Luận văn thạc sĩ về chiến lược bảo vệ môi trường bền vững tại tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý môi trường nghiên cứu xây dựng chiến lược bảo vệ môi trường tỉnh quảng ngãi theo hướng bền, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Ngọc Tú
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phùng Chí Sỹ
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG - HCM
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Chiến Lược Bảo Vệ Môi Trường Bền Vững Tại Quảng Ngãi Đến 2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• Tình hình nghiên cứu trong nước
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• Phương pháp luận
• Phương pháp cụ thể
• 7. CƠ SỞ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC
• Các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng
• Pháp luật Nhà nước
• Các văn bản của Chính phủ
• Các văn bản của các Bộ, ngành
• 1. CHƯƠNG 1: HIỆN TRẠNG VÀ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NGÃI ĐẾN NĂM 2012
• 1.1. HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 1.1.1. Lĩnh vực kinh tế
• 1.1.1.1. Sản xuất công nghiệp
• 1.1.1.2. Sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản và xây dựng nông thôn mới
• 1.1.1.3. Thương mại, dịch vụ và giá cả thị trường
• 1.1.1.4. Công tác quản lý tài nguyên và môi trường
• 1.1.1.5. Đầu tư phát triển và thu hút đầu tư
• 1.1.1.6. Sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp và đăng ký doanh nghiệp
• 1.1.2. Lĩnh vực văn hóa - xã hội
• 1.1.2.1. Lao động, việc làm, giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội
• 1.1.2.2. Giáo dục và đào tạo
• 1.1.2.3. Công tác dân số, y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân
• 1.1.2.4. Văn hóa, thể thao và du lịch
• 1.1.2.5. Khoa học và công nghệ
• 1.2. QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NGÃI GIAI ĐOẠN 2011 – 2015 VÀ ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN NĂM 2020
• 1.2.1. Mục tiêu phát triển kinh tế
• 1.2.2. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế
• 1.2.3. Định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực và các sản phẩm chủ lực
• 1.2.4. Quy hoạch phát triển lãnh thổ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện khí tượng
• 2.1.2.1. Điều kiện bức xạ
• 2.1.2.2. Chế độ khí áp, gió và nhiệt độ
• 2.1.2.3. Chế độ ẩm và bốc hơi
• 2.1.3. Điều kiện thủy văn
• 2.2. HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN
• 2.2.1. Tài nguyên đất
• 2.2.2. Tài nguyên nước
• 2.2.3. Tài nguyên rừng và đa dạng sinh học
• 2.2.3.1. Tài nguyên rừng
• 2.2.3.2. Đa dạng sinh học
• 2.2.4. Tài nguyên biển
• 2.2.5. Tài nguyên khoáng sản
• 2.3. HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG
• 2.3.1. Hiện trạng môi trường trong quá trình phát triển công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi
• 2.3.1.1. Thu thập, phân tích số liệu hiện có về nguồn ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR, CTNH công nghiệp
• 2.3.1.2. Tính toán tải lượng ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR, CTNH công nghiệp
• 2.3.2. Hiện trạng môi trường trong quá trình phát triển dân cư, đô thị
• 2.3.2.1. Thu thập số liệu hiện có về khí thải, nước thải sinh hoạt và CTR sinh hoạt đô thị
• 2.3.2.2. Tính toán tải lượng ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR sinh hoạt đô thị
• 2.3.3. Hiện trạng môi trường trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn
• 2.3.3.1. Thu thập, phân tích số liệu hiện có về nguồn ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR, CTNH nông nghiệp, nông thôn
• 2.3.3.2. Tính toán tải lượng ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR, CTNH nông nghiệp, nông thôn
• 2.3.4. Hiện trạng môi trường trong quá trình phát triển dịch vụ
• 2.3.4.1. Thu thập số liệu hiện có về khí thải, mùi hôi, nước thải, chất thải rắn y tế
• 2.3.4.2. Tính toán tải lượng ô nhiễm do khí thải, nước thải và CTR y tế
• 2.3.5. Hiện trạng chất lượng nước mặt
• 2.3.6. Hiện trạng nước ngầm
• 2.3.7. Hiện trạng nước biển ven bờ
• 2.3.8. Thực trạng công tác quản lý môi trường trên địa bàn tỉnh
• 2.3.8.1. Tổ chức bộ máy quản lý môi trường các cấp
• 2.3.8.2. Công tác quản lý nhà nước trên các mặt
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO VỀ SỰ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. DỰ BÁO DIỄN BIẾN MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 3.1.1. Dự báo nước thải sinh hoạt
• 3.1.2. Dự báo tải lượng nước thải công nghiệp
• 3.1.3. Dự báo xu thế diễn biến chất lượng nước mặt và nước dưới đất
• 3.2. DỰ BÁO DIỄN BIẾN CHẤT THẢI RẮN
• 3.2.1. Dự báo tải lượng chất thải rắn công nghiệp
• 3.2.2. Dự báo tải lượng chất thải rắn sinh hoạt
• 3.3. DỰ BÁO DIỄN BIẾN CHẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ
• 3.3.1. Dự báo tải lượng ô nhiễm do khí thải
• 3.3.1.1. Dự báo khí thải công nghiệp
• 3.3.1.2. Dự báo ô nhiễm khí thải đô thị
• 3.3.1.3. Khí thải giao thông
• 3.3.2. Dự báo xu thế diễn biến chất lượng không khí và tiếng ồn trên cơ sở áp dụng mô hình dự báo diễn biến chất lượng không khí
• 3.4. XÁC ĐỊNH CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG CẤP BÁCH VÀ NGUYÊN NHÂN TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NGÃI ĐẾN NĂM 2020
• 4.1. QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU CỦA CHIẾN LƯỢC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH QUẢNG NGÃI ĐẾN NĂM 2020
• 4.1.1. Quan điểm BVMT
• 4.1.2. Mục tiêu BVMT
• 4.1.2.1. Các mục tiêu BVMT trong các chiến lược, quy hoạch liên quan
• 4.1.2.2. Mục tiêu bảo vệ môi trường trong chiến lược BVMT tỉnh Quảng Ngãi định hướng đến năm 2020
• 4.2. CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020
• 4.2.1. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển công nghiệp
• 4.2.2. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển dân cư, đô thị
• 4.2.3. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn
• 4.2.4. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển dịch vụ
• 4.2.5. Biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác tài nguyên
• 4.2.6. Các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng
• 4.3. CÁC GIẢI PHÁP HỖ TRỢ NHẰM BVMT TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI ĐẾN 2020
• 4.3.1. Hoàn thiện các quy định về BVMT
• 4.3.2. Xã hội hoá nguồn vốn
• 4.3.3. Truyền thông, nâng cao nhận thức về BVMT cho nhân dân và các chủ doanh nghiệp sản xuất-kinh doanh tại huyện Quảng Ngãi
• 4.3.3.1. Nâng cao nhận thức BVMT cho các doanh nghiệp trong tỉnh
• 4.3.3.2. Phổ biến các văn bản pháp luật đến cộng đồng người dân tỉnh
• 4.3.3.3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng
• 4.3.3.4. Tham gia chương trình giáo dục môi trường vào trong trường học
• 4.3.3.5. Nâng cao nhận thức của nông dân về bảo vệ môi trường
• 4.3.4. Tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý môi trường Quảng Ngãi
• 4.4. XÂY DỰNG CÁC DỰ ÁN NHẰM BVMT TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG GIAI ĐOẠN TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020
• 4.4.1. Các dự án ưu tiên về bảo vệ môi trường trong giai đoạn từ nay đến năm 2020
• 4.4.1.1. Quản lý tổng hợp vùng ven biển
• 4.4.1.2. Đối với khu vực đô thị
• 4.4.1.3. Đối với khu vực nông thôn
• 4.4.1.4. Các kế hoạch BVMT khu vực công nghiệp
• 4.4.1.5. Ứng phó với thiên tai
• 4.4.2. Sắp xếp ưu tiên các dự án về bảo vệ môi trường trong giai đoạn từ nay đến 2015 và định hướng đến năm 2020
• 4.4.2.1. Tiêu chí lựa chọn kế hoạch ưu tiên
• 4.4.2.2. Căn cứ phân loại tiêu chí
• 4.4.2.3. Lập ma trận xác định các dự án ưu tiên nhằm BVMT
• 4.5. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC BVMT TỈNH QUẢNG NGÃI ĐẾN NĂM 2015 VÀ ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN NĂM 2020
• KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chiến lược bảo vệ môi trường tại Quảng Ngãi

Chiến lược bảo vệ môi trường bền vững tại Quảng Ngãi đến năm 2020 được xây dựng nhằm giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách. Tình hình hiện tại cho thấy, bảo vệ môi trường là một trong những ưu tiên hàng đầu trong phát triển kinh tế - xã hội. Các chỉ tiêu về bền vững và phát triển kinh tế cần được kết hợp chặt chẽ để đảm bảo sự phát triển lâu dài. Theo báo cáo, chất lượng nước mặt tại một số điểm quan trắc đã có dấu hiệu ô nhiễm, điều này đòi hỏi các biện pháp khẩn cấp để bảo tồn thiên nhiên và quản lý tài nguyên hiệu quả.

1.1. Tình hình môi trường hiện tại

Môi trường tại Quảng Ngãi đang chịu áp lực lớn từ sự phát triển công nghiệp và đô thị hóa. Các chỉ tiêu như DO, BOD5, COD cho thấy sự suy giảm chất lượng nước. Biến đổi khí hậu và tác động môi trường từ các hoạt động sản xuất cũng là những yếu tố cần được xem xét. Việc đánh giá hiện trạng môi trường là cần thiết để xác định các giải pháp phù hợp nhằm phát triển bền vững.

II. Các giải pháp bảo vệ môi trường

Để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường bền vững, Quảng Ngãi cần triển khai các giải pháp cụ thể. Các biện pháp này bao gồm việc cải thiện quy trình sản xuất, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các chính sách môi trường. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục môi trường cần được đưa vào trong hệ thống giáo dục để tạo ra một thế hệ có ý thức về bảo vệ thiên nhiên.

2.1. Đầu tư vào công nghệ xanh

Đầu tư vào công nghệ xanh là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ tiên tiến trong sản xuất để giảm thiểu tác động đến môi trường. Việc sử dụng năng lượng tái tạo cũng cần được khuyến khích để giảm thiểu biến đổi khí hậu. Chính sách hỗ trợ từ chính phủ cho các dự án công nghệ xanh sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp tham gia vào quá trình bảo vệ môi trường.

III. Đánh giá và dự báo

Đánh giá hiện trạng môi trường và dự báo diễn biến trong tương lai là rất cần thiết để có những điều chỉnh kịp thời. Các chỉ tiêu về chất lượng nước, không khí và chất thải cần được theo dõi thường xuyên. Dự báo cho thấy nếu không có các biện pháp kịp thời, tình trạng ô nhiễm sẽ gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế. Việc xây dựng các chỉ số đánh giá môi trường sẽ giúp theo dõi hiệu quả của các chính sách bảo vệ môi trường.

3.1. Các chỉ số đánh giá môi trường

Các chỉ số đánh giá môi trường cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí cụ thể như chất lượng nước, không khí và đất. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong đánh giá sẽ giúp nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong công tác quản lý môi trường. Các chỉ số này không chỉ giúp theo dõi tình hình hiện tại mà còn là cơ sở để dự báo các xu hướng trong tương lai, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ môi trường tại Quảng Ngãi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2011, tổng sản phẩm nội địa (GDP) của tỉnh Quảng Ngãi ước đạt 9.307,23 tỷ đồng (theo giá so sánh năm 1994), trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 59,1% cơ cấu kinh tế. Sự phát triển vượt bậc của các trung tâm công nghiệp trọng điểm, tiêu biểu là Khu kinh tế Dung Quất với sản lượng lọc hóa dầu đạt 5,426 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2011, đã tạo động lực tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ cho địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra áp lực to lớn đối với môi trường sinh thái do tốc độ đầu tư hạ tầng xử lý chất thải chưa theo kịp nhịp độ đô thị hóa và công nghiệp hóa.

Vấn đề môi trường bức xúc trên địa bàn tỉnh xuất phát từ sự tích tụ của các nguồn chất thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt đô thị và chất thải rắn chưa qua xử lý triệt để. Nguồn nước mặt tại một số lưu vực sông chính ghi nhận hiện tượng ô nhiễm hữu cơ với các chỉ số DO suy giảm, nồng độ BOD5 và COD gia tăng. Để giải quyết mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái, đề tài xác định mục tiêu đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường tự nhiên, phân tích tải lượng các nguồn ô nhiễm, dự báo diễn biến chất lượng môi trường đến năm 2020, từ đó xây dựng hệ thống chiến lược bảo vệ môi trường theo định hướng phát triển bền vững.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi không gian toàn tỉnh Quảng Ngãi bao gồm 14 đơn vị hành chính cấp huyện, thành phố và huyện đảo Lý Sơn. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2012 và xây dựng kịch bản dự báo đến năm 2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc định hình cơ sở khoa học để tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội (năm 2011 đạt 11.756,5 tỷ đồng), hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 50%, thu gom xử lý 95% rác thải sinh hoạt đô thị và kiểm soát 100% chất thải nguy hại vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Phát triển bền vững theo tinh thần Chương trình Nghị sự 21 của Liên Hợp Quốc và Định hướng Chiến lược Phát triển bền vững ở Việt Nam (Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ). Cùng với đó, lý thuyết Quản lý môi trường tích hợp (IEM) và lý thuyết Đánh giá môi trường chiến lược (SEA) theo quy định tại Nghị định số 29/2011/NĐ-CP được vận dụng xuyên suốt nhằm lồng ghép các yếu tố sinh thái vào quy hoạch kinh tế - xã hội.

Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa mô hình phân tích chu trình tải lượng chất thải và mô hình ma trận tương tác Leopold không trọng số để đánh giá mối quan hệ đa chiều giữa các hoạt động phát triển kinh tế (công nghiệp lọc hóa dầu, luyện kim, chế biến nông thủy sản, giao thông vận tải, đô thị hóa) với các thành phần môi trường tiếp nhận (nước mặt, nước dưới đất, không khí, thổ nhưỡng).

Hệ thống khái niệm học thuật cốt lõi bao gồm: Tải lượng ô nhiễm (Pollution Load) xác định khối lượng chất gây ô nhiễm phát thải theo thời gian; Sức tải môi trường (Carrying Capacity) phản ánh giới hạn tự làm sạch của thủy vực và khí quyển; Phát triển bền vững (Sustainable Development) hướng đến sự cân bằng kinh tế - xã hội - sinh thái; Đánh giá tác động môi trường (EIA) và Quản lý tổng hợp vùng ven biển (ICZM).

Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống quan trắc định kỳ của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi trong các năm 2010, 2011 và 2012. Mạng lưới lấy mẫu bao gồm 30 vị trí quan trắc nước mặt, 15 điểm nước dưới đất, 12 vị trí nước biển ven bờ và 25 trạm giám sát chất lượng không khí. Dữ liệu kinh tế - xã hội được kế thừa từ số liệu thống kê chính thức của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng không gian (stratified spatial sampling) tại 14 huyện, thành phố nhằm bao phủ trọn vẹn ba vùng cảnh quan: vùng đồng bằng duyên hải tập trung các khu công nghiệp, vùng đồi núi phía Tây và huyện đảo Lý Sơn. Phương pháp này bảo đảm tính đại diện cao cho các nguồn thải tập trung tại Khu kinh tế Dung Quất, Khu công nghiệp Tịnh Phong (quy mô mở rộng 209 ha), Cụm công nghiệp Sa Huỳnh (5 ha) và Cụm công nghiệp La Hà (50 ha), cũng như các lưu vực sông trọng điểm như sông Trà Khúc, sông Vệ và sông Trà Bồng.

Quy trình phân tích dữ liệu ứng dụng các kỹ thuật định lượng hiện đại:

• Phương pháp đánh giá nhanh của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNEP: Tính toán tải lượng ô nhiễm dựa trên công thức nhân quy mô hoạt động với hệ số phát thải đặc trưng cho từng ngành công nghiệp, phương tiện giao thông và định mức sinh hoạt của dân cư.
• Phương pháp mô hình hóa phát tán ô nhiễm không khí: Sử dụng mô hình toán học lan truyền chất ô nhiễm dạng khói Gauss/Sutton để dự báo nồng độ SO2, NOx, CO và bụi lơ lửng cho các mốc thời gian 2010, 2015 và 2020.
• Phương pháp Hệ thống thông tin địa lý (GIS): Sử dụng phần mềm MapInfo, ArcView và ArcInfo để số hóa các lớp thông tin môi trường trên bản đồ tỷ lệ 1/100.000.
• Phương pháp phân tích ma trận đa tiêu chí và phương pháp chuyên gia (Delphi) phục vụ sàng lọc, xếp hạng thứ tự ưu tiên cho 11 dự án bảo vệ môi trường. Nghiên cứu được hoàn thành trong khung thời gian từ tháng 07/2012 đến tháng 12/2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm và kết quả mô hình hóa mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, môi trường nước mặt đang chịu áp lực ô nhiễm hữu cơ cục bộ. Kết quả đo đạc dọc các tuyến sông Trà Khúc, sông Vệ và sông Trà Bồng cho thấy nồng độ BOD5 và COD tại một số vị trí tiếp nhận nước thải đô thị và công nghiệp đã vượt quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT (cột B1) từ 1,2 đến 1,8 lần. Hàm lượng oxy hòa tan (DO) tại một số điểm giảm xuống dưới ngưỡng 4 mg/l, trong khi tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt đô thị giai đoạn này chưa đạt 30%.

Thứ hai, chất lượng nước dưới đất và nước biển ven bờ cơ bản được duy trì nhưng tiềm ẩn rủi ro sinh học. Nước dưới đất có độ pH và nồng độ kim loại nặng (Fe) nằm trong ngưỡng an toàn theo QCVN 09:2008/BTNMT, tuy nhiên chỉ số vi sinh Coliform vượt quy chuẩn cho phép từ 15% đến 25% tại các giếng khoan dân sinh khu vực nông thôn do ảnh hưởng từ hoạt động chăn nuôi gia súc và thấm rỉ hố tiêu tự hoại. Ngược lại, nước biển ven bờ tại các bãi tắm Sa Huỳnh và Mỹ Khê đạt chất lượng rất tốt, các thông số DO và tổng chất rắn lơ lửng (SS) đều thỏa mãn QCVN 10:2008/BTNMT.

Thứ ba, môi trường không khí bị ô nhiễm bụi cục bộ tại các đô thị và nút giao thông. Nồng độ bụi lơ lửng tại thành phố Quảng Ngãi và các trục lộ thi công xây dựng vượt tiêu chuẩn từ 10% đến 35%. Kết quả mô phỏng dự báo khi Nhà máy Lọc dầu Dung Quất nâng công suất lên 10 triệu tấn/năm và lượng phương tiện giao thông tăng trưởng trên 12%/năm vào năm 2020, tổng tải lượng phát thải các khí độc hại như SO2, NOx và CO sẽ tăng gấp 1,5 đến 2,2 lần so với mốc năm 2010 nếu không nâng cấp hệ thống xử lý khí thải đồng bộ.

Thứ tư, khối lượng phát sinh chất thải rắn tăng nhanh vượt năng lực thu gom. Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ hơn 1,2 triệu dân toàn tỉnh năm 2010 tạo áp lực lớn cho các bãi chôn lấp lộ thiên. Tỷ lệ thu gom rác thải tại đô thị đạt khoảng 70% - 75%, trong khi khu vực nông thôn chỉ đạt dưới 40%, dẫn đến hiện tượng phát tán rác thải tự do ra kênh rạch và ven bờ biển.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm cục bộ chất lượng môi trường xuất phát từ cơ cấu kinh tế tập trung mạnh vào công nghiệp chế biến và công nghiệp nặng. Năm 2011, sản xuất công nghiệp toàn tỉnh tăng trưởng mạnh ở nhiều nhóm ngành như phân bón (tăng 23,9%), sản xuất bia (tăng 137,9%) và đường RS (tăng 25,5%). Tuy vậy, hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường chưa phát triển tương xứng, hầu hết các cụm công nghiệp huyện và đô thị loại III chưa có trạm xử lý nước thải tập trung hoàn chỉnh mà dùng chung hệ thống thoát nước mặt.

So sánh với các tỉnh phát triển công nghiệp tại Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung như Đà Nẵng hay Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi có tải lượng ô nhiễm tập trung cao hơn tại địa bàn phía Bắc do sự hiện diện của tổ hợp lọc hóa dầu và công nghiệp đóng tàu, cơ khí nặng. Trong khi đó, bộ máy quản lý nhà nước về môi trường cấp huyện và cơ sở còn mỏng, thiếu hụt khoảng 40% biên chế chuyên trách được đào tạo đúng chuyên ngành kỹ thuật môi trường.

Để biểu diễn trực quan hiện trạng và xu thế diễn biến, dữ liệu nghiên cứu được trình bày qua các đồ thị so sánh biến thiên nồng độ chất ô nhiễm giữa các đợt quan trắc năm 2011 và 2012, đối chiếu trực tiếp với các đường ngưỡng giới hạn quy chuẩn QCVN. Bên cạnh đó, hệ thống bản đồ số hóa GIS tỷ lệ 1/100.000 thể hiện các vùng đệm phát tán nồng độ SO2, CO, NOx và bụi lơ lửng theo 3 kịch bản không gian năm 2010, 2015 và 2020. Cách tiếp cận này giúp các cấp quản lý dễ dàng khoanh vùng các "điểm nóng" sinh thái cần can thiệp khẩn cấp dọc Quốc lộ 1A và vùng hạ lưu sông Trà Khúc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá và dự báo tải lượng, bốn nhóm giải pháp chiến lược khả thi được đề xuất triển khai:

Thứ nhất, xây dựng và nâng cấp đồng bộ hạ tầng xử lý nước thải tập trung tại 100% các khu công nghiệp và cụm công nghiệp. Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường đôn đốc hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải đạt QCVN 40:2011/BTNMT tại KCN Tịnh Phong (mở rộng 209 ha), KCN Quảng Phú và CCN La Hà (50 ha) trước năm 2015. Lắp đặt trạm quan trắc tự động liên tục truyền dữ liệu 24/7 đối với lưu lượng xả thải trên 1.000 m3/ngày đêm.

Thứ hai, thực hiện Đề án quản lý tổng hợp chất thải rắn toàn tỉnh giai đoạn 2012 - 2020. Sở Xây dựng chủ trì phối hợp với UBND các huyện đầu tư các khu liên hợp xử lý rác thải hiện đại kết hợp tái chế, đóng cửa các bãi rác lộ thiên gây ô nhiễm. Mục tiêu đến năm 2015 đạt tỷ lệ thu gom rác thải đô thị 85%, nông thôn 50%; đến năm 2020 đạt tỷ lệ tương ứng là 95% và 65%. Đồng thời, Sở Y tế chỉ đạo cải tạo và lắp đặt lò đốt đạt chuẩn để xử lý 100% chất thải rắn y tế nguy hại tại 3 bệnh viện tuyến tỉnh và 7 bệnh viện tuyến huyện.

Thứ ba, áp dụng mô hình Quản lý tổng hợp vùng ven biển (ICZM) gắn với thích ứng biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chịu trách nhiệm quản lý nghiêm ngặt 268.315 ha rừng hiện có, đẩy mạnh trồng mới rừng phòng hộ ven biển và rừng đầu nguồn để nâng tỷ lệ che phủ rừng đạt 47% - 48% năm 2015 và trên 50% vào năm 2020. Tiến hành nạo vét, gia cố đê kè tại Cửa Đại, Sa Cần và bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô đảo Lý Sơn.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa tài chính môi trường và hoàn thiện khung thể chế. Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Sở Tài chính tham mưu UBND tỉnh bố trí ngân sách sự nghiệp môi trường tối thiểu 1,5% đến 2,0% tổng chi ngân sách địa phương hàng năm. Tích cực huy động các nguồn vốn vay ưu đãi ODA (năm 2011 nguồn vốn ODA giải ngân đạt 619,2 tỷ đồng) để cấp vốn cho 11 dự án môi trường trọng điểm, kết hợp cơ chế ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư công nghệ sản xuất sạch hơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách (Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi, Ban Quản lý KKT Dung Quất): Ứng dụng khung 11 dự án ưu tiên và ma trận tiêu chí phân kỳ đầu tư làm căn cứ trực tiếp để xây dựng Kế hoạch hành động bảo vệ môi trường 5 năm (2015 - 2020), thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và phân bổ hạn ngạch xả thải công nghiệp.

2. Doanh nghiệp phát triển hạ tầng và chủ đầu tư trong khu công nghiệp (KCN Tịnh Phong, KCN Quảng Phú, các đơn vị vận hành tại KKT Dung Quất): Tham khảo phương pháp tính toán tải lượng ô nhiễm nhanh để tính toán quy mô công suất nhà máy xử lý nước thải tập trung, lựa chọn công nghệ lọc bụi và khí thải thích hợp đạt chuẩn xả thải quốc gia.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý môi trường, Kỹ thuật môi trường, Kinh tế môi trường: Kế thừa nguồn cơ sở dữ liệu quan trắc thực địