CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SẢN PHẨM THÉP XÂY DỰNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm và lý thuyết cơ sở 1.1 Các khái niệm cốt lõi a. Sản phẩm thép và đặc điểm của sản phẩm thép xây dựng Thép là hợp kim với thành phần chính là sắt (Fe), với cacbon (C), từ 0,02% đến 2,14% theo trọng lượng, và một số nguyên tố hóa học khác. Thép hiện đại được chế tạo bằng nhiều các nhóm hợp kim khác nhau, tùy theo thành phần hóa học của các nguyên tố cho vào mà cho ta các sản phẩm phù hợp với công dụng riêng rẽ của chúng Đặc điểm của thép xây dựng: Thép xây dựng bao gồm thép cây, cuộn xây dựng (thép cây tròn trơn, thép thanh vằn thép cuộn) thép hình ống (thép chữ C, thép chữ I, thép góc, thép ống) được sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật đã quy ước trong một phạm vi dung sai cho phép và có rất nhiều chủng loại kích thước khác nhau. Thép xây dựng có thành phần chủ yếu là sắt và do sắt là kim loại dễ bị ăn mòn điện hóa và ăn mòn hóa học trong môi trường tự nhiên cho nên thép xây dựng chịu tác động to lớn của môi trường tự nhiên.
Mặt khác sắt cũng là kim loại nặng cộng với đặc điểm của các công trình xây dựng làm cho thép xây dựng có khối lượng riêng lớn, cồng kềnh, khó vận chuyển nên làm tăng chi phí vận chuyển và xếp dỡ. Chất lượng sản phẩm thép xây dựng được đánh giá thông qua các tiêu chuẩn phù hợp với các đặc tính cơ, lý, hóa theo quy định của từng quốc gia như: kích cỡ sản phẩm, chiều dài, đường kính, trọng lượng, bề mặt, màu sắc, tiết diện, đơn trọng, sung sai đơn trọng, phạm vi sử dụng… Ở Việt Nam áp dụng nhiều bộ tiêu chuẩn chất lượng khác nhau phổ biến là: tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), Hoa Kỳ (ASTM), Anh Quốc (BS), Nhật Bản (JIS)… Giá thành sản phẩm thép xây dựng chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất đặc biệt là giá phôi thép, công nghệ sản xuất, nguồn năng lượng phục vụ cho quá trình luyện thép như: dầu mỏ, than đá, điện sản xuất… Thông thường trong một công trình xây dựng thì thép xây dựng chiếm khoảng từ 55% đến 75% giá trị công trình xây dụng cho nên chi phí cho thép xây dựng là rất lớn. Bởi vậy, thép xây dựng có giá trị cao và là yếu tố đầu vào quan trọng cho ngành công nghiệp xây dựng. Luan van 8 Trên đây là một số đặc điểm cơ bản của sản phẩm thép xây dựng sẽ tạo nên những nét đặc thù của thị trường dành riêng cho sản phẩm này.
Những phần dưới đây tác giả sẽ trình bày về nhu cầu, thị trường của sản phẩm thép xây dựng trên thị trường Việt Nam và chiến lược thị trường. Qua đó, chúng ta có thể thấy rõ hơn các yếu tố, các hoạt động kinh doanh diễn ra trên thị trường này. Nhu cầu và mong muốn sản phẩm thép Xuất phát từ nhu cầu của con người muốn xây dựng nhà cửa, các công trình xây dựng khác phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt thì cần thiết phải có các nguyên vật liệu, mà trong đó sản phẩm thép xây dựng là một nguyên vật liệu quan trọng, là xương sống cho các công trình. Bởi vậy, những khách hàng này có nhu cầu mua các sản phẩm thép xây dựng và chuẩn bị về tài chính để thanh toán cho nhu cầu này.
Khách hàng của sản phẩm thép xây dựng là những người sử dụng sản phẩm thép xây dựng phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của mình. Họ có thể là những khách hàng tổ chức hay cá nhân. Sản phẩm thép xây dựng là sản phẩm thép đặc thù cho thị trường này. Muốn hình thành nên thị trường sản phẩm thép xây dựng thì phài có sản phẩm thép xây dựng, mặt khác sản phẩm thép xây dựng là sản phẩm được đem chào bán để thỏa mãn nhu cầu về xây dựng.
Thị trường thép cả thế giới và trong nước hiện nay đều có chung xu hướng là ảm đạm do nhu cầu yếu. Tại thị trường trong nước, mặc dù đã bước vào mùa xây dựng nhưng tình hình tiêu thụ thép vẫn rất chậm do thị trường bất động sản chưa có dấu hiệu khởi sắc trong khi đó nhập siêu thép vẫn lớn. Các DN thép thừa nhận về thị trường thép Việt Nam hiện nay với sản lượng thép xây dựng quá lớn so với các sản phẩm thép khác, nên khi dư thừa hầu hết là thép xây dựng. Điều đáng nói, trong khi sản lượng thép xây dựng dư thừa, thì một số sản phẩm thép khác Việt Nam lại đang thiếu trầm trọng.
Hiện chúng ta vẫn phải nhập khẩu 70 - 80% sắt thép phế, 20% phôi thép, 100% điện cực, than luyện cốc… Thậm chí, chúng ta đang phải nhập khẩu 100% thép cuộn cán nóng nhưng đến nay vẫn chưa có DN nào sản xuất mặt hàng này. Bên cạnh sự dư thừa của sản phẩm thép xây dựng thì nhu cầu về sử dụng nhà thép tiền chế sẽ tăng mạnh. Nhà thép tiền chế sẽ thay thế nhà xưởng thông thường. Do ưu điểm của nhà thép tiền chế là chi phí thấp, thời gian xây dựng nhanh, chi phí bảo dưỡng thấp và dễ dàng mở rộng thêm trong tương lai nên các doanh nghiệp sẽ tăng cường sử dụng thay vì xây dựng nhà xưởng thông thường.
Thị trường ngành kinh doanh sản phẩm thép và thị trường sản phẩm thép của doanh nghiệp Thị trường ngành kinh doanh sản phẩm thép xây dựng thường là ngành kinh doanh có quy mô thị trường lớn, có sự cạnh tranh diễn ra gay gắt và có khả năng hình thành thị trường thống nhất toàn quốc. Nhưng nhu cầu tiêu dùng trên thị trường không phong phú, đa dạng, chủ yếu là thị trường bán buôn hoặc bán với khối lượng lớn. Bên cạnh những đặc điểm chung đó thị trường sản phẩm thép xây dựng còn có những tính chất khác biệt sau đây: Thị trường ngành kinh doanh sản phẩm thép xây dựng được coi là thị trường cạnh tranh gần như hoàn hảo vì có nhiều người mua và người bán độc lập với nhau, sản phẩm thép xây dựng được sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật đã được quy ước, giá cả của thép biến động theo quan hệ cung cầu, sản lượng của doanh nghiệp thường không cao so với lượng cung thị trường cho nên thường không có hãng nào chi phối được sản lượng và giá bán. Lượng cung thép xây dựng ít co dãn trong ngắn hạn nhưng lại co dãn mạnh trong dài hạn.
Lượng cung thép xây dựng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các yếu tố cầu thị trường của sản phẩm thép xây dựng, và các yếu tố môi trường vĩ mô như: các chính sách quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch và phát triển các doanh nghiệp thép xây dựng trong nước và các chính sách thương mại xuất nhập khẩu có liên quan đến sản phẩm này. Cầu về sản phẩm thép xây dựng có độ co giãn về giá thấp và chịu tác động mạnh mẽ của tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng như: tốc độ đô thị hóa, sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải, tăng trưởng của ngành xây dựng, của thị trường bất động sản…qua đó sẽ tiếp tục tác động đến các doanh nghiệp sản xuất và cung ứng các sản phẩm thép xây dựng. Nhu cầu về sản phẩm thép xây dựng trải rộng theo khu vực địa lý gắn với các công trình xây dựng, mặt khác do đặc điểm của sản phẩm thép xây dựng làm cho chi phí logictics của sản phẩm này tăng cao. Trong thực tế sẽ thông qua thương lượng và đàm phán của các bên mua và bán để gánh chịu chi phí này.
Nhu cầu thép xây dựng mang tính mùa vụ cao phụ thuộc vào mùa xây dựng thường là các tháng giữa năm. Chiến lược và các cấp chiến lược của doanh nghiệp Theo Alfred Chandler: “Chiến lược bao hàm việc ấn định các mục tiêu cơ bản, dài hạn của doanh nghiệp, đồng thời áp dụng một chuỗi các hành động cũng như sự phân bổ các nguồn lực cần thiết để thực hiện các mục tiêu này”. Luan van 10 Theo Johnson & Scholes: “Chiến lược là định hướng và phạm vi của một tổ chức về dài hạn nhằm giành lợi thế cạnh tranh cho tổ chức thông qua việc định dạng các nguồn lực của nó trong môi trường thay đổi, để đáp ứng nhu cầu thị trường và thỏa mãn mong đợi của các bên liên quan”. Theo Bruce Henderson: “Chiến lược là sự tìm kiếm thận trọng một kế hoạch hành động để phát triển và kết hợp lợi thế cạnh tranh của tổ chức”.
Cùng với sự phát triển của lịch sử, khái niệm về chiến lược cũng có những thay đổi. Khi các điều kiện của môi trường kinh doanh ngày càng biến động và khó có thể dự đoán thì lúc này chiến lược không còn tập trung vào những chương trình, kế hoạch chi tiết nữa mà chiến lược lúc này hướng đến tầm nhìn, nguyên lý và mục tiêu. Từ tiếp cận như trên chiến lược có thể hiểu là những chương trình hành động tổng quát, là việc xác định các mục tiêu cơ bản dài hạn của doanh nghiệp và dự đoán xu hướng phát triển kỳ vọng của doanh nghiệp. Từ đó có những lựa chọn những đường lối hoạt động, quy hoạch và phân bổ các nguồn lực để nhằm đạt tối đa các mục tiêu toàn diện và dài hạn đã đặt ra.
Các cấp chiến lược của doanh nghiệp: Tùy theo cấu trúc tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của DN, trong các doanh nghiệp hiện nay thường có các cấp chiến lược như sau: Chiến lược doanh nghiệp, chiến lược kinh doanh và chiến lược chức năng. Các hoạt động cũng như chiến lược của các cấp phải luôn thể hiện sự nhất quán, hỗ trợ lẫn nhau và luôn thống nhất nhằm thích nghi và đáp ứng tốt nhất những thay đổi của môi trường kinh doanh. Chiến lược doanh nghiệp thường do bậc quản trị doanh nghiệp đề ra, chiến lược này định hướng các hoạt động nhằm mang lại lợi nhuận trong tương lai và cung cấp các quy tắc để đề ra các quyết định phân bổ và phân bổ các nguồn lực cho các hoạt động trong toàn DN, các chiến lược kinh doanh và chiến lược chức năng trên cơ sở những định hướng của DN và nguồn lực của mình để cụ thể hóa thành các mục tiêu trong chiến lược của mình, nhằm góp phần đạt được các mục tiêu chung của toàn DN.