Chương I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Thương hiệu và tài sản thương hiệu 1.1 Khái niệm thương hiệu Thương hiệu là một khái niệm không còn xa lạ với nhiều người, đặc biệt là với những người làm kinh doanh. Ra đời cách đây đã hàng thế kỷ, thương hiệu ban đầu chỉ đóng vai trò như là một dấu hiệu để phân biệt hàng hóa của các nhà sản xuất khác nhau. Tuy nhiên, theo thời gian, khái niệm về thương hiệu đã có sự thay đổi đáng kể và đi kèm với đó là sự mở rộng về chức năng cũng như giá trị của thương hiệu.
Thương hiệu không chỉ đơn thuần là một cái tên hay biểu tượng mà là một tập hợp những giá trị hữu hình và vô hình đem đến cho người tiêu dùng không chỉ lợi ích chức năng mà quan trọng hơn đó là lợi ích xúc cảm. Thương hiệu thành sức mạnh cạnh tranh chủ chốt của mỗi doanh nghiệp. Thomas Piter đã từng khẳng định "Trong thị trường ảm đạm, muốn nổi trội lên thì phải nhờ vào thương hiệu! Thương hiệu và thương hiệu!" Quan điểm truyền thống Theo Hiệp hội Marketing Hoa Kỳ: Thương hiệu là tên gọi, thuật ngữ, biểu tượng, hình vẽ hay sự phối hợp giữa chúng, được dùng để xác nhận sản phẩm của một người bán hay một nhóm người bán và để phân biệt chúng với các sản phẩm của đối thủ cạnh tranh. Quan điểm này đã nêu bật lên được một trong những chức năng đặc trưng và quan trọng của thương hiệu là nhận biết và phân biệt và nhấn mạnh tính hữu hình của thương hiệu khi là một thành phần của sản phẩm.
Tuy nhiên, quan điểm này dường như không còn phù hợp bởi thương hiệu không chỉ dừng lại ở những cái nhìn thấy được mà quan trọng hơn là những giá trị cảm nhận được. Quan điểm tổng hợp Amber & Styler cho rằng "Thương hiệu là một tập các thuộc tính cung cấp cho khách hàng mục tiêu các giá trị mà họ đòi hỏi". Sản phẩm chỉ là một thành phần của SVTH: Trần Thị Nhung - Lớp: K45A_QTKDTM 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Phan Thị Thanh Thủy thương hiệu, chủ yếu cung cấp lợi ích chức năng cho khách hàng và các yếu tố của marketing mix cũng chỉ là các thành phần của thương hiệu.
Kotler lại chỉ ra rằng "Thương hiệu là sản phẩm, dịch vụ được thêm vào các yếu tố để khác biệt hóa với sản phẩm, dịch vụ khác cũng được thiết kế để thỏa mãn cùng nhu cầu". Sự khác biệt này có thể là về mặt chức năng, các yếu tố hữu hình của sản phẩm. Chúng cũng có thể là những yếu tố mang tính biểu tượng, cảm xúc, hoặc vô hình mà thương hiệu thể hiện ra. "Thương hiệu là một tập hợp những liên tưởng trong tâm trí người tiêu dùng làm tăng giá trị nhận thức của một sản phẩm hoặc dịch vụ".
Những liên kết này phải độc đáo (sự khác biệt), mạnh (nổi bật) và tích cực (đáng mong muốn) (Keller). Quan điểm này nhấn mạnh đến đặc tính vô hình của thương hiệu, yếu tố quan trọng đem lại giá trị cho tổ chức.2 Thương hiệu và sản phẩm[22] Sự khác biệt lớn nhất giữa quan điểm truyền thống và quan điểm tổng hợp về thương hiệu chính là mối quan hệ giữa thương hiệu và sản phẩm. Nếu như quan điểm truyền thống nhấn mạnh rằng thương hiệu chỉ là một thành phần của sản phẩm các quan điểm tổng hợp đều cho rằng sản phẩm chỉ là một thành phần của thương hiệu và quan tâm nhiều hơn đến tính vô hình của thương hiệu. Và thực tiễn đã chứng minh tính hợp lý của các quan điểm này bởi vì khách hàng không chỉ có nhu cầu về chức năng mà đi cùng với đó là nhu cầu về tâm lý.
Nếu như sản phẩm chỉ thỏa mãn được nhu cầu về chức năng thì thương hiệu lại cung cấp cho khách hàng cả hai. Mọi sản phẩm đều có chu kỳ sống kéo dài trong một khoảng thời gian hữu hạn nhưng thương hiệu thì có thể trường tồn. Stephen King đã từng khẳng định: " Sản phẩm chỉ là những gì được sản xuất trong nhà máy, thương hiệu là những gì khách hàng mua. Sản phẩm có thể bắt chước bởi các đối thủ cạnh tranh nhưng thương hiệu là tài sản riêng của công ty.
Sản phẩm có thể nhanh chóng bị lạc hậu nhưng thương hiệu nếu thành công sẽ không bao giờ bị lạc hậu".3 Chức năng của thương hiệu[23] Thương hiệu có 4 chức năng cơ bản SVTH: Trần Thị Nhung - Lớp: K45A_QTKDTM 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Phan Thị Thanh Thủy - Nhận biết và phân biệt Đây là chức năng đặc trưng và quan trọng nhất của thương hiệu. Thông qua thương hiệu người tiêu dùng và nhà sản xuất có thể dễ dàng phân biệt và nhận biết hàng hóa của doanh nghiệp này với các doanh nghiệp khác, tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện phân đoạn thị trường. Chức năng này càng trở nên quan trọng khi hàng hóa ngày càng phong phú, đa dạng.
- Thông tin và chỉ dẫn Thông qua thương hiệu người tiêu dùng có thể nhận biết được phần nào về giá tri sử dụng của hàng hóa, công dụng mà hàng hóa hàng hóa đó mang lại cho người tiêu dùng trong hiện tại và tương lai, đồng thời thương hiệu cũng có thể phản ánh thông tin về nơi sản xuất hàng hóa, điều kiện tiêu dùng,… Không phải mọi thương hiệu có mặt trên thị trường đều có chức năng thông tin và chỉ dẫn nhưng khi thương hiệu thể hiện rõ được chức năng này sẽ là cơ hội thuận lợi cho người tiêu dùng tìm hiểu và chấp nhận thương hiệu. - Tạo sự cảm nhận và tin cậy Thương hiệu tạo ra sự cảm nhận của người tiêu dùng về sự khác biệt và đẳng cấp, cũng như sự yên tâm, thoải mái và tin tưởng khi tiêu dùng. Sự cảm nhận của khách hàng được hình thành do tổng hợp của nhiều yếu tố thương hiệu như màu sắc, biểu tượng, âm thanh, khẩu hiệu,… và hơn hết là sự trải nghiệm của người tiêu dùng. Khi khách hàng có một cảm nhận tích cực và thực sự tin tưởng thương hiệu thì việc giữ chân họ trở nên dễ dàng hơn.
Với chức năng này, thương hiệu cũng đồng thời tạo ra một giá trị cá nhân cho người tiêu dùng và đó là một thành công quan trọng của mỗi thương hiệu. - Chức năng kinh tế Thương hiệu là tài sản vô hình và rất có giá trị của doanh nghiệp. Thương hiệu thành công giúp thâm nhập thị trường nhanh hơn, hàng hóa mang thương hiệu đó bán được với giá cao hơn và nhiều hơn Giá trị của một thương hiệu rất khó định đoạt và thường thể hiện rõ nhất khi chuyển nhượng thương hiệu. Giá chuyển nhượng một thương hiệu danh tiếng thường là rất cao.
SVTH: Trần Thị Nhung - Lớp: K45A_QTKDTM 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Phan Thị Thanh Thủy 1.4 Tài sản thương hiệu[22] * Định nghĩa Theo Kotler "Tài sản thương hiệu là giá trị gia tăng thêm vào sản phẩm, dịch vụ. Giá trị này thể hiện qua cách khách hàng suy nghĩ, cảm nhận, hành động có tính chát tích cự đối với thương hiệu và qua khả năng định giá cao, giành thị phần và khả năng sinh lời mà thương hiệu có thể mang lại cho doanh nghiệp" David Aeker cho rằng Tài sản thương hiệu là một tập hợp các tài sản vô hình gắn liền với tên và biểu tượng của một thương hiệu, nó góp phần làm tăng thêm hoặc giảm đi giá trị của một sản phẩm hoặc dịch vụ đối với công ty và khách hàng của công ty. * Các thành phần của tài sản thương hiệu Theo David Aeker, tài sản thương hiệu được cấu thành bởi 5 yếu tố Chất lượng nhận thức được Các liên Sự trung tưởng thương thành với hiệu thương hiệu Tài sản Sự nhận biết Tài sản có thương thương hiệu khác hiệu Sơ đồ 2.
Mô hình tài sản thương hiệu của David Aeker Sự nhận biết thương hiệu Khái niệm: Nhận biết thương hiệu là khả năng mà khách hàng nhận biết và nhớ lại về một thương hiệu. - Các cấp độ của nhận biết thương hiệu Nhớ đến đầu tiên (Top of mind) Nhớ đến (nhận biết không cần trợ giúp) Nhận ra (nhận biết có trợ giúp) Không biết SVTH: Trần Thị Nhung - Lớp: K45A_QTKDTM 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Phan Thị Thanh Thủy Sự liên tưởng thương hiệu - Khái niệm: Liên tưởng thương hiệu là cảm nhận, niềm tin và kiến thức mà người tiêu dùng có được về thương hiệu. - Các nhóm liên tưởng chính: Thuộc tính Lợi ích Thái độ Chất lượng cảm nhận - Chất lượng cảm nhận về một thương hiệu không chỉ được quyết định bởi khách hàng mà còn bao gồm cả nội bộ doanh nghiệp - Là thước đo về ảnh hưởng của đặc trưng thương hiệu nhưng đồng thời cũng là thước đo về sự tinh tế của thương hiệu Sự trung thành với thương hiệu - Khái niệm: Lòng trung thành với thương hiệu là sự gắn bó với một thương hiệu trong một chủng loại sản phẩm nào đó qua thời gian - Các cấp độ của lòng trung thành với thương hiệu Người mua hết lòng Người mua thân thiết Người mua quan tâm đến chi phí chuyển đổi Người mua quen Người mua qua đường 1.
Định vị thương hiệu Trong một xã hội với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp sản xuất hàng hóa, người tiêu dùng dường như bị lạc lối giữa vô vàn những sản phẩm mang thương hiệu khác nhau nhưng khả năng nhận thức và ghi nhớ của họ là có giới hạn. Vì vậy tạo ra sự khác biệt cho thương hiệu trở thành yêu cầu tất yếu của cạnh tranh. Được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1969 bởi nhà thương hiệu nổi tiếng Jack Trout trên một bài viết của tạp chí Industrial Marketing, khái niệm định vị thương hiệu sau đó đã thu hút được sự quan tâm đông đảo của những nhà nghiên cứu cũng như SVTH: Trần Thị Nhung - Lớp: K45A_QTKDTM 12 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Phan Thị Thanh Thủy những người làm marketing.
Theo thời gian, lý thuyết về định vị thương hiệu ngày càng được đi sâu phân tích và được ứng dụng rộng rãi trong xây dựng chiến lược thương hiệu của nhiều công ty trên thế giới.1 Khái niệm định vị thương hiệu[24] Định vị thương hiệu là hoạt động làm cho thương hiệu của doanh nghiệp chiếm được một vị trí đặc biệt và có giá trị trong tâm trí của khách hàng mục tiêu.