì ảnh hưởng của mình tại Mexico, điều này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao mà còn tác động đến tình hình xã hội trong nước. Sự can thiệp này đã dẫn đến những phản ứng mạnh mẽ từ phía Mexico, tạo ra một vòng xoáy căng thẳng trong mối quan hệ giữa hai nước.

II. Quan hệ Mỹ Mexico trong các lĩnh vực chính trị ngoại giao và xã hội từ 1992 đến nay

Từ năm 1992, mối quan hệ giữa Mỹ và Mexico đã có những bước chuyển mình quan trọng, đặc biệt là trong bối cảnh NAFTA được ký kết. Chính sách đối ngoại của Mỹ đã có sự điều chỉnh nhằm tăng cường hợp tác với Mexico. Các hình thức hợp tác kinh tế và chính trị đã được thiết lập, tạo ra một nền tảng vững chắc cho mối quan hệ song phương. Tuy nhiên, những vấn đề xã hội như di cư và ma túy vẫn là những thách thức lớn, ảnh hưởng đến tình hình chính trị và an ninh biên giới.

2.1. Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ và Mexico

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Mexico từ năm 1992 đã tập trung vào việc tăng cường hợp tác kinh tế thông qua NAFTA. Điều này không chỉ giúp Mexico phát triển kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho Mỹ trong việc mở rộng thị trường. Tuy nhiên, chính sách này cũng gặp phải nhiều chỉ trích từ cả hai phía, khi mà những lợi ích không được phân chia đồng đều. Sự phụ thuộc lẫn nhau trong quan hệ quốc tế đã tạo ra những thách thức mới, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

2.2. Các hình thức hợp tác song phương

Hợp tác giữa Mỹ và Mexico không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kinh tế mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như an ninh biên giới và chống ma túy. Các chương trình hợp tác đã được triển khai nhằm giải quyết những vấn đề xã hội nhức nhối, như di cư và tội phạm xuyên biên giới. Những nỗ lực này không chỉ giúp cải thiện tình hình xã hội mà còn củng cố quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn tồn tại, đòi hỏi cả hai bên phải tiếp tục nỗ lực để duy trì mối quan hệ bền vững.

III. Quan hệ Mỹ Mexico trong các lĩnh vực thương mại đầu tư và viện trợ kinh tế từ 1992 đến nay

Mối quan hệ thương mại giữa Mỹ và Mexico đã được củng cố mạnh mẽ từ khi NAFTA được ký kết. Thương mại tự do đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho cả hai nước, giúp tăng cường đầu tư và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, những vấn đề như khủng hoảng kinh tế tại Mexico đã đặt ra nhiều thách thức cho mối quan hệ này. Sự trợ giúp của Mỹ trong các lĩnh vực viện trợ kinh tế đã góp phần quan trọng trong việc ổn định tình hình kinh tế của Mexico.

3.1. Quan hệ thương mại

Quan hệ thương mại giữa Mỹ và Mexico đã có những bước tiến đáng kể từ khi NAFTA có hiệu lực. Mỹ trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Mexico, trong khi Mexico cũng là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Mỹ. Sự gia tăng thương mại tự do đã giúp cả hai nước tận dụng lợi thế so sánh của mình, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lẫn nhau cũng tạo ra những rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

