Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SXKD TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về phát triển SXKD trong doanh nghiệp 1. Khái quát chung về DN 1. Khái niệm và đặc điểm DN Khái niệm Trong giai đoạn hình thành và PTKT ở bất kì đâu, DN cũng là đơn vị cơ sở, một tế bào của nền KT tạo ra VC cho XH, phối hợp các yếu tố SX một cách phù hợp nhằm tạo ra những SP hoặc dịch vụ một cách có HQ nhất. Cùng với quá trình phát triển mạnh mẽ của khoa học KT và CNTT các hình thức tổ chức DN cũng ngày càng đa dạng và các loại hình sở hữu của DN cũng ngày càng phong phú hơn.
Do đó, nếu đứng trên quan điểm khác nhau chúng ta có thể định nghĩa về DN cũng khác nhau: “DN là một tổng thể các phương tiện, máy móc thiết bị và con người được tổ chức lại nhằm thực hiện mục đích đề ra.DN là một đơn vị SXKD nhằm thực hiện một hoặc một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình ĐT, từ SX đến tiêu thụ SP hoặc thực hiện dịch vụ nhằm mục đích kiếm lời”. [24] Từ các định nghĩa nêu trên chúng ta có thể đưa ra một khái niệm toàn diện hơn về DN như sau: “DN là một đơn vị SXKD được tổ chức nhằm mục tiêu tạo ra SP và dịch vụ đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng, thông qua đó nhằm tối đa mục tiêu lợi nhuận trên cơ sở tôn trọng PL của NN và quyền lợi NTD”. Đặc điểm của DN DN có có nhiệm vụ SX và KD, hai nhiệm vụ này liên hệ hết sức mật thiết với nhau và tạo thành quy trình khép kín trong HĐ của DN. DN có mục tiêu về KT cơ bản là tối đã hóa LN và muốn đạt được mục tiêu đó DN phải tìm cách thoả mãn NC NTD ngày càng tốt hơn.
DN làm ăn KD trong trường hợp TT, chấp nhận canh trạnh với DN 6 khác để tồn tại và PT. Muốn làm được điều này, DN phải chú ý đến CLKD thích ứng với ĐK và hoàn cảnh trong từng GĐ. Phân loại DN Theo ngành nghề KD “Việc nghiên cứu các loại hình DN theo ngành nghề KD có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu cấu trúc vốn của DN, nó ảnh hưởng đến rủi ro KD của từng loại hình DN KD khác nhau nên ảnh hưởng đến CPSD vốn. Trong nền kinh tế, có thể phân thành 6 loại hình DN cơ bản: DN KD trong lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp – thủy sản, thương mại – dịch vụ, giao thông vận tải, XD và các DN khác (như tài chính, bảo hiểm…).
Mỗi ngành KD có những đặc điểm kinh tế – KT riêng có ảnh hưởng không nhỏ đến cấu trúc vốn của DN. Những DN HĐ trong ngành thương mại, dịch vụ thì vốn lưu động chiếm tỷ trọng cao hơn, tốc độ chu chuyển của vốn lưu động cũng nhanh hơn so với các ngành nông nghiệp, công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp nặng. Ở các ngành này, vốn cố định thường chiếm tỷ lệ cao hơn vốn lưu động, thời gian thu hồi vốn cũng chậm hơn. Những DN SX ra những loại SP có chu kì SX ngắn thì nhu cầu vốn lưu động giữa các thời kì trong năm thường không có biến động lớn, DN cũng thường xuyên thu được tiền bán hàng, nhờ đó có thể dễ dàng bảo đảm cân đối giữa thu và chi bằng tiền, cũng như đảm bảo nguồn vốn cho nhu cầu KD.
Ở các DN HĐ trong ngành công nghiệp hay XD có chu kì SX SP dài, phải ứng ra những lượng vốn lớn nên chủ yếu sẽ SD vốn dài hạn để tài trợ cho HĐ KD của mình. Những DN trong ngành nông nghiệp – thủy sản có rủi ro cao nên thường huy động vốn ở nhiều kênh đa dạng khác nhau. Việc phân chia các loại hình DN theo ngành nghề KD là cơ sở cho việc ước tính hệ số bêta phản ánh mức rủi ro của từng ngành nghề, từng DN”. [25] Theo hình thức pháp lý 7 Theo Luật DN Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2014, xét về hình thức pháp lý có các loại hình DN chủ yếu sau: - “CT trách nhiệm hữu hạn Ở Việt Nam, CT trách nhiệm hữu hạn có hai dạng: CT trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên và CT trách nhiệm hữu hạn một thành viên.
CT trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên là DN trong đó: + Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của DN trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào DN. + Phần vốn góp của thành viên chỉ được chuyển nhượng theo qui định của pháp luật. + Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng thành viên không vượt quá năm mươi. CT trách nhiệm hữu hạn một thành viên là DN do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu, chủ sở hữu CT chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của CT trong phạm vi số vốn điều lệ của CT”.
