CHƯƠNG 1. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYET 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Có thé nói chủ đề nghiên cứu khoa học về phát triển du lịch xanh thu hút nhiều sự quan tâm và chú ý của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước. Nó bắt nguồn từ: (1) Về phía cau: những tiêu cực của loại hình du lịch đại chúng đã và đang tác động đến môi trường (ô nhiễm, hủy hoại môi trường) hay biến đổi văn hóa tại các điểm đến.
Cùng với sự phát triển của kinh tế - văn hóa - xã hội, nhu cầu cầu du lịch đa dạng hơn, ý thức về trách nhiệm đối với môi trường được quan tâm va nâng cao, con người hướng đến du lịch gắn nhiều hơn với thiên nhiên. (2) Vẻ phía cung: các nước phát triển đã xây dựng thành công nhiều mô hình du lịch xanh đặc biệt là khu vực Châu Au. Các nước đang phát trién cũng nhận được về tốt hơn về du lịch xanh (một trong những yếu tố góp phần xây dựng du lịch bền vững), tạo ra những điều kiện cơ sở hạ tầng tự nhiên - xã hội tại các nước này được xây dựng đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch xanh. Tiếp thị xã hội là một trong những phương tiện giúp phát triển du lịch vươn xa hơn.
Dé tiếp thị du lịch xanh được phát triển tốt cần có sự đánh giá, nhận thức của khách du lịch về hình ảnh điểm đến. Hiện nay trên thế giới và Việt Nam có một số công trình nghiên cứu về du lịch xanh, mối quan hệ giữa hình ảnh điểm đến và phát triển du lịch và những chiến lược tiếp thị xã hội về du lịch cụ thé như sau: 1. Nghiên cứu về du lịch xanh. Trên thế giới đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về du lịch xanh từ nhiều khía cạnh khác nhau, trong nghiên cứu “ Natural quiet: An additional feature reflecting green tourism development in conservation areas of Greece của tac giả Nefta Eleftherial P.al (2014), du lich xanh được xem là yêu tố của sự phát triển bền vững.
Tác giả nghiên cứu 1 khía cạnh trong du lịch xanh là sự yên tĩnh. Sự yên tinh được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho việc bảo tồn và thúc day du lịch thân thiện với môi trường. Nghiên cứu sự yên tĩnh ở các khu bảo tồn của Hy Lạp, kết quả cho thấy hơn 30% diện tích bề mặt của khu bảo tồn trong trạng thái yên tĩnh thúc đây các hoạt động hỗ trợ du lịch xanh cao hơn đáng kể. Nghiên cứu có ý nghĩa rằng cả giá trị bảo tồn và âm thanh của một địa điểm quan trọng trong các điểm đến du lịch có ý thức về môi trường.
Cùng năm 2014, tại Indonesia có nghiên cứu về du lịch xanh của tác giả Wikik Setyaningsih et.al với nghiên cứu “Low-Impact-Development as an Implementation of the Eco-Green-Tourism Concept to Develop Kampung towards Sustainable City”. Nghiên cứu xây dựng khu vực Kampung thành một thành phố bền vững dựa trên việc phát triển hệ thống du lịch xanh với sự đa dạng văn hóa xã hội, môi trường và các giá tri lịch sử của khu vực này. Tất cả các hoạt động trong thành phó đều can phát triển với tác động tới môi trường ở mức tối thiểu nhất. Theo tác gia Angela Kearney trong nghiên cứu “Green tourism development in Scotland”, Vé ly thuyét, du lich xanh nhằm mục dich mô tả một hình thức hoạt động du lịch có tác động tích cực cho việc bảo tồn môi trường thông qua việc tạo ra mối quan tâm của khách du lịch, là một tác nhân thúc day tăng trưởng địa phương thông qua việc khuyến khích kinh tế.
Về mặt thực tế, du lịch xanh có nghĩa là nỗ lực hòa giải và đáp ứng ba mục tiêu chính: bảo tồn môi trường tự nhiên và xây dung; cơ hội để hoàn thành khách du lịch cá nhân; và sự bảo vệ phúc lợi cộng đồng địa phương. Ayrshire- một khu vực ở Tây Nam Scotland, Vương quốc Anh nơi có trạng thái kinh tế kém, du lịch đình trệ. Băng việc xây dựng hệ thống du lịch theo hướng du lịch xanh đã giúp phục hồi nền kinh tế nơi đây. Doanh thu từ du khách tăng, người địa phương được tạo công ăn việc làm.
Sự phát triển của du lịch xanh ở Châu Âu được đánh giá và ghi nhận trong kết quả của nghiên cứu “ Models of Implementation of Enterprises in Agricultural Green Tourism in European Countries and Assessment of Their Efficiency”. Đối tượng nghiên cứu của M.Ignatenko (2019) là sự khởi nghiệp trong du lịch xanh nông thôn ở các nước Châu Âu, sau đó đánh giá hiệu quả của chúng. Nghiên cứu toàn diện và thực hiện kinh nghiệm của châu Âu về doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực du lịch xanh nông thôn ở Ukraine nhăm đạt được mục tiêu chiên lược của mình - tạo ra một các thị trường cạnh tranh trong nước, thị trường châu Âu và thế gidi. Một sản phẩm du lich mang đặc trưng quốc gia có thé đáp ứng nhu cầu của cả khách du lịch trong và ngoài nước.
Mở rộng khối lượng nội bộ và tăng trưởng liên tục của du lịch trong nước ở nông thôn, đảm bảo tích hợp sự phát triển của các khu vực nông thôn và các điểm du lịch của họ, mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho người dân địa phương. “Sustainability of Green Tourism among International Tourism and Its Influence on the Achievement of Green Environment: Evidence from North Cyprus” là nghiên cứu của tac giả Samah Ibnou- Laaroussi et.al (2020), kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng nhận thức của khách du lịch về tính bền vững của du lịch xanh và các mối quan tâm của họ có tác động tích cực đến thái độ hành động của họ. Con người ngày càng có ý thức về nguồn tài nguyên có hạn và những tác động tiêu cực của du lịch tới môi trường hiện nay. Nhận thức của một cá nhân xuất hiện từ các khía cạnh khác nhau (thái độ của họ, áp lực xã hội hoặc các mối quan tâm về van đề môi trường.thuyết phục họ thực hiện hành vi tích cực hoặc tiêu cực).
Khách du lịch hiểu biểu nhiều hơn về van đề môi trường, họ sẽ có xu hướng tham gia vào du lịch xanh hay du lịch có trách nhiệm hơn. Nghiên cứu về du lịch xanh ở Việt Nam đã được quan tâm từ cuối những năm 90 của thế kỷ XX. Trong đề tài “Phân tích cấu trúc sinh thái cảnh quan ứng dụng định hướng tô chức du lịch xanh ở Việt Nam” của tác giả Phạm Quang Anh (1996), phát triển du lịch bền vững cần phát triển du lịch theo hướng “xanh”. Phải tạo ra sự cân đối giữa du lịch với các ngành; phải đảm bảo sự nhất quán giữa “ phát triển du lịch” với “bảo vệ tai nguyên thiên và môi trường” (môi trường sinh thái, môi trường văn hóa, môi trường kỹ thuật).
cần xác lập một quy trình vừa khai thác những tiềm năng sẵn có, vừa biết tôn tạo và đa dạng hóa các đối tượng du lịch, dé hap dẫn du khách cũng như đảm bao tính lâu bền! Nghiên cứu “Du lịch xanh: chìa khóa của du lịch bền vững” của tác giả Thanh Lê (2012), Sự phát triển của du lịch giúp cho một số vùng ở các quốc gia Đông Nam Á thoát nghèo. Ngành du lịch cũng giải quyết công ăn việc làm cho 10 người dân địa phương, hỗ trợ địa phương trong lĩnh vực giáo dục và giải quyết các vấn đề xã hội. Du lịch xanh, du lịch sinh thái, du lịch bền vững, du lịch có trách nhiệm là những cách gọi khác nhau nhưng có ý nghĩa gần giống nhau trong cách thức tham quan nhưng không gây ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương. Khi tham gia các tour du lịch xanh, khách du lịch được khuyến khích hòa nhập với thiên nhiên, giúp nâng cao đời sống của người dân địa phương mà không gây bất cứ tác động gì đến môi trường - đây là xu hướng phát triển của thời đại.
Những năm trở lại đây, du lịch xanh đã được quan tâm chú ý nhiều hơn. “Nghiên cứu trao đổi về Du lịch Xanh tại Việt nam hiện nay: Bài học kinh nghiệm của Thái Lan và triển vọng trong tương lai” của tác giả Chiến Thắng (2019). Đã đề cập du lịch xanh là du lịch dựa trên nền tảng khai thác hợp lý và hiệu quả các nguồn tài nguyên, phát triển gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tác giả đưa ra các khuyến nghị ngành du lịch xanh phát triển cần nâng cao hiệu quả hệ thống năng lượng, nước và chất thải; Du lịch xanh đòi hỏi nguồn nhân lực trực tiếp và gián tiếp có chất lượng, biết quan tâm tới môi trường và thực hiện quy tắc ứng xử phù hợp với xu thế thân thiện với môi trường.
Bên cạnh đó, du lịch xanh có tiềm năng tạo ra việc làm mới, có lợi cho môi trường. Một nghiên cứu khác của Ths Nguyễn Thị Thao (2020) “Du lịch xanh - giải pháp phát triển du lịch bền vững của huyện đảo Phú Quốc”. Theo tác giả, du lịch xanh được hiểu là “hình thức phát triển du lịch thân thiện với môi trường trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc: Thứ nhất, sử dụng hợp lý các nguồn lực tài nguyên thiên nhiên cho nhu cầu phát triển du lịch; Thứ hai, hạn chế tác động từ hoạt động du lịch đến môi trường tự nhiên; Thứ ba, ưu tiên phát triển các loại hình/sản phẩm du lịch có trách nhiệm với môi trường tự nhiên mà trọng tâm là du lịch sinh thái”. Những giải pháp tác giả đưa ra dé đây mạnh du lịch xanh tai Phú Quốc là chính sách ưu đãi về thuế để khuyến khích đầu tư phát triển du lịch, đánh giá đúng những mức độ tác động của các hoạt động du lịch tới kinh tế - môi trường- xã hội, xây dựng các sản 11 phẩm du lịch xanh và nâng cao nhận thức đội ngũ hướng dẫn viên du lịch sinh thái, nhân viên trong các doanh nghiệp lữ hành về bảo vệ môi trường du lịch, du lịch xanh, kỹ năng giao tiếp cũng cần được lồng ghép vào chương trình đào tạo, huấn luyện nhân lực của huyện, doanh nghiệp.
Trong bai nghiên cứu “Bảo tồn và phát triển du lịch xanh tại Việt Nam”, GS. Nguyễn Văn Đính (2021) đã chỉ ra rằng sự phát triển của “Du lịch xanh” trong những năm gan đây không chỉ là một khái niệm mà đã trở thành xu hướng, đã và đang phát triển nhanh chóng ở nhiều nước trên thế giới, ngày càng thu hút sự quan tâm rộng rãi của khách du lịch, các doanh nghiệp du lịch nói riêng và cộng đồng xã hội nói chung.