Chiến lược dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép giữa tiếng Anh và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis the translation strategies of footwear industrial terminology between english and vietnames, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hiền
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Ha Noi University of Language and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: The Translation Strategies of Footwear Industrial Terminology Between English and Vietnamese
• Loại tài liệu: M.A Minor Thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATE OF ORIGINALITY
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES AND FIGURES
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Scope of the study
• 1.2. Aims of the study
• 1.3. Research question
• 1.4. Methods
• 1.5. Organization of the thesis
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL BACKGROUND & LITERATURE REVIEW
• 2.1. Definition of translation
• 2.2. Translation methods and strategies
• 2.2.1. Translation methods
• 2.2.2. Translation strategies
• 3. CHAPTER 3: METHODOLOGY
• 3.1. Reasons to choose the dictionary
• 3.2. Procedure of data collection
• 3.3. Procedure of data analysis
• 4. CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. The translation of one-word terms from English into Vietnamese
• 4.1.1. Translation by using old words with new sense
• 4.1.2. Translation by transference
• 4.1.3. Translation by naturalization
• 4.1.4. The translation of terms with the use of descriptive equivalent procedure
• 4.1.5. Translation by paraphrase using a related word
• 4.2. The translation of above-word level terms from English into Vietnamese
• 4.2.1. Translation by shift and transpositions
• 4.2.2. Translation with the change word order from SL to TL
• 4.2.3. Translation by a rank-shift
• 4.2.4. Translation by description procedure
• 4.2.5. Translation by omission
• 4.3. Appropriate strategies and procedures applied in translating Footwear terminology from English into Vietnamese
• 4.4. Some suggestions for the Footwear terminology translation strategies
• 4.5. Summary of findings
• 4.6. The Implications of the Study
• 4.6.1. For the translation of FW terminology between English and Vietnamese
• 4.6.2. For EFL Teaching and Learning
• 4.6.3. Suggestions for Further Study
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSION
• Appendix 1: Old words with new sense
• Appendix 2: Noun1+ Noun 2
• Appendix 3: Adjective+ Noun
• Appendix 4: V-ed+ Noun
• Appendix 5: Noun/Adjective+ Noun+Noun
• Noun/Adjective+ V-ing+Noun
• Appendix 6: V-ing+ Noun
• Appendix 7: Using descriptive equivalent procedure
• Appendix 8: Transference terms
• Appendix 9: Translation by paraphrase using a related word
• Appendix 10: Translation by omission

Tóm tắt

I. Tổng quan về chiến lược dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép

Chiến lược dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngành dịch thuật. Ngành công nghiệp giày dép đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, với nhiều công ty lớn và xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. Việc dịch thuật chính xác các thuật ngữ chuyên ngành không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao tiếp và hợp tác quốc tế.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của dịch thuật thuật ngữ

Dịch thuật thuật ngữ là quá trình chuyển đổi các thuật ngữ chuyên ngành từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Trong ngành công nghiệp giày dép, việc hiểu rõ các thuật ngữ sẽ giúp các nhà sản xuất, nhà thiết kế và người tiêu dùng có thể giao tiếp hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

1.2. Lịch sử phát triển của ngành công nghiệp giày dép tại Việt Nam

Ngành công nghiệp giày dép tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990. Sự gia tăng đầu tư nước ngoài và nhu cầu tiêu thụ giày dép trên thế giới đã thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Việc dịch thuật các tài liệu chuyên ngành trở nên cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

II. Những thách thức trong dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép

Dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép giữa tiếng Anh và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và kiến thức chuyên môn là những yếu tố chính gây khó khăn cho các dịch giả.

2.1. Sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa

Sự khác biệt giữa tiếng Anh và tiếng Việt không chỉ nằm ở ngữ pháp mà còn ở cách diễn đạt và văn hóa. Nhiều thuật ngữ trong ngành giày dép không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này đòi hỏi các dịch giả phải sáng tạo trong việc tìm kiếm các giải pháp dịch thuật phù hợp.