- DN Nhà nước “CT nhà nước là DN do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, thành lập, tổ chức quản lý, đăng ký HĐ theo quy định của Luật DN Nhà Nước. CT nhà nước được tổ chức dưới hình thức CT nhà nước độc lập, tổng CT nhà nước. CT nhà nước được thành lập chủ yếu ở những ngành, lĩnh vực cung cấp SP, dịch vụ thiết yếu cho xã hội; ứng dụng CNg cao, tạo động lực phát triển nhanh cho các ngành, lĩnh vực khác và toàn bộ nền kinh tế, đòi hỏi ĐT lớn; ngành, lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh cao; hoặc địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn mà các thành phần kinh tế khác không ĐT”. - “CT cổ phần CT cổ phần là DN, trong đó: + Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần.
+ Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của 8 DN trong phạm vi số vốn đã góp vào DN. + Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ trường hợp cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi biểu quyết. + Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa. CT cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký KD.
CT cổ phần có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán. CT cổ phần phải có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc (Tổng giám đốc); đối với CT cổ phần có trên mười một cổ đông phải có Ban kiểm soát. Lợi thế của CT cổ phần là: + Chế độ trách nhiệm của CT cổ phần là trách nhiệm hữu hạn, các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của CT trong phạm vi vốn góp nên mức độ rủi ro của các cổ đông không cao; + Khả năng HĐ của CT cổ phần rất rộng, trong hầu hết các lĩnh vực, ngành nghề; + Cấu trúc vốn của CT cổ phần hết sức linh hoạt tạo điều kiện nhiều người cùng góp vốn vào CT; + Khả năng huy động vốn của CT cổ phần rất cao thông qua việc phát hành cổ phiếu ra công chúng, đây là đặc điểm riêng có của CT cổ phần; + Việc chuyển nhượng vốn trong CT cổ phần là tương đối dễ dàng, do vậy phạm vi đối tượng được tham gia CT cổ phần là rất rộng, ngay cả các cán bộ công chức cũng có quyền mua cổ phiếu của CT cổ phần. Bên cạnh những lợi thế nêu trên, loại hình CT cổ phần cũng có những hạn chế nhất định như: + Việc quản lý và điều hành CT cổ phần rất phức tạp do số lượng các cổ đông có thể rất lớn, có nhiều người không hề quen biết nhau và thậm chí 9 có thể có sự phân hóa thành các nhóm cổ đông đối kháng nhau về lợi ích.
+ Việc thành lập và quản lý CT cổ phần cũng phức tạp hơn các loại hình CT khác do bị ràng buộc chặt chẽ bởi các quy định của pháp luật, đặc biệt về chế độ tài chính, kế toán. Khi nghiên cứu về các CT cổ phần, người ta thường quan tâm đến việc chứng khoán của CT cổ phần đó đã được niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán hay chưa. Niêm yết chứng khoán là thủ tục cho phép một chứng khoán nhất định được phép giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán. Cụ thể, đây là quá trình Sở giao dịch chứng khoán chấp thuận cho CT phát hành có chứng khoán được phép niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán nếu CT đó đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về định lượng cũng như định tính mà Sở giao dịch chứng khoán đề ra.
Các CT cổ phần luôn mong muốn được niêm yết chứng khoán của mình tại Sở giao dịch chứng khoán vì nó mang lại nhiều lợi ích cho DN: + CT có thể huy động vốn dễ dàng: Niêm yết nhằm mục đích huy động vốn thông qua phát hành chứng khoán. CT được niêm yết có thể thu hút vốn dài hạn thông qua phát hành chứng khoán với CPthấp. Thông thường, CT niêm yết được công chúng tín nhiệm hơn CT không được niêm yết, bởi vậy khi trở thành một CT được niêm yết thì họ có thể dễ dàng trong việc huy động vốn và với CPhuy động vốn thấp hơn. + Tăng tính thanh khoản cho các chứng khoán: Khi các chứng khoán được niêm yết, nó có thể được nâng cao tính thanh khoản, dễ dàng được chấp nhận làm vật thế chấp và SD cho các mục đích tài chính khác.
Hơn nữa, các chứng khoán được niêm yết có thể được mua với số lượng tiền rất nhỏ nên các nhà ĐT có vốn nhỏ vẫn có thể trở thành cổ đông của CT, điều này giúp CT có thể linh hoạt trong quá trình huy động vốn. + Ưu đãi về thuế: Thông thường các CT tham gia niêm yết sẽ được hưởng những chính sách ưu đãi về thuế như miễn, giảm thuế thu nhập DN 10 trong một số năm nhất định. Tuy nhiên, để có được những lợi ích trên, các CT phải có đủ tiêu chuẩn để được niêm yết chứng khoán của mình. Điều kiện này được quy định cụ thể trong quy chế về niêm yết chứng khoán do Sở giao dịch chứng khoán ban hành.
Thông thường, có haiquy định chính về niêm yết là yêu cầu về công bố thông tin của CT và tính khả mại của các chứng khoán.