3.2. Quan hệ đầu tư

Đầu tư giữa Mỹ và Mexico đã gia tăng đáng kể trong những năm qua, đặc biệt là trong các lĩnh vực như sản xuất và dịch vụ. Mỹ đã trở thành nhà đầu tư lớn nhất tại Mexico, góp phần tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, những vấn đề như khủng hoảng kinh tế và an ninh vẫn là những thách thức lớn đối với mối quan hệ này. Sự hỗ trợ của Mỹ trong việc cải thiện hệ thống kinh tế và an ninh tại Mexico là rất cần thiết để duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Mêhicô là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực Quan hệ quốc tế, đặc biệt từ năm 1992 đến nay khi hai quốc gia này chính thức tham gia Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Trong giai đoạn này, mối quan hệ song phương đã trải qua nhiều biến động và phát triển đa chiều trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội và an ninh. Theo ước tính, Hoa Kỳ là đối tác thương mại lớn nhất của Mêhicô, chiếm khoảng 60% xuất khẩu và 65% nhập khẩu của nước này, trong khi Mêhicô là đối tác thương mại lớn thứ ba của Hoa Kỳ với thị phần khoảng 5,6%. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm phân tích quá trình, nội dung và bản chất của hợp tác song phương giữa hai nước trong bối cảnh thế giới hậu Chiến tranh Lạnh, đồng thời rút ra những bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đang phát triển có quan hệ với siêu cường như Hoa Kỳ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1992 đến nay, gắn liền với sự kiện NAFTA có hiệu lực và sự thay đổi chính sách đối ngoại của hai nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ song phương, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác, đặc biệt trong các lĩnh vực chính trị - ngoại giao, thương mại, đầu tư, an ninh biên giới và các vấn đề xã hội như nhập cư và phòng chống ma túy. Các chỉ số kinh tế như kim ngạch thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các chương trình hợp tác an ninh được sử dụng làm thước đo hiệu quả quan hệ song phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính trong nghiên cứu quan hệ quốc tế: Thuyết thực dụng (Realism) và Thuyết hợp tác quốc tế (Liberalism). Thuyết thực dụng giúp giải thích các hành động của Hoa Kỳ và Mêhicô dựa trên lợi ích quốc gia, quyền lực và sự cân bằng lực lượng trong khu vực châu Mỹ. Trong khi đó, Thuyết hợp tác quốc tế nhấn mạnh vai trò của các tổ chức quốc tế, hiệp định thương mại và các cơ chế hợp tác song phương nhằm thúc đẩy hòa bình và phát triển kinh tế. Mô hình hợp tác đa tầng (Multi-level Governance) cũng được sử dụng để phân tích các hình thức hợp tác đa dạng giữa hai nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Chủ quyền quốc gia và ảnh hưởng khu vực: phản ánh sự cân bằng quyền lực và chính sách đối ngoại của hai nước.
• Hợp tác kinh tế song phương: bao gồm thương mại, đầu tư và viện trợ kinh tế.
• An ninh biên giới và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia: tập trung vào các vấn đề nhập cư và buôn bán ma túy.
• Chính sách đối ngoại độc lập và đa dạng hóa: thể hiện sự điều chỉnh chiến lược của Mêhicô trong quan hệ với Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm tài liệu lịch sử, báo cáo chính phủ, các văn bản pháp luật, hiệp định quốc tế, số liệu thống kê thương mại và đầu tư, cùng các bài viết học thuật và báo chí uy tín. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các giai đoạn chính trị - kinh tế quan trọng từ năm 1992 đến năm 2010, với việc lựa chọn các sự kiện, chính sách và chương trình hợp tác tiêu biểu.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích nội dung, tổng hợp và so sánh các chính sách, số liệu kinh tế và các kết quả hợp tác. Timeline nghiên cứu được xây dựng theo từng giai đoạn chính trị và kinh tế của hai nước, từ thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, qua các chính quyền Clinton, Bush và các chính phủ Mêhicô tương ứng. Phương pháp lịch đại được áp dụng để làm rõ sự phát triển và biến đổi của quan hệ song phương theo thời gian.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thương mại và đầu tư song phương: Từ năm 1992 đến 2010, kim ngạch thương mại giữa Hoa Kỳ và Mêhicô tăng trưởng mạnh, với Mêhicô chiếm khoảng 60% xuất khẩu và 65% nhập khẩu của nước này từ Hoa Kỳ. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Hoa Kỳ vào Mêhicô cũng tăng từ khoảng 26 triệu USD trong những năm 1940 lên tới hơn 100 triệu USD vào thập niên 1980, tập trung chủ yếu vào các khu chế xuất Maquilas.

2. Chính sách đối ngoại đa dạng và độc lập của Mêhicô: Mêhicô đã chủ động đa dạng hóa quan hệ quốc tế, mở rộng hợp tác với Liên minh châu Âu, Nhật Bản và các nước Mỹ Latinh khác, đồng thời duy trì chính sách đối ngoại độc lập trong một số vấn đề chính trị khu vực, như quan hệ với Cuba và Venezuela. Tuy nhiên, sự phụ thuộc kinh tế vào Hoa Kỳ vẫn rất lớn, chiếm tới 70% tổng kim ngạch xuất khẩu.

3. Hợp tác an ninh và kiểm soát biên giới: Sau sự kiện 11-9-2001, Hoa Kỳ tăng cường kiểm soát biên giới với Mêhicô, dẫn đến việc xây dựng hàng rào an ninh dài 700 dặm. Hai nước đã thiết lập các cơ chế hợp tác như Sáng kiến Mérida trị giá 1,4 tỷ USD nhằm chống buôn bán ma túy và tội phạm có tổ chức. Tuy nhiên, vấn đề nhập cư bất hợp pháp vẫn là thách thức lớn với hàng trăm nghìn lao động Mêhicô làm việc không giấy tờ tại Hoa Kỳ.

4. Cơ chế hợp tác đa dạng và hiệu quả: Các cuộc hội đàm cấp tổng thống, ủy ban song phương cấp bộ, nhóm liên nghị viện và các cơ quan trong khuôn khổ NAFTA đã tạo ra nền tảng hợp tác vững chắc. Ví dụ, các cuộc họp thường niên của ủy ban song phương cấp bộ tập trung vào an ninh biên giới, môi trường và phát triển nông thôn, góp phần giải quyết các vấn đề phức tạp trong quan hệ hai nước.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng thương mại và đầu tư phản ánh xu hướng hội nhập kinh tế sâu rộng giữa hai quốc gia láng giềng, đồng thời cho thấy lợi ích kinh tế lẫn nhau trong khuôn khổ NAFTA. Tuy nhiên, sự phụ thuộc kinh tế của Mêhicô vào Hoa Kỳ cũng đặt ra thách thức về chính sách đối ngoại độc lập, khi Mêhicô phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế và chủ quyền chính trị.

Chính sách đối ngoại đa dạng của Mêhicô thể hiện nỗ lực giảm bớt ảnh hưởng của Hoa Kỳ, song các vấn đề xã hội như nhập cư và ma túy đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ hơn. Việc Hoa Kỳ tăng cường kiểm soát biên giới và xây dựng hàng rào an ninh đã gây căng thẳng trong quan hệ, nhưng cũng thúc đẩy các chương trình hợp tác an ninh hiệu quả như Sáng kiến Mérida.

Các cơ chế hợp tác đa tầng và đa lĩnh vực đã giúp hai nước giải quyết các vấn đề phức tạp, từ chính trị đến kinh tế và xã hội. So sánh với các nghiên cứu quốc tế khác, kết quả này phù hợp với xu hướng hợp tác khu vực và vai trò của các hiệp định thương mại tự do trong việc thúc đẩy quan hệ song phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch thương mại, bảng thống kê đầu tư trực tiếp nước ngoài, và sơ đồ các cơ chế hợp tác song phương để minh họa sự phát triển và đa dạng hóa quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác kinh tế đa dạng hóa sản phẩm và thị trường: Khuyến khích Mêhicô phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và thị trường Hoa Kỳ. Thời gian thực hiện: 5 năm. Chủ thể: Chính phủ Mêhicô phối hợp với các doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.

2. Phát triển chính sách nhập cư hợp tác và nhân đạo: Hai bên cần xây dựng các chính sách nhập cư linh hoạt, bảo vệ quyền lợi người lao động di cư hợp pháp, đồng thời tăng cường kiểm soát nhập cư bất hợp pháp. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể: Bộ Nội vụ và Bộ Ngoại giao hai nước.

3. Mở rộng hợp tác an ninh và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia: Tiếp tục và nâng cao hiệu quả Sáng kiến Mérida, tập trung vào đào tạo, chia sẻ thông tin và hỗ trợ kỹ thuật cho lực lượng an ninh Mêhicô. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Bộ An ninh hai nước.

4. Tăng cường đối thoại chính trị và ngoại giao đa cấp: Duy trì các cuộc gặp cấp cao thường xuyên, mở rộng đối thoại giữa các cơ quan lập pháp và xã hội dân sự để tăng cường hiểu biết và hợp tác toàn diện. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Chính phủ, Quốc hội hai nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và ngoại giao: Luận văn cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách đối ngoại và hợp tác song phương, giúp xây dựng chiến lược quan hệ quốc tế hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả Quan hệ quốc tế: Tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa siêu cường và quốc gia đang phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ môi trường kinh tế, chính sách thương mại và đầu tư giữa hai nước để đưa ra quyết định kinh doanh phù hợp.

4. Các tổ chức phi chính phủ và xã hội dân sự: Nắm bắt các vấn đề xã hội như nhập cư, an ninh biên giới và hợp tác phát triển để tham gia vào các chương trình hỗ trợ và vận động chính sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ thương mại giữa Hoa Kỳ và Mêhicô phát triển như thế nào sau năm 1992?
   Kim ngạch thương mại tăng mạnh, với Mêhicô chiếm khoảng 60% xuất khẩu và 65% nhập khẩu từ Hoa Kỳ. Sự gia tăng này chủ yếu nhờ NAFTA và các khu chế xuất Maquilas.

2. Mêhicô có chính sách đối ngoại như thế nào trong quan hệ với Hoa Kỳ?
   Mêhicô duy trì chính sách đa dạng hóa và độc lập, mở rộng quan hệ với các nước khác nhưng vẫn phụ thuộc kinh tế lớn vào Hoa Kỳ.

3. Các vấn đề an ninh nào được hai nước hợp tác?
   Chủ yếu là kiểm soát biên giới, phòng chống buôn bán ma túy và tội phạm có tổ chức, thông qua các chương trình như Sáng kiến Mérida.

4. Tại sao vấn đề nhập cư vẫn là thách thức lớn?
   Dòng lao động Mêhicô sang Hoa Kỳ làm việc không giấy tờ rất lớn, trong khi chính sách kiểm soát biên giới thắt chặt gây khó khăn cho việc hợp pháp hóa và bảo vệ quyền lợi người lao động.

5. Cơ chế hợp tác song phương nào hiệu quả nhất?
   Các cuộc hội đàm cấp tổng thống và ủy ban song phương cấp bộ được đánh giá cao vì tạo điều kiện đối thoại trực tiếp, giải quyết nhiều vấn đề đa dạng và phức tạp.

Kết luận

• Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô từ năm 1992 đến nay phát triển đa chiều, đặc biệt trong thương mại và đầu tư với kim ngạch tăng trưởng ấn tượng.
• Mêhicô duy trì chính sách đối ngoại đa dạng và độc lập, song vẫn phụ thuộc kinh tế lớn vào Hoa Kỳ.
• Hợp tác an ninh và kiểm soát biên giới là trọng tâm sau sự kiện 11-9-2001, với các chương trình hợp tác hiệu quả như Sáng kiến Mérida.
• Các cơ chế hợp tác đa tầng, từ cấp tổng thống đến các ủy ban chuyên ngành, góp phần giải quyết các vấn đề phức tạp trong quan hệ song phương.
• Đề xuất các giải pháp nhằm đa dạng hóa kinh tế, cải thiện chính sách nhập cư, tăng cường hợp tác an ninh và đối thoại chính trị để nâng cao hiệu quả quan hệ trong tương lai.

Tiếp theo, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách mới và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ, môi trường và giáo dục. Hành động kịp thời sẽ giúp củng cố vị thế của hai nước trong khu vực và trên trường quốc tế. Để biết thêm chi tiết và cập nhật mới nhất, độc giả được khuyến khích tham khảo các báo cáo chính thức và các hội thảo chuyên ngành liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm ba chƣơng. Chƣơng 1: Khái quát quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trƣớc năm 1992. Những nội dung của chƣơng này điểm lại những di sản lịch sử của mối quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong thời kỳ lập quốc và trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Những nội dung này cho thấy thực trạng của mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Mêhicô từ năm 1992 có những sự kế thừa đặc điểm của mối quan hệ giữa hai nƣớc ở những giai đoạn trƣớc.

Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao và xã hội từ 1992 đến nay. Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao, Chƣơng 2 trình bày những chính sách đối ngoại chủ yếu của Hoa Kỳ và Mêhicô trong quan hệ song phƣơng giữa hai nƣớc và những hình thức hợp tác chính giữa hai nƣớc trong lĩnh vực này. Đối với những hợp tác trong các vấn đề xã hội, hai nội dung chính đƣợc trình bày trong Chƣơng 2 là vấn đề lao động nhập cƣ Mêhicô ở Hoa Kỳ và vấn đề hợp tác chống ma túy giữa hai nƣớc. Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong các lĩnh vực thƣơng mại, đầu tƣ và viện trợ kinh tế từ 1992 đến nay.

Chƣơng 3 trình bày những mối quan hệ kinh tế chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Mêhicô cũng nhƣ những hợp tác kinh tế, 8 z thƣơng mại và đầu tƣ giữa hai nƣớc. Những hợp tác trong khuôn khổ của khối kinh tế NAFTA là một dung quan trọng của chƣơng này. 9 z CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT QUAN HỆ HOA KỲ - MÊHICÔ TRƢỚC NĂM 1992 1. NHỮNG DI SẢN LỊCH SỬ TRONG QUAN HỆ HAI NƢỚC 1.

Sự xâm lấn lãnh thổ Mêhicô của Hoa Kỳ Hoa Kỳ và Mêhicô là hai quốc gia láng giềng có mối quan hệ lịch sử gắn kết với nhau lâu đời kể từ ngày lập quốc cho tới nay. Cũng giống nhƣ lịch sử quan hệ của các nƣớc có chung đƣờng biên giới khác trên thế giới, sự đụng độ và tranh chấp lãnh thổ đã diễn ra khá mạnh trong buổi đầu hình thành biên giới lãnh thổ cũng nhƣ trong quá trình phát triển của cả Hoa Kỳ và Mêhicô. Do điều kiện lịch sử khác nhau mà Hoa Kỳ trong buổi đầu độc lập là một nƣớc có diện tích nhỏ hơn Mêhicô song lại giành đƣợc độc lập trƣớc Mêhicô và phát triển rất nhanh, đặc biệt là quá trình tiến về phía Tây mở rộng lãnh thổ. Trong khi đó, nƣớc cộng hòa Mêhicô giành đƣợc độc lập muộn hơn và liên tục ở trong tình trạng bất ổn.

Vì thế, ngay từ đầu, Hoa Kỳ đã chủ định mở mang bờ cõi bằng nhiều biện pháp khác nhau. Trƣờng hợp thứ nhất là việc thôn tính vùng Florida và Oregon. Năm 1814, Andrew Jackson, một sĩ quan quân đội Mỹ, trở nên nổi tiếng trong cuộc chiến ở Horseshoe Bend (Mỹ) chống lại 1.000 chiến binh Creek và đã giết chết 800 ngƣời trong số đó.[75] Sau đó, Jackson tìm cách ép buộc ngƣời bản địa phải ký hợp đồng bán đất cho ngƣời da trắng. Trên đà thắng lợi, Andrew Jackson mở rộng cuộc chiến của mình ra khắp vùng miền Nam lãnh thổ nƣớc Mỹ ngày nay và tập trung vào Florida.

Vùng đất này vốn đã đƣợc nhà thám hiểm ngƣời Tây Ban Nha, Ponce de León khám phá và đặt tên là La Florida vào năm 1513. Sau đó, nhà thám hiểm khác ngƣời Tây Ban Nha đã chỉ huy những đợt khám phá mới ở vùng La Florida. Đó là Pánfilo de Narváez trong những năm 1520; Hernando de Soto từ năm 1539 đến 1542. Mặt khác, các cuộc thám hiểm của ngƣời Tây Ban Nha đều xuất phát từ Mêhicô và Pêru.

Nhƣ vậy, Andrew Jackson 10 z đã tấn công vào phần đất đã đƣợc ngƣời Tây Ban Nha khám phá từ trƣớc. Cuộc tấn công vào Florida với cái cớ ban đầu là tiêu diệt nô lệ bỏ trốn và những ngƣời bản địa cƣớp bóc đã biến thành một cuộc chiến tranh lớn với ngƣời da đỏ năm 1818. Chính cuộc chiến này đã dẫn tới quan niệm của ngƣời Mỹ cho rằng các vùng đất chiếm đƣợc nhất thiết phải thuộc về Hoa Kỳ. Vì vậy, chính giới Hoa Kỳ đã lên tiếng đòi mua lại Florida.

Thực chất, trong cuộc chiến này, Andrew Jackson đã chỉ huy quân đội tấn công vào vùng Florida, đốt phá các làng của ngƣời bản địa, đánh chiếm các pháo đài của ngƣời Tây Ban Nha cho đến khi ngƣời Tây Ban Nha buộc phải chấp thuận bán vùng này cho Hoa Kỳ vào năm 1819. Với thỏa thuận mua bán năm 1819 trị giá 5 triệu đô la Mỹ, Hoa Kỳ đã đoạt từ tay Tây Ban Nha cả vùng Florida ở miền Đông nƣớc Mỹ ngày nay kèm theo quyền sở hữu của Tây Ban Nha đối với khu vực Oregon ở miền Viễn Tây.[5,166] Điều đó đã làm mất đi cơ hội mở rộng lãnh thổ của chính quyền thuộc địa Mêhicô ra vùng lãnh thổ Florida - nơi những ngƣời Tây Ban Nha cha ông họ đã khai phá từ 3 thế kỷ trƣớc. Với việc chiếm đƣợc Oregon, Hoa Kỳ đã thành công bƣớc đầu trong việc tiến về miền Tây bất chấp những khó khăn từ sự chống đối của ngƣời bản địa, cũng nhƣ sự hiện diện của ngƣời Tây Ban Nha tại châu Mỹ. Vụ mua bán năm 1819 chính là bƣớc khởi đầu thuận lợi, tạo ra những lợi thế nhất định cho Hoa Kỳ trong công cuộc tranh giành đất đai với Mêhicô sau này để thực hiện mở rộng lãnh thổ về miền Tây.

Trƣờng hợp mở rộng lãnh thổ thứ hai của Hoa Kỳ việc là mua vùng Louisiana của Pháp. 1 Năm 1803, khi biết sắp lâm vào một cuộc chiến tranh với ngƣời Anh, Pháp đã quyết định bán vùng Louisiana cho Hoa Kỳ với giá 15 triệu đô la Mỹ để bổ sung ngân sách và đặt nó ngoài tầm với của ngƣời Anh. Trƣớc đó, thông qua hiệp ƣớc năm 1800, Pháp cũng đã từng hứa sẽ bán cho Tây Ban Nha vùng đất này trong trƣờng hợp Pháp có ý định bán nhƣng trong vụ mua bán 1 Đây là vùng lãnh thổ có diện tích rộng đến 2,6 triệu km2 nằm ở phía tây sông Mississippi và cảng New Orleans nằm gần phía cửa con sông này. Đây là một cảng rất cần thiết đối với việc vận chuyển hàng hóa của Hoa Kỳ bằng tàu thủy từ các vùng thung lũng sông Mississippi và Ohio.

11 z nói trên với Hoa Kỳ, Pháp đã không tham khảo ý kiến Tây Ban Nha.[76] Một vấn đề đặt ra là ranh giới của vùng lãnh thổ này với phần thuộc địa Mêhicô của Tây Ban Nha chƣa từng đƣợc phân định rõ ràng. Điều đó mở ra khả năng lớn cho Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng đƣờng biên giới của vùng lãnh thổ này sang phần lãnh thổ của Mêhicô. Điều này tất nhiên sẽ ảnh hƣởng đến lợi ích quốc gia của Mêhicô. Cũng giống nhƣ các đế quốc châu Âu vào thời điểm đầu thế kỉ XIX, quyền lực luôn là mục tiêu hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.

Về mặt hình thức mở rộng quyền lực, Hoa Kỳ cũng học tập các đế quốc châu Âu là đẩy mạnh việc mở mang lãnh thổ dù có phải sử dụng biện pháp quân sự. Trƣờng hợp Hoa Kỳ gây ra cuộc xung đột với Mêhicô ở Texas là một minh chứng. Trong suốt thập niên 1820, ngƣời Mỹ đã định cƣ ở vùng lãnh thổ bao la mang tên Texas. Những ngƣời này nhận đƣợc giấy cấp đất do chính quyền cai trị Mêhicô ban hành.