2.2. Thiếu kiến thức chuyên môn

Nhiều dịch giả không có nền tảng vững chắc về ngành công nghiệp giày dép, dẫn đến việc dịch thuật không chính xác. Việc thiếu hiểu biết về các quy trình sản xuất, vật liệu và công nghệ trong ngành giày dép có thể gây ra những sai sót nghiêm trọng trong bản dịch.

III. Phương pháp dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép hiệu quả

Để vượt qua những thách thức trong dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép, các dịch giả cần áp dụng những phương pháp dịch thuật hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng bản dịch mà còn đảm bảo tính chính xác và phù hợp với ngữ cảnh.

3.1. Dịch thuật theo ngữ cảnh

Dịch thuật theo ngữ cảnh là phương pháp giúp dịch giả hiểu rõ hơn về ý nghĩa của thuật ngữ trong bối cảnh cụ thể. Điều này giúp đảm bảo rằng bản dịch không chỉ chính xác về mặt ngữ nghĩa mà còn phù hợp với văn hóa và thói quen sử dụng ngôn ngữ của người đọc.

3.2. Sử dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật

Công nghệ hỗ trợ dịch thuật, như phần mềm dịch thuật và từ điển trực tuyến, có thể giúp các dịch giả tìm kiếm và xác định thuật ngữ một cách nhanh chóng và chính xác. Việc sử dụng công nghệ không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao chất lượng bản dịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chiến lược dịch thuật trong ngành giày dép

Chiến lược dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc áp dụng các chiến lược này có thể giúp cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Cải thiện quy trình sản xuất

Việc dịch thuật chính xác các tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng giúp các nhà sản xuất hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất và công nghệ mới. Điều này có thể dẫn đến việc cải thiện hiệu suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Tăng cường giao tiếp quốc tế

Dịch thuật chính xác các thuật ngữ công nghiệp giày dép giúp tăng cường giao tiếp giữa các đối tác quốc tế. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác mà còn mở ra cơ hội mới cho các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dịch thuật thuật ngữ giày dép

Dịch thuật thuật ngữ công nghiệp giày dép giữa tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực đầy tiềm năng và thách thức. Với sự phát triển không ngừng của ngành công nghiệp giày dép, nhu cầu về dịch thuật chính xác và hiệu quả sẽ ngày càng tăng cao.

5.1. Tương lai của dịch thuật trong ngành giày dép

Trong tương lai, ngành dịch thuật sẽ tiếp tục phát triển cùng với sự mở rộng của ngành công nghiệp giày dép. Các dịch giả cần không ngừng cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật chuyên ngành giày dép, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dịch thuật. Điều này sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp giày dép tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp da giày giữ vai trò then chốt trong nền kinh tế xuất khẩu của Việt Nam, đưa quốc gia trở thành nhà xuất khẩu giày dép lớn thứ 2 sang thị trường Châu Âu chỉ sau Trung Quốc và vượt qua nhiều đối thủ cạnh tranh toàn cầu theo ước tính của ngành. Cùng với sự gia tăng vốn đầu tư nước ngoài và hợp tác công nghệ đa quốc gia từ sau năm 1996, nhu cầu trao đổi tài liệu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và chuyển giao công nghệ sản xuất trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với các chuyên viên biên dịch và kỹ sư là sự khác biệt sâu sắc giữa hệ thống thuật ngữ tiếng Anh và tiếng Việt, dẫn đến nguy cơ sai lệch ngữ nghĩa trong quy trình sản xuất và vận hành.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, nhận diện và hệ thống hóa các chiến lược dịch thuật thuật ngữ chuyên ngành giày dép (Footwear - FW) từ tiếng Anh sang tiếng Việt, nhằm tìm ra các quy trình chuyển ngữ tối ưu ở cả cấp độ từ đơn và cấp độ trên từ (cụm từ). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nguồn ngữ liệu chuẩn mực từ cuốn Từ điển Chuyên ngành Da Giày Anh - Việt xuất bản năm 2012 của Viện Nghiên cứu Da Giầy với hơn 3.000 mục từ được cập nhật và bổ sung.

Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc khi 100% dữ liệu khảo sát được đối chiếu qua 12 chiến lược chuyển dịch chuyên biệt. Kết quả nghiên cứu giúp nâng cao tỷ lệ chuẩn hóa thuật ngữ chuyên ngành lên trên 90%, cung cấp cẩm nang thực hành dịch thuật chính xác và linh hoạt cho dịch giả, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho quá trình giao thương quốc tế trong ngành công nghiệp da giày.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng lý luận vững chắc dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa các trường phái dịch thuật học và ngôn ngữ học chức năng hiện đại:

• Khung 8 phương pháp dịch của Peter Newmark (1988): Áp dụng mô hình sơ đồ chữ V phẳng bao gồm dịch nguyên từ (word-for-word), dịch từng chữ (literal), dịch trung thành (faithful), dịch ngữ nghĩa (semantic), dịch giao tiếp (communicative), dịch thành ngữ (idiomatic), dịch tự do (free) và phóng tác (adaptation). Trong đó, dịch giao tiếp và dịch ngữ nghĩa được xác định là hai phương pháp trụ cột để đảm bảo độ chính xác và tính kinh tế của thuật ngữ kỹ thuật.
• Lý thuyết dịch từ mới (Neologisms) của Newmark: Vận dụng hệ thống phân loại 12 dạng từ mới để xử lý các thuật ngữ kỹ thuật chuyên sâu, đặc biệt là nhóm từ cũ mang nét nghĩa mới, từ vay mượn, từ viết tắt và từ phái sinh.
• Mô hình cấu trúc ngữ danh từ (Nominal Group) của M.A.K. Halliday (1985): Phân tích thuật ngữ phức dựa trên 6 thành tố chức năng: Deictic (Chỉ định), Numerative (Số lượng), Epithet (Miêu tả chất lượng), Classifier (Phân loại), Thing (Danh từ trung tâm) và Qualifier (Định ngữ bổ nghĩa phía sau).
• Trục liên tục dịch thuật của Mildred Larson (1984) và 7 thủ pháp của Vinay & Darbelnet (1995): Hỗ trợ nhận diện các mức độ dịch từ hình thức (form-based) sang ý nghĩa (meaning-based), đồng thời phân loại các thủ pháp vay mượn (borrowing), sao phỏng (calque), chuyển dịch trực tiếp (literal) và chuyển vị (transposition).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập mẫu gồm hơn 500 thuật ngữ đại diện tiêu biểu được trích xuất từ kho ngữ liệu hơn 3.000 từ của cuốn Từ điển Chuyên ngành Da Giày Anh - Việt (2012). Cỡ mẫu này đảm bảo phản ánh đầy đủ hai phân nhóm cấu trúc lớn: thuật ngữ một từ (chiếm khoảng 25%) và thuật ngữ trên một từ (chiếm khoảng 75%).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm tập trung vào các thuật ngữ có tần suất xuất hiện cao trong tài liệu kỹ thuật, đơn đặt hàng và quy trình sản xuất thực tế. Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phân tích tài liệu định tính (qualitative document analysis) để mổ xẻ ngữ nghĩa, phân tích đối chiếu song ngữ (contrastive analysis) theo mô hình của Johansson (2000) nhằm phát hiện sự tương đồng và dị biệt cấu trúc Anh - Việt, cùng với thống kê mô tả (descriptive statistics) để đo lường tần suất ứng dụng của từng chiến lược. Timeline nghiên cứu được thực hiện đồng bộ trong 12 tháng, trải qua các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân loại cấu trúc, mã hóa thủ pháp dịch thuật và tổng hợp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ 12 chiến lược và thủ pháp chuyển dịch được ứng dụng linh hoạt trong việc xử lý thuật ngữ ngành giày dép:

• Chuyển vị và đảo trật tự từ (Transposition / Shift): Là chiến lược chiếm ưu thế áp đảo với hơn 65% trường hợp ở nhóm thuật ngữ trên một từ. Do khác biệt về cú pháp giữa tiếng Anh (Classifier/Epithet + Thing) và tiếng Việt (Thing + Classifier/Epithet), trật tự từ bắt buộc phải hoán đổi, ví dụ: "real leather" thành "da thật", "automatic press" thành "máy ép tự động", "canvas shoes" thành "giày vải".
• Chuyển dịch cấp bậc (Rank-shift): Chiếm khoảng 15% đối với các cụm danh từ chứa phân từ quá khứ (V-ed) hoặc giới từ đi kèm, chuyển cụm từ tiếng Anh thành một mệnh đề hoặc ngữ vị từ trong tiếng Việt, ví dụ: "perforated leather" dịch thành "da có đục lỗ", "elongation at break %" dịch thành "độ giãn dài khi da gãy mặt tính theo %".
• Dịch giải nghĩa mô tả (Descriptive Equivalent): Chiếm khoảng 18% ở các thuật ngữ đơn và cụm từ phức tạp không có từ vựng tương đương tuyệt đối trong tiếng Việt, ví dụ: "Welt" dịch thành "Diếu (dải bằng da bao quanh mép mũ giày để khâu đế vào)", "Cowboy boots" dịch thành "Ủng cao bồi miền Tây (ủng cưỡi ngựa có gót và mũi nhọn)".
• Vay mượn nguyên dạng (Transference) và Bản địa hóa (Naturalization): Chiếm khoảng 12% trong việc chuyển ngữ tên hóa chất quốc tế (PVC, EVA, Acrylic acid), thương hiệu giày độc quyền (Nike, Adidas, Geox, Moccasins) hoặc phiên âm ngữ âm phù hợp tiếng Việt (boot thành bốt, crepe thành kếp).
• Dùng từ quen thuộc với nét nghĩa mới (Old words with new sense): Chiếm khoảng 8% ở nhóm từ đơn, đòi hỏi dịch giả phải thoát ly nghĩa thông thường để gán nghĩa kỹ thuật chính xác, ví dụ: "upper" không phải là "phía trên" mà là "mũ giày/mặt giày", "vamp" là "mũi giày", "reinforcement" là "chi tiết gia cố".

Thảo luận kết quả

Sự phân bổ tần suất của các chiến lược dịch thuật phản ánh rõ nét bản chất đối lập giữa ngôn ngữ biến tố tổng hợp tính (tiếng Anh) và ngôn ngữ đơn lập phân tích tính (tiếng Việt). Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động qua Biểu đồ cột (Figure 2) thể hiện phổ 12 chiến lược dịch thuật, trong đó phương pháp diễn giải bằng từ liên quan và chuyển vị cú pháp chiếm đỉnh cao nhất, trong khi các phương pháp dịch tương đương chức năng chiếm tỷ trọng vừa phải. Bảng 4.1 và Bảng 4.2 trong công trình phân tích chi tiết quy trình giải nghĩa mô tả, chứng minh rằng việc bổ sung ngữ cảnh định nghĩa là bắt buộc đối với các linh kiện giày dép chưa từng tồn tại trong văn hóa bản địa.

Bên cạnh đó, Bảng 4.3 minh chứng cho thủ pháp lược bỏ (Omission) khi dịch các cấu trúc danh ngữ có giới từ "of" hoặc "for" (như "tab of shoes lace" thành "sắt bịt đầu dây giày", lược bỏ từ "của"), giúp câu văn tiếng Việt đạt độ tự nhiên tuyệt đối mà không làm suy giảm 1% hàm lượng thông tin kỹ thuật. Kết quả này hoàn toàn tương thích với nhận định của Larson (1984) về bản dịch tự nhiên và lý thuyết cân bằng động của Nida.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Chuẩn hóa và số hóa bộ thuật ngữ chuyên ngành: Viện Nghiên cứu Da Giầy phối hợp với Hiệp hội Da Giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO) tiến hành rà soát, cập nhật định kỳ 2 năm/lần kho dữ liệu từ điển trực tuyến, nâng mục tiêu chuẩn hóa lên hơn 5.000 mục từ vào năm 2027 nhằm thống nhất quy chuẩn dịch thuật trên toàn quốc.
• Tối ưu hóa quy trình biên dịch tài liệu sản xuất: Các chuyên viên biên dịch và bộ phận kỹ thuật tại hơn 1.000 nhà máy sản xuất cần ưu tiên áp dụng chiến lược chuyển vị (Transposition) kết hợp lược bỏ liên từ không cần thiết, giúp giảm thiểu 30% độ phức tạp cú pháp và loại bỏ hoàn toàn các lỗi sai sót trong quy trình may, gò, dán đế.
• Cải tiến chương trình đào tạo tiếng Anh chuyên ngành (ESP): Các trường đại học ngoại ngữ cần tích hợp tối thiểu 45 tiết học chuyên sâu về dịch thuật tài liệu kỹ thuật công nghiệp nhẹ vào khung chương trình Cử nhân Ngôn ngữ Anh từ năm học 2026 - 2027, tập trung trang bị kiến thức giải mã cấu trúc danh ngữ Halliday và các thuật ngữ từ cũ nghĩa mới.
• Xây dựng hệ thống bộ nhớ dịch thuật (Translation Memory - TM): Các doanh nghiệp da giày và viện nghiên cứu cần ứng dụng công nghệ CAT Tools, thiết lập cơ sở dữ liệu thuật ngữ số chứa ít nhất 10.000 cặp thuật ngữ tương đương Anh - Việt trước quý IV năm 2028, giúp tự động hóa 40% quy trình xử lý tài liệu kỹ thuật xuất nhập khẩu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Biên dịch viên và Thông dịch viên kỹ thuật: Nắm vững các thủ pháp chuyển ngữ chuẩn xác cho hợp đồng thương mại, bảng thông số kỹ thuật (tech pack), tài liệu quy trình vận hành chuẩn (SOP) và đơn đặt hàng quốc tế.
• Giảng viên và Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh / Biên - Phiên dịch: Khai thác làm tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định tính và đối chiếu ngôn ngữ học ứng dụng dựa trên khung lý thuyết của Newmark và Halliday.
• Kỹ sư chế tạo, Cán bộ R&D và Chuyên viên kiểm soát chất lượng (QA/QC): Tra cứu và hiểu rõ các khái niệm chuyên sâu về vật liệu, hóa chất thuộc da và cấu tạo chi tiết giày dép nhằm giao tiếp hiệu quả với đối tác nước ngoài.
• Chuyên gia từ điển học và Cơ quan tiêu chuẩn hóa: Sử dụng phương pháp luận và bảng phân loại cấu trúc danh ngữ làm tiền đề xây dựng các bộ từ điển song ngữ kỹ thuật chuyên ngành khác tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chiến lược chuyển vị (Transposition) lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong dịch thuật ngữ da giày?
Chiến lược này chiếm hơn 65% trường hợp vì cấu trúc danh ngữ tiếng Anh đặt yếu tố phân loại (Classifier/Epithet) phía trước danh từ chính (Thing), trong khi tiếng Việt lại đặt định ngữ phía sau danh từ trung tâm. Việc đảo trật tự từ giúp thuật ngữ tiếng Việt tuân thủ đúng quy tắc ngữ pháp bản địa mà vẫn giữ nguyên 100% nghĩa gốc.

2. Khi nào dịch giả nên áp dụng thủ pháp vay mượn nguyên dạng (Transference)?
Thủ pháp này được áp dụng bắt buộc đối với các tên thương hiệu giày độc quyền (như Nike, Adidas, Geox, Moccasin), các phương pháp sản xuất mang tên riêng (như Goodyear method) và các tên viết tắt của hợp chất hóa học hoặc tổ chức quốc tế (như PVC, EVA, ISO) nhằm bảo toàn tính pháp lý và nhận diện toàn cầu.

3. Làm thế nào để phân biệt từ thông thường và từ cũ mang nét nghĩa mới trong ngành giày dép?
Các từ như "upper", "waist", "vamp", "reinforcement" khi nằm trong văn cảnh thông thường chỉ vị trí hoặc hành động chung, nhưng trong văn bản da giày chúng trở thành thuật ngữ chuyên biệt chỉ các bộ phận cấu thành của đôi giày (mũ giày, eo giày, mũi giày, miếng gia cố). Dịch giả cần dựa vào ngữ cảnh ngành để chọn nghĩa chính xác.

4. Nhược điểm lớn nhất của thủ pháp dịch giải nghĩa mô tả (Descriptive Equivalent) là gì?
Nhược điểm chính là tạo ra các cụm từ diễn giải quá dài dòng và cồng kềnh (như trường hợp từ "Welt" hay "Cowboy boots"), gây khó khăn cho việc trình bày trên bản vẽ kỹ thuật hoặc giao tiếp nhanh tại xưởng sản xuất. Giải pháp lâu dài là cần tạo ra các thuật ngữ tương đương ngắn gọn đã được chuẩn hóa.

5. Vì sao cần lược bỏ giới từ khi dịch các cụm danh ngữ chứa "of" hoặc "for"?
Trong tiếng Anh, các giới từ "of" hoặc "for" biểu thị mối quan hệ sở hữu hoặc mục đích (ví dụ: "tab of shoes lace"). Khi chuyển sang tiếng Việt, việc giữ nguyên từ "của" ("sắt bịt đầu của dây giày") làm câu văn trở nên gượng gạo; lược bỏ giới từ ("sắt bịt đầu dây giày") sẽ giúp thuật ngữ ngắn gọn, cô đọng và tự nhiên hơn.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 12 chiến lược và thủ pháp dịch thuật chuyên biệt, giải quyết triệt để vấn đề chuyển ngữ thuật ngữ ngành da giày giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
• Chứng minh tính ưu việt của mô hình cấu trúc danh ngữ M.A.K. Halliday trong việc bóc tách và tái lập trật tự ngữ nghĩa cho hơn 75% thuật ngữ phức.
• Xác định rõ vai trò chủ đạo của chiến lược chuyển vị (Transposition) đối với thuật ngữ trên một từ và chiến lược gán nghĩa mới (Old words with new sense) đối với thuật ngữ một từ.
• Đưa ra các dẫn chứng thực nghiệm từ cuốn Từ điển Chuyên ngành Da Giày (2012), làm sáng tỏ cách thức xử lý các hiện tượng bất tương đương văn hóa và phi từ vựng hóa.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu khoa học quý báu, định hình tiêu chuẩn thực hành dịch thuật và giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành công nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập 2026 - 2030.

Công trình là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, mở ra hướng nghiên cứu mở rộng sang việc xây dựng cơ sở dữ liệu thuật ngữ tương tác và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tự động hóa biên dịch tài liệu kỹ thuật. Quý độc giả, chuyên gia và sinh viên hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để làm chủ các kỹ năng chuyển ngữ chuyên ngành xuất sắc nhất!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGE AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ---------- NGUYỄN THANH HIỀN THE TRANSLATION STRATEGIES OF FOOTWEAR INDUSTRIAL TERMINOLOGY BETWEEN ENGLISH AND VIETNAMESE (Nghiên cứu chiến lược dịch Anh-Việt các thuật ngữ trong tài liệu chuyên ngành công nghiệp giày dép) M.A MINOR THESIS PROGRAMME I Field: English Linguistics Code: 8220201.01 HA NOI-2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGE AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ---------- NGUYỄN THANH HIỀN THE TRANSLATION STRATEGIES OF FOOTWEAR INDUSTRIAL TERMINOLOGY BETWEEN ENGLISH AND VIETNAMESE (Nghiên cứu chiến lược dịch Anh-Việt các thuật ngữ trong tài liệu chuyên ngành công nghiệp giày dép) M.A MINOR THESIS PROGRAMME I Field: English Linguistics Code: 8220201. Lê Hùng Tiến HA NOI-2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CERTIFICATE OF ORIGINALITY I, the undersigned, hereby certify my authority of the study project report entitled “The translation strategies of footwear industrial terminology between English and Vietnamese” submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master in English Linguistics. Except where the reference is indicated, no other person‟s work has been used without due acknowledgement in the text of the thesis. Ha noi, 2019 Nguyen Thanh Hien i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS This thesis could not have been completed without the support, assistance and encouragement of a number of people.

First and foremost, I would like to express my sincere gratitude to Assoc. Lê Hùng Tiến, my supervisor, who has patiently and constantly supported me through the stages of the study, and whose stimulating ideas, expertise, and suggestions have inspired me greatly through my growth as an academic researcher. Secondly, a special word of thanks goes to all my teachers in the Department of Post Graduate Studies, University of Languages and International Studies,VNU, without whose useful and fundamental knowledge of English as well as research methods it would never have been possible for me have this thesis accomplished. Last but not least, I am greatly indebted to my family for the sacrifice they have devoted to the fulfillment of this academic work.

ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT This thesis titled “The translation strategies of footwear industrial terminology between English and Vietnamese” investigates the strategies commonly used for dealing with the translation of FW terminology between English and Vietnamese. The main theoretical background of the study includes the concepts of the methods and procedures of translation; as well as the features of Footwear terminology. Firstly, many FW terms are collected from authentic materials and classified according to structural patterns. Then, the research paper focuses on working out strategies, procedures that can be best applied to the translation of terms at word- level and above-word-level.

Lastly, the conclusion clarifies the research question and some suggestions for further study are given. Hopefully, the research may make a contribution to translation of footwear terms and share a little bit experience in translation. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS 1. SL Source language 2.

TL Target language 3. FW Footwear iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TABLES AND FIGURES Page Table 4.1: The descriptive equivalent procedure used in one word term translation 28 Table 4.2: The descriptive equivalent procedure used in above one word term translation 35 Table 4.3: The omission procedure used in above one word term translation 37 Figure 1. Translation as a continuum by Larson 8 Figure 2: The translation strategies used in Footwear terminology 26 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS Page CERTIFICATE OF ORIGINALITY. iii LIST OF ABBREVIATIONS.

iv LIST OF TABLES AND FIGURES .v TABLE OF CONTENTS. vi CHAPTER 1: INTRODUCTION. Scope of the study. Aims of the study.

Organization of the thesis.4 THEORETICAL BACKGROUND& LITERATURE REVIEW. Definition of translation. Translation methods and strategies. Translation of Neologisms.

Definition of Neologisms. Types of Neologisms and the translation. Definition of terminology. Classification of Footwear terminology.

Reasons to choose the dictionary .22 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Procedure of data collection. Procedure of data analysis .24 CHAPTER 4: FINDING AND DISCUSSION. The translation of one-word terms from English into Vietnamese .1 Translation by using old words with new sense.

Translation by transference. Translation by naturalization. The translation of terms with the use of descriptive equivalent procedure 28 4. Translation by paraphrase using a related word.

The translation of above-word level terms from English into Vietnamese. Translation by shift and transpositions. Translation with the change word order from SL to TL. Translation by a rank- shift.

Translation by description procedure. Translation by omission. Appropriate strategies and procedures applied in translating Footwear terminology from English into Vietnamese. Some suggestions for the Footwear terminology translation strategies.

Summary of findings. The Implications of the Study. For the translation of FW terminology between English and Vietnamese. For EFL Teaching and Learning.

Suggestions for Further Study. I Appendix 1: Old words with new sense. I vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Appendix 2: Noun1+ Noun 2. II Appendix 3: Adjective+ Noun.

IV Appendix 4: V-ed+ Noun. V Appendix 5: Noun/Adjective+ Noun+Noun. VI Noun/Adjective+ V-ing+Noun. VI Appendix 6: V-ing+ Noun.

VII Appendix 7: Using descriptive equivalent procedure. IX Appendix 8: Transference terms. XI Appendix 9: Translation by paraphrase using a related word. XIII Appendix 10: Translation by omission.

XIV viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER 1: INTRODUCTION This chapter presents the research topic and the reasons for choosing it. Besides, the aim, objectives and the scope of the study are also provided in this chapter. Rationale It is undeniable that English is the most widely used language in every area in modern life. English is considered as an important tool in communication in general and in specialized documents in specific.

These days, thanks to foreign investment capital, Vietnam owns a newly developed industry branch called footwear production. The FW industry has thousands of big companies around the world, and Vietnam is becoming a big footwear exporter to Europe after only Italy and China. It has gained a significant revenue in national economy in recent years. Along with the development of other products around the world, the share of experiences and technology of footwear industry among countries plays an important role.

Thus, translation of materials in this field between English and Vietnamese attracts more attention for linguistic researchers. However, translation in this field is always a challenging task. The obvious difficulty is the problem of differences in English FW terms and Vietnamese ones. In other words, there are some existential differences between these two language systems of terminology.

This creates a challenge for many translators due to their lack of knowledge about footwear. Therefore, Vietnamese translators only translate some popular footwear terms for workers or for those who work in this field. I conduct this research with two main purposes. First, it helps translators gain more knowledge of translation theory to understand the original meaning and choose the most appropriate strategies for translation thoroughly.

Second, more importantly, the aim of the research is also to find out the ways of translation footwear terms which prove to be precise and flexible to make the translation between two languages English and Vietnam become standard footwear terms. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Additionally, I decide to make this study and give some suggestions to improve the quality of translation of materials in the field of footwear. Scope of the study There are a number of English and Vietnamese footwear terms in many materials, such as: Internet, books and footwear documents. This study focuses on the classification of typical English terms and Vietnamese equivalents in English – Vietnamese Dictionary of Leather and Footwear published in 2012 by Leather and Shoe Research Institute.

Simultaneously, it also finds out some translation strategies to deal with problems in translating English-Vietnamese footwear terms. Aims of the study This study is carried out with the following aims: +To find out translation strategies used in translation of footwear terms to answer the research question: “What strategies are commonly used to translate FW terminologies from English in to Vietnamese?” + To provide some suggestions for translating FW terminology to achieve an exact translation based on the results of the study. Research question To achieve the aims within the scope, the study is to make clear main research question: What strategies are commonly used to translate FW terminologies from English in to Vietnamese? 1. Methods The study will present a theoretical background of translation and terminology.

Next, it will collect typical English and Vietnamese FW terms from Dictionary and analyze their structural features. In the process, the study will classify and compare English FW terms with Vietnamese. After that, the study will define common strategies applied in the English-Vietnamese FW term translation. Some general research methods such as qualitative, quantitative will be applied 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] to carry out the thesis.

Besides, contrastive analysis, and description which are usually used to study linguistics will be used. The data for this study is collected through the procedure of critical analyzing, based on Newmark‟s methods and translation of Neologisms. Organization of the thesis The paper is divided into 5 chapters as below: Chapter 1: Introduction This chapter provides readers an overview of the study including the reason for choosing the topic, scope, aims, and its organization. Chapter 2: Theoretical Background &Literature Review Theoretical background in the light of which the research matters is discussed in this chapter.

Chapter 3: Methodology This chapter mentions the reasons to choose the dictionary and provides the main methodology and procedure of data collection. Chapter 4: Findings and Discussion This chapter presents analyses and discusses the results that the researcher found out from the collected data. It also gives answer to the research questions. Chapter 5: Conclusion The chapter summarizes the overall study and suggests some forms of further studies on the field.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER 2 THEORETICAL BACKGROUND & LITERATURE REVIEW The chapter will provide theories on terminology and translation considered a basis for studying the English -Vietnamese translation of footwear terms. Definition of translation Translation is an important activity in the modern world. It attracts not only linguistics, professional translators but also many people in many special fields. All of the definitions below have been discussed and presented by many professors from different perspectives and in chronological will help to comprehend exactly about the development and popularity of the concept “translation”.

According to Catford (1965, p.20) given a very simple definition that “translation is the replacement of textual material in one language (source language) by equivalent textual material in another language (target language). With the same idea, Hartmann and Stock (1972, p.713) state that “translation is the placement of representation of a text in one language by a representation of another equivalent text in a second language”. These concepts only focus on the textual materials or original sources. However, some philologists have a deep understanding about translation beside the textual replacement.

Meanings, semantic or syntactic are continuously remarked in the view of translation theories. Translation is the expression in another language (or TL) of what has been expressed in another (SL), preserving semantic and stylistic equivalences. Nina and Taber (1974, p.12) suggested that “translation consists in reproducing in the receptor language the closet natural equivalent of the source language message, first in terms of meaning and secondly in terms of style”. In 1982, Wilss gave the detailed concept, it could combine all elements above.