PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi thực hiện đường lối đổi mới, chuyển sang nền kinh tế thị trường và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế với thế giới và khu vực, Đảng và Nhà nước đã chủ trương đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu để làm động lực thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH đất nước. Đẩy mạnh xuất khẩu, Nhà nước phải có những biện pháp chính sách khuyến khích ở mức cao nhất các ngành sản xuất cho xuất khẩu, các doanh nghiệp tham gia vào quá trình xuất khẩu và quốc tế hoá nhằm phát huy mọi tiềm năng và nội lực của đất nước, đồng thời khai thác tối đa sự hỗ trợ và hợp tác của cộng động quốc tế. Qua những năm thực hiện đường lối chính sách kinh tế mới của Đảng NDCM Lào nhất là từ 2000 đến nay về đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá của đã có những bước phát triển, đạt được thành tích đáng kể, góp phần đắc lực vào việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Xuất khẩu hàng hoá trong lĩnh vực thương mại có những bước đổi mới rõ rệt. Tuy nhiên, so với yêu cầu, mục tiêu và nhiệm vụ mới của Đảng và Nhà nước giao phó, thì việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá Lào hiện nay còn nhiều bất cập, khiếm khuyết, kém hiệu lực, hiệu quả, cần tiếp tục đổi mới. Bước vào thế kỷ XXI, xu thế hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu, vừa hợp tác vừa cạnh tranh giữa các nước ngày càng gia tăng. CHDCND Lào đã là thanh viên của Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN), tham gia khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA), chuyển bị điều kiện gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Để thích ứng với điều kiện mở cửa, hội nhập, thực hiện nghĩa vụ thành viên của tổ chức thương mại tự do ASEAN (AFTA- ASEAN Free Trade Area), Tổ chức thương mại thế giới (WTO-World Trade Organizationg) và các tổ chức kinh tế-thương mại quốc tế khác, CHDCND 2 Lào nhất thiết phải có chính sách kinh tế - thương mại nói chung, xuất khẩu nói riêng. Đây là một vấn đề bức xúc, thiết thực nhăm tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu, nắm bắt thời cơ thuận lợi, phát huy nội lực và lợi thế của đất nước, tạo điều kiện tiền đề cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển nền kinh tế quốc dân của nước CHDCND Lào trong thời gian tới. Với những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Định hướng xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”, trong đó chỉ ra những mặt được, chưa được trong việc xuất khẩu hàng hoá thời gian qua, từ đó có những giải pháp điều chỉnh, phù hợp nhằm đẩy mạnh hơn nữa xuất khẩu hàng hoá trong điều kiện hội nhập là một việc làm hết sức cần thiết, rất có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu đề tài Nhiều năm trở lại đây đã có đề tài, dự án của các Bộ, ngành, Viện nghiên cứu, đã tiến hành nghiên cứu về giải pháp thúc đẩy xuất khẩu của nước CHDCND Lào.
Năm 2003, Luận án Tiến sỹ của CHĂN SENG PHIM MA VÔNG với đề tài “Đổi mới quản lý Nhà nước về thương mại ở CHDCND Lào” Học viện CTQG Hồ Chí Minh, có đưa ra kinh nghiệm của một số nước về đổi mới quả lý Nhà nước về thương mại và bài học đối với Lào. Tác giả cũng đã đề cập đến các nhân tố của chính sách thương mại đó là: sự ổn định về chính trị - xã hội, điều kiện tài nguyên thiên nhiên, cơ sở hạ tầng kỹ thuật nguồn nhân lực, các chính sách ưu đãi về tài chính - tiền tệ, xuất nhập khẩu. Tác giả cũng đưa ra một số giải pháp đổi mới quản lý Nhà nước về thương mại. Tuy nhiên đề tài mà tác giả nghiên cứu chỉ nhằm đổi mới quản lý Nhà nước về thương mại, mà chưa phân tích sâu về đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá.
Đề tài cấp Bộ, mã số 98-98-036 về “Những giải pháp nhằm phát huy có hiệu quả lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong tiến trình hội nhập vào thị 3 trường khu vực và thế giới” (2010) của Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả. Đề tài này nghiên cứu diễn biến khả năng cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo, ngành xi măng và ngành mía đường. Các giải pháp đưa ra chủ yếu nhằm phát huy có hiệu quả lợi thế cạnh tranh của Việt Nam. Báo cáo khoa học về “Nghiên cứu những giải pháp chủ yếu nhằm phát huy lợi thế nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển thị trường xuất khẩu nông sản trong thời gian tới: cà phê, gạo, cao su, chè, điều” (2010), của Bộ NN&PTNT do TS.
Nguyễn Đình Long làm Chủ nhiệm đề tài, đã đưa ra những khái niệm cơ bản về lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh, phân tích những đặc điểm và đưa ra những chỉ tiêu về lợi thế cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu (gạo, cà phê, cao su, chè và điều), bao gồm các chỉ tiêu về định tính như chất lượng và độ an toàn trong sử dụng, quy mô và khối lượng, kiểu dáng và mẫu mã sản phẩm, phù hợp thị hiếu và tập quán tiêu dùng, giá thành.v… và các chỉ tiêu định lượng như: mức lợi thế so sánh (RCA), chi phí nguồn lực nội địa (DRC). Luận án Tiến sỹ của Lê Văn Thanh (2012) về “Xuất khẩu hàng nông sản trong chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu ở Việt Nam”. Luận án đã đề cập đến một số vấn đề có liên quan đến toàn cầu hóa, khu vực hóa, phân tích các lợi thế của Việt Nam trong sản xuất và xuất khẩu hàng nông sản, phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản của thế giới, Việt Nam và đã đưa ra được các nhóm giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu nông sản trong tương lai. Luận án Tiến sĩ của Ngô Thị Tuyết Lan (2007) về “Giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của hàng nông sản Việt Nam trong điều kiện hội nhập”.
Trong đó, đã nghiên cứu về lý luận về sức cạnh tranh của hàng hóa, thực trạng sức cạnh tranh một số hàng nông sản chủ yếu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời đề cập đến những tác động từ các cam kết của Việt Nam đối với các tổ chức như AFTA, BTA… 4 Tiến sỹ Phạm Thu Hương có cuốn sách “Xúc tiến xuất khẩu của Việt Nam - Cơ hội và thách thức khi gia nhập WTO”, Nhà xuất bản Lý luận Chính trị tháng 1 năm 2007, đã nêu ra một số vấn đề về xuất khẩu, những quy định của WTO có liên quan đến xúc tiến xuất khẩu và kinh nghiệm xúc tiến xuất khẩu của một số nước thành viên WTO. Tiến sỹ Bounna HANEXINGXAY, Hoàn thiện chính sách quan lý của Nhà nước về thương mại của nước CHDCND Lào đến năm 2020, 2010, Đại học KTQD, tác giả đề cập đến cơ chế, chính sách, hệ thống tổ chức bộ máy nhằm hoàn thiện quản lý Nhà nước về thương mại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy quản lý và đảm bảo thực hiện những mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước; nêu ra một số phương hướng, giải pháp để hoàn thiện chính sách quản lý Nhà nước về thương mại của nước CHDCND Lào đến năm 2020. Tóm lại, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ và cập nhật về vấn đề giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Hầu hết, các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc sơ lược, hoặc đi vào từng khía cạnh cụ thể về đẩy mạnh xuất khẩu của một số mặt hàng đơn lẻ, đưa ra các giải pháp nhằm phát huy những lợi thế cạnh tranh, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực v.
Mục đích nghiên cứu của luận văn Mục đích nghiên cứu của luận văn tập trung vào những vấn đề sau: Nghiên cứu một cách có hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu hàng hoá, làm rõ sự cần thiết phải đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập KTQT. Dựa trên cơ sở lý luận, luận văn đã phân tích và đánh giá thực trạng về xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong thời gian qua, chỉ rõ những kết quả đạt được, những tồn 5 tại hạn chế, cả về cơ chế, chính sách cũng như triển khai thực hiện. Kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, luận văn đã đề xuất các quan điểm và kiến nghị các giải pháp có cơ sở khoa học và có tính khả thi nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập KTQT. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn Đối tượng nghiên cứu của luận văn là lý luận và thực tiễn về thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn, tập trung phân tích một số cơ chế, chính sách phát triển xuất khẩu hàng hoá, những tác động của cơ chế chính sách đến sản xuất, xuất khẩu hàng hoá trong thời gian qua. Qua đó, đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng hoá nói chung. Đồng thời, tập trung phân tích một số mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Lào Đây là những mặt hàng đang được đánh giá có hiệu quả kinh tế cao, từ đó khái quát hóa các kiến nghị, giải pháp kinh tế chung cho thúc đẩy xuất khẩu cho tất cả các mặt hàng. Thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào có rất nhiều giải pháp về kinh tế, kỹ thuật, con người… tuy nhiên, Luận văn chỉ tập trung phân tích, đánh giá sâu và đưa ra các giải pháp kinh tế chủ yếu, ngoài ra cũng đưa ra một số giải pháp kỹ thuật mang tính cơ bản để thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá xuất khẩu.
Việc nghiên cứu ở cấp độ ngành hàng là chủ yếu. Thời gian nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2016 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra, luận ăn sử dụng một số phương pháp phổ biến trong nghiên cứu kinh tế sau đây: Phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử: Phương pháp này là sự vận dụng các học thuyết của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để xem xét, phân tích các vấn đề liên quan đến thương mại hàng hóa và xuất khẩu hàng hoá ở nước CHDCND Lào trong quá trình hội nhập 6 kinh tế quốc tế.