mở đầu cho một thời kỳ bất ổn mới tại đây, những cuộc bạo động chính trị và làn sóng phản đối giới cầm quyền liên tục diễn ra tại Trung Đông và Nam Á. Đồng thời cuộc chiến tranh này cũng làm hao tổn sức người sức của của quân đội Mỹ. Làn sóng phản đối chính quyền diễn ra ngay trong lòng nước Mỹ. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thế nhưng, không lâu sau đó, vào tháng 3/2003, lấy cớ tìm kiếm vũ khí hủy diệt hàng loạt, liên quân do Mỹ đứng đầu với sự áp đảo về lực lượng và vũ khí công nghệ cao, đã tiến thẳng vào thủ đô Baghdad, lật đổ chế độ của Tổng thống Saddam Hussein.
Sai lầm lần này dường như lớn hơn rất nhiều bởi hậu quả mà nó để lại thực sự đang trở thành gánh nặng đè lên vai nước Mỹ. Sự sa lầy trong hai cuộc chiến đó đã làm tiêu hao đáng kể các nguồn lực, làm suy yếu sức mạnh của nước Mỹ. Theo tạp chí Newsweek ra ngày 30/6/2011, số tiền nước Mỹ phải chi ra để trang trải cho các cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq tổng cộng là 1,6 nghìn tỷ USD, và chắc chắn đó chưa phải con số cuối cùng. Kể từ thời điểm xảy ra cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 cho đến hết tháng 9/2014, Quốc hội Mỹ đã phân bổ 815 tỷ USD vào cuộc chiến ở Iraq; 686 tỷ USD cho hoạt động quân sự tại Afghanistan và hàng loạt chiến dịch chống khủng bố; 81 tỷ USD chi phí khác trực tiếp gắn liền với hoạt động chiến sự; 27 tỷ USD là tài trợ cho chương trình của không quân Mỹ tuần tiễu trên lãnh thổ Mỹ.
Và tổng chi cho mua sắm vũ khí, sửa chữa, bão dưỡng trang thiết bị chiến tranh rơi vào khoảng 297 tỷ USD. Về người, cuộc chiến ở Iraq đã cướp đi mạng sống của 4.491 lính Mỹ và làm hơn 32.000 người khác bị thương. Tại Afghanistan, số lính Mỹ thiệt mạng là 2.356 người và hơn 20.000 người bị thương [53]. Ngoài ra, có khoảng 128.496 quân nhân Mỹ bị mắc các di chứng hậu chiến tranh đang tạo ra gánh nặng không nhỏ cho ngân sách an sinh xã hội nước này [53].
Nếu như khi mới phát động cuộc chiến, nước Mỹ tỏ ra vượt trội hơn hẳn so với các quốc gia còn lại và phản ứng của các nước như Nga, Trung Quốc, Iran lúc bấy giờ theo hướng tăng cường đầu tư vào phát triển quân sự phòng thủ được hiểu là nhằm cố gắng cân bằng lại sức mạnh và kìm chế sự đơn phương của Mỹ thì sự sa lầy của Mỹ tại cuộc chiến Afghanistan và Iraq thực sự là một cơ hội để họ vươn lên khẳng định vị thế của mình. Khi mà nước Mỹ bị kìm hãm, sa sút về nguồn lực và trở nên bất lực trước những vấn đề nghiêm trọng trong nước và thế giới thì việc nước này phải bắt tay hợp tác nhiều hơn với các cường quốc khác là điều tất yếu. Chính quyền Mỹ cũng phải thừa nhận, một trong những nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng kinh tế là do sa lầy trong cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan. Vì vậy, quyền lực của nước Mỹ trong trật tự thế giới ngày càng bị chia sẻ và suy giảm.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cuộc chiến Iraq kết thúc và quá trình chuyển giao lực lượng an ninh Afghanistan từ lực lượng hỗ trợ an ninh quốc tế, sang chính quyền địa phương đánh dấu việc giảm dần sự hiện diện của Mỹ ở đây, đã tạo điều kiện cho việc bố trí nguồn lực sang các khu vực khác và đặc biệt cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Các nhân tố khách quan 1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc Năm 1905, vị tổng thống thứ 26 của nước Mỹ Theodore Roosevelt đã tiên đoán rằng: “Lịch sử tương lai của chúng ta (Mỹ) sẽ được quyết định bởi vị thế của chúng ta ở Thái Bình Dương đối mặt với Trung Quốc hơn là vị thế của chúng ta ở Đại Tây Dương trực diện với châu Âu” [93]. Và quả thực, lịch sử nước Mỹ đang chứng kiến những điều được dự đoán cách đây cả thế kỷ.
Nếu như quan hệ song phương giữa Mỹ – Liên Xô chi phối thế giới suốt thời kỳ trước và trong chiến tranh Lạnh thì hiện tại mối quan hệ Mỹ – Trung mang yếu tố quyết định tới tình hình kinh tế, chính trị và an ninh toàn cầu. Tầm quan trọng của mối quan hệ Mỹ – Trung đối với thế giới được nâng lên bởi vị thế gia tăng nhanh chóng của Trung Quốc ngày nay so với thời điểm họ bắt đầu cải cách mở cửa năm 1978. Trung Quốc đã từng là quốc gia mạnh bậc nhất thế giới, là trung tâm của Phương Đông thời kỳ phong kiến cực thịnh. Tuy nhiên, họ đã đánh mất vị thế của mình khi mà chế độ phong kiến thoái trào, trở nên lạc hậu và có sự xâm nhập của Phương Tây.
