CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN 1.2 Khái quát về chiến lược phát triển thương mại trong nền kinh tế quốc dân.1 Quan niệm về chiến lược phát triển thương mại Khái niệm chiến lược được sử dụng khá phổ biến trong hầu hết các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế cả tầm vĩ mô và tầm vi mô: Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển dân số, chiến lược phát triển khoa học công nghệ, chiến lược phát triển ngành, chiến lược phát triển vùng kinh tế trọng điểm, chiến lược bảo vệ môi trường, chiến lược kinh doanh, chiến lược tiêu thụ sản phẩm, chiến lược cạnh tranh, chiến lược Marketing… - Alfred Chandler (thuộc Đại học Harvard) cho rằng: Chiến lược phát triển bao hàm việc ấn định các mục tiêu cơ bản dài hạn của một tổ chức, một ngành, một lĩnh vực nhất định đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hành động và phân bố các nguồn lực thiết yếu để thực hiện các mục tiêu đó trong khoảng thời gian nhất định. Đây là một khái niệm được dùng phổ biến nhất hiện nay. - Theo ông James. Quin (thuộc Đại học Dartmouth) : Chiến lược là một dạng thức hoặc một kế hoạch phối hợp các mục tiêu chính, các chính sách và các trình tự hành động thành một tổng thể kết dính lại với nhau.
Chiến lược là nghệ thuật phối hợp các hành động và điều khiển chúng nhằm đạt được mục tiêu dài hạn. - Theo quan niệm của Alain Thretart thì chiến lược được xem như một nghệ thuật mà người ta dùng để chống lại cạnh tranh giành thắng lợi, một nghệ thuật tạo lập các lợi thế cạnh tranh.Martinet quan niệm rằng : Chiến lược là nhằm phác hoạ những quỹ đạo tiến triển đủ vững chắc và lâu dài, chung quanh quỹ đạo đó có thể sắp đặt những hành động chính xác để đạt tới mục tiêu.Bizzell và nhóm tác giả cho rằng: Chiến lược như là kế hoạch tổng quát dẫn dắt và hướng một tổ chức, một doanh nghiệp, một ngành, một lĩnh vực đi đến mục tiêu mong muốn. Nó là cơ sở cho việc định ra các chính sách và các thủ pháp tác nghiệp.Porter cho rằng: Chiến lược là nghệ thuật xây dựng các lợi thế cạnh tranh vững chắc để phòng thủ. - Trong giáo trình nổi tiếng của Willam.Glueck (Bussiness Policy and Stratergic Management- New York: Mc Graw- Hill, 1980) thì chiến lược được coi như một kế hoạch mang tính thống nhất, tính toàn diện và tính phối hợp, được thiết kế để đảm bảo rằng các mục tiêu căn bản của một tổ chức được thực hiện.
- Giao trình Quản trị doanh nghiệp thương mại do PGS. Nguyễn Thừa Lộc chủ biên: “Chiến lược kinh doanh là định hướng hoạt động có mục tiêu của doanh nghiệp cho một thời kỳ dài và hệ thống các chính sách, biện pháp điều kiện để thực hiện các mục tiêu đề ra” Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về chiến lược, nhưng các nhà nghiên cứu đều thống nhất với nhau ở những đặc điểm và nội dung của chiến lược nói chung. Đó là định hướng hoạt động cho một ngành, một lĩnh vực nào đó trong thời kỳ dài hạn, với hệ thống các chương trình mục tiêu và hệ thống các giải pháp chiến lược, nhằm huy động có hiệu quả mọi nguồn lực để thực hiện các mục tiêu đã đề ra. Từ những tư tương trên, chung ta có thể rút ra được quan điểm về chiến lược như sau: Chiến lược phát triển của một ngành, một lĩnh vực nhất định được 5 hiểu là kết quả của một quá trình nghiên cứu các môi trường hiện tại cũng như tương lai, nhằm hoạch định hướng đi, nhằm phát triển của ngành của lĩnh vực trong một khoảng thời gian khá dài, với mục tiêu, giải pháp chiến lược và các phương án cần đạt tới cũng như các điều kiện cần thiết để có thể tổ chức thực hiện được các phương án hiệu quả nhất trong điều kiện hiện nay cũng như tương lai.
Giữa chiến lược phát triển với kế hoạch và chính sách phát triển có sự khác nhau cần phân biệt: Một là: Chiến lược được phát triển biểu hiện tầm nhìn dài hạn về quan điểm, mục tiêu, định hướng và giải pháp. Chiến lược định hướng cho kế hoạch. Hai là: Đứng về mặt thời gian, chiến lược phát triển phải đi trước một bước so với kế hoạch, chiến lược là cơ sở cho kế hoạch dài hạn và ngắn hạn. Kế hoạch được xây dựng và tổ chức thực hiện trên cơ sở các mục tiêu của chiến lược.
Ba là: So với chính sách thì chiến lược phát triển có phạm vi rộng hơn, chính sách là công cụ để thực hiện chiến lược nhằm đạt tới mục tiêu của chiến lược phát triển. Chiến lược phát triển có những đặc trưng sau đây cần phải tính đến trong quá trình xây dựng: - Chiến lược phát triển không phải là một bản thuyết trình chung chung, mà nó được thể hiện bằng những quan điểm mục tiêu phát triển cụ thể và giải pháp mang tính chiến lược. - Chiến lược phát triển phải bảo đảm các nguyên tắc: định hướng, lựa chọn, khoa học và thực tiễn. - Chiến lược phát triển không vạch ra một cách cụ thể làm thế nào để đạt được mục tiêu mà chỉ ra hướng phát triển của ngành, của đơn vị với 6 những giải pháp chiến lược cho một khoảng thời gian dài hoặc tương đối dài (thường là 10 năm trở lên).2 Hệ thống chiến lược phát triển thương mại trong nền kinh tế quốc dân Là một bộ phận của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển thương mại mang đầy đủ những đặc tính chung của một chiến lược như: tính định hướng, tính lựa chọn, tính khoa học và tính thực tiễn.
Song hoạt động trong lĩnh vực lưu thông hàng hoá, chiến lược phát triển thương mại trước hết là chiến lược cấp ngành, định hướng cho sự phát triển của thương mại. Thương mại hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ các hoạt động kinh doanh trên thị trường, đó là quá trình mua bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích thu được lợi nhuận, là lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hoá. Thương mại ra đời do sự phân công lao động xã hội và gắn liền với quá trình tái sản xuất xã hội. Ngành thương mại là ngành độc lập có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.
Thương mại có những chức năng nhiệm vụ như sau: Tổ chức quá trình lưu thông hàng hoá dịch vụ trong nước với nước ngoài, tiếp tục quá trình sản xuất trong khâu lưu thông, thực hiện giá trị của hàng hoá - dịch vụ, đồng thời đáp ứng tốt mọi nhu cầu của sản xuất kinh doanh và đời sống. Do đó chiến lược phát triển thương mại có ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình trao đổi và lưu thông hàng hoá - dịch vụ của một quốc gia trong một khoảng thời gian tương đối dài. Để có hướng đi và bước đi thích hợp cho sự phát triển của thương mại, thì bất kể trong phạm vi toàn nền kinh tế quốc dân hay phạm vi một doanh nghiệp, chiến lược phát triển thương mại cũng phải thể hiện được các mục tiêu của mình. Bên cạnh hệ thống mục tiêu phải có, thì điều quan trọng hơn của chiến lược chính là các giải pháp, biện pháp nhằm huy động tối đa mọi nguồn lực để đạt được mục 7 tiêu phát triển.
Qua những phân tích trên cho thấy rõ bản chất của chiến lược phát triển thương mại: Chiến lược phát triển thương mại là định hướng cho sự phát triển của thương mại trong một thời kỳ dài hoặc tương đối dài với các quan điểm, mục tiêu và các giải pháp chủ yếu nhằm huy động tối đa và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, nhằm đẩy mạnh phát triển thương mại với nhịp độ ngày càng cao. Theo quy mô và phạm vi hoạt động thương mại khác nhau, hình thành các loại chiến lược phát triển thương mại khác nhau trong nền kinh tế quốc dân như: - Chiến lược phát triển thương mại chung cả nước. Chiến lược này do Bộ Thương Mại xây dựng và do Chính phủ phê duyệt, thể hiện những quan điểm phát triển chung của các ngành thương mại, những mục tiêu tổng quát và các giải pháp chiến lược ở các cấp vĩ mô. Chiến lược phát triển chung ở tầm quốc gia bao gồm chiến lược phát triển thương mại nội địa và chiến lược phát triển xuất nhập khẩu.
- Chiến lược phát triển thương mại vùng lãnh thổ. Đây là bộ phận rất quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế vùng lãnh thổ do Bộ kế hoạch đầu tư và Bộ Thương mại và các địa phương thuộc vùng lãnh thổ phối hợp nghiên cứu xây dựng. Chiến lược này dựa vào định hướng chung về phát triển kinh tế - xã hội của vùng lãnh thổ và chiến lược phát triển thương mại của cả nước trên cơ sở khai thác những lợi thế của vùng để xây dựng. - Chiến lược phát triển thương mại của tỉnh, thành phố.
Chiến lược phát triển của Tỉnh, Thành phố là do Sở Thương mại của Tỉnh, Thành phố đó nghiên cứu, xây dựng và được chủ tịch Tỉnh phê duyệt. Chiến lược này là bộ phận hữu cơ của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của 8 tỉnh, thành phố. - Chiến lược phát triển thương mại của doanh nghiệp. Chiến lược này do chính doanh nghiệp xây dựng và tổ chức thực hiện.
Nó xác định rõ mục đích, hướng đi của doanh nghiệp, mặt khác nó cũng bao gồm các giải pháp cơ bản để đạt được mục tiêu chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.3 Vai trò và những nội dung cơ bản của chiến lược phát triển thương mại trong nền kinh tế quốc dân 1.1 Vai trò của chiến lược phát triển thương mại A: Vai trò của thương mại trong nền kinh tế quốc dân Thương mại có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập: - Tạo điều kiện cơ bản cần thiết cho sản xuất và thúc đẩy hoạt động sản xuất của vùng lãnh thổ. Hoạt động thương mại cung cấp dịch vụ và các yếu tố đầu vào của sản xuất, đảm bảo cho các quá trình sản xuất và tái sản xuất có thể diễn ra thường xuyên, liên tục. Như việc cung cấp vật tư, phân bón, giống cho sản xuất nông - lâm nghiệp hoặc nguyên liệu, phương tiện và thiết bị công nghệ - kỹ thuật cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của vùng lãnh thổ. Đảm bảo đầu ra của sản xuất kinh doanh như bảo quản cất giữ, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá của vùng.
Đồng thời phục vụ cho các hoạt động giao lưu, trao đổi hàng hoá nói chung.