Tuy nhiên, sau ngày Mêhicô độc lập, số ngƣời định cƣ ở Texas đến từ Hoa Kỳ đã gia tăng nhanh chóng, gây lo ngại cho chính quyền Mêhicô. Kết quả là một lệnh cấm nhập cƣ đƣợc Mêhicô ban hành năm 1830. Năm 1834, tƣớng Antonio Lopez de Santa Anna đã thiết lập chế độ độc tài ở Mêhicô và một năm sau ngƣời Texas đã nổi loạn. Santa Anna đã đánh bại các cuộc dấy loạn của ngƣời Mỹ ở Alamo đầu năm 1836, giết hại tất cả những ngƣời phản kháng, gây nên sự căm phẫn trong tâm lý của ngƣời Mỹ di cƣ bấy giờ.

Một tháng sau sự kiện Alamo, cƣ dân của Texas tập hợp dƣới sự chỉ huy của San Houston, đã đánh bại quân đội Mêhicô và bắt đƣợc tƣớng Santa Anna trong một trận đánh ở San Jacinto. Vị tƣớng này đã buộc phải ký một văn kiện đầu hàng trong đó đảm bảo nền độc lập của dân Texas. Trong gần mƣời năm tiếp theo, Texas vẫn là một nƣớc cộng hòa độc lập với tên gọi là ―Ngôi sao cô đơn‖. Sau đó, Texas trở thành bang thứ 28 của Hoa Kỳ vào năm 1845.

Tuy Mêhicô đã cắt đứt các quan hệ với Hoa Kỳ vì sự li khai của vùng Texas nhƣng vấn đề có thể gây xung đột lớn nhất vẫn tồn tại là vấn đề biên giới của bang mới - bang Texas. Chính quyền Texas đã tuyên bố đƣờng biên giới là 12 z sông Rio Grande trong khi Mêhicô cho rằng đƣờng biên này ở xa trên phía bắc dọc sông Nueces. Trong khi đó, những ngƣời định cƣ Hoa Kỳ đã tràn ngập lãnh thổ vùng New Mexico và Califonia lúc này đang thuộc sở hữu của Mêhicô. Chính phủ Hoa Kỳ đã cố gắng mua hai vùng đất này của Mêhicô song đã thất bại.

Sau những cuộc đụng độ giữa binh lính các bang của Mêhicô và Hoa Kỳ dọc theo sông Rio Grande, Hoa Kỳ tuyên chiến vào năm 1846. Quân đội Hoa Kỳ đã giành nhiều chiến thắng trên chiến trƣờng trong đó phải kể đến việc họ đã tiến công vào thủ đô Mexico City vào đầu năm 1847. Cuối cùng, sau khi tƣớng Santa Anna của Mêhicô từ chức, Hoa Kỳ mới có thể điều đình đƣợc Hiệp ƣớc Guadalupue Hidalgo vào năm 1848. Theo đó, Mêhicô nhƣợng quyền sở hữu vùng Tây Nam và California với giá 15 triệu đô la Mỹ.

Sau cuộc chiến, Hoa Kỳ đã có đƣợc một vùng lãnh thổ mới rộng lớn tới 1,36 triệu km2, gồm các bang ngày nay là Nevada, California, Utah và một số vùng thuộc các bang New Mexico, Arizona, Colorado và Wyoming. [5,183] Sau đó, vào năm 1853 khi Santa Anna trở lại nắm quyền Tổng thống, do cần tiền chi tiêu cho chính phủ, ông đã bán nốt phần còn lại của vùng New Mexico và Arizona cho Hoa Kỳ với giá 10 triệu đô la Mỹ. Sự kiện này thƣờng đƣợc gọi dƣới cái tên vụ mua bán Gadsden.[31,284] Toàn bộ vùng đất Mêhicô bán cho Hoa Kỳ năm 1853 thuộc khu vực thung lũng Mesilla, nơi Hoa Kỳ rất cần mua để xây dựng tuyến đƣờng sắt nối liền với khu vực California mới giành đƣợc sau cuộc chiến Texas. Vì thế, vụ mua bán này làm ngƣời Mỹ rất hài lòng.

Trong khi đó, ngƣời Mêhicô coi quyết định của Tổng thống Santa Anna là một sự phản bội. Họ đã dấy lên một phong trào chống đối chính quyền.