Nhưng hiện nay, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy đầy mạnh mẽ của Trung Quốc cả về kinh tế, chính trị và quân sự. Xét bối cảnh toàn cầu hóa, các quốc gia ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau. Nước Mỹ được hưởng lợi từ sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với những thách thức mà sự phát triển ấy mang lại. Trong đó, các thách thức ngày càng lớn khiến nước Mỹ không khỏi lo lắng về khả năng duy trì vị trí lãnh đạo thế giới của mình.
Sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế là nhân tố cơ bản thúc đẩy sự nổi lên của Trung Quốc như một đại cường quốc. Theo số liệu mà Cục thống kê quốc gia Trung Quốc công bố, giai đoạn từ năm 1989 tới năm 2012, tốc độ tăng trưởng GDP hằng năm của Trung Quốc trung bình đạt 9.23% và dự kiến tốc độ tăng trưởng 6,9% năm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự tăng trưởng cao và liên tục đã đưa nước này vượt qua Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn số hai thế giới (xét về GDP) năm 2010 và rất có thể sẽ vượt Mỹ trở thành nền kinh tế hàng đầu thế trong tương lai không xa. Sự phát triển về kinh tế kết hợp cùng với những tiến bộ trong lĩnh vực khoa học và công nghệ cho phép Trung Quốc tiến hành những hoạt động hiện đại hóa quân đội một cách toàn diện.
Trong thập niên đầu của thế kỉ XXI, phạm vi và tốc độ của quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc đã được tăng lên nhanh chóng. Theo dự toán ngân sách quốc phòng của Trung Quốc trong năm 2015 sẽ đạt mức 144 tỷ USD, tăng 10,1% so với năm ngoái, Tính trung bình mức tăng chi phí quân sự hàng năm của Trung Quốc vào khoảng 19% [52]. Quốc gia này hiện đang có mức chi tiêu quân sự lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Tuy nhiên, vấn đề thiếu minh bạch trong việc công khai ngân sách chi tiêu quân sự của Trung Quốc dẫn đến nhiều nhận định cho rằng ngân sách quốc phòng của Trung Quốc còn tăng nhanh hơn nhiều so với những gì nước này công bố.
Thực tế, chi tiêu quân sự của Trung Quốc được cho là lớn hơn dự toán công khai từ 40% đến 55%. Năm 2014 chi tiêu quân sự thực tế của nước này đạt mức 148 tỷ USD, trong khi con số công bố chỉ có hơn 130 tỷ USD [52]. Ngay từ những năm đầu tiên của thế kỉ XXI, Trung Quốc đã chú trọng đến việc mở rộng vai trò của Quân đội Giải phóng nhân dân Trung Quốc ra bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Quân đội nước này đã tích cực tham gia vào một số hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế, ứng cứu thiên tai, hỗ trợ nhân đạo và chống cướp biển.
Mặt khác, Trung Quốc đẩy mạnh việc mở rộng phạm vi triển khai sức mạnh quân sự trên biển và thi hành chiến lược chống tiếp cận và chống thâm nhập để đẩy các lực lượng hải quân đối thủ ra xa khỏi vùng biển Tây Thái Bình Dương tiến tới kiểm soát các vùng biển chiến lược. Quá trình mở rộng các hoạt động quân sự của Trung Quốc ra các khu vực biển xa hơn đã được giới chức lãnh đạo nước này giải thích là một chính sách mang tính phòng thủ quốc gia và phù hợp với chính sách phát triển hòa bình của Trung Quốc, không nhằm đe dọa quốc gia nào. Tuy nhiên, cách thức mà Trung Quốc đang thực hiện nhằm đảm bảo an ninh cho mình không khỏi khiến Mỹ và các nước trong khu vực phải lo ngại. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những năm gần đây, song song với việc duy trì khả năng răn đe hạt nhân chiến lược, sự cải thiện năng lực tác chiến tấn công mạng máy tính, Trung Quốc đã đẩy nhanh việc mua và tự nghiên cứu sản xuất số lượng lớn các loại vũ khí có tầm hoạt động rộng hơn như các loại máy bay chiến đấu tối tân, tên lửa đạn đạo tầm trung tiên tiến, tên lửa hành trình, tên lửa liên lục địa và tàu ngầm tấn công loại mới được trang bị vũ khí hiện đại; theo đuổi việc chương trình chế tạo tàu sân bay; phát triển hệ thống phòng không tầm xa, hệ thống truy cập không gian… Các căn cứ quân sự duyên hải được tăng cường đặc biệt là căn cứ tàu ngầm ở đảo Hải Nam cho phép hải quân Trung Quốc tiếp cận trực tiếp các tuyến đường biển quốc tế có ý nghĩa sống còn và triển khai các hoạt động của tàu ngầm tại Biển Đông.
Phạm vi hoạt động của hải quân Mỹ – lực lượng đã đóng góp rất lớn vào việc tạo ra ưu thế và duy trì ưu thế vượt trội cho nước Mỹ trong nhiều thập kỷ qua đứng trước nguy cơ bị thu hẹp và không có khả năng kiểm soát vùng biển Tây Thái Bình Dương. Các loại tên lửa tầm trung và tầm xa có độ chính xác cao và có khả năng mang đầu đạn hạt nhân được Trung Quốc đưa vào sử dụng làm cho sức tấn công (cả bằng đầu đạn thường và đầu đạn hạt nhân) của quân đội mạnh lên rất nhiều. Hệ quả là Mỹ không chỉ gặp khó trong việc duy trì các cam kết bảo vệ đồng minh của mình trong khu vực, mà mức độ dễ bị tổn thương của các lực lượng Mỹ đóng quân tại khu vực Thái Bình Dương hay thậm chí là lãnh thổ nằm sâu trong lục địa của Mỹ cũng tăng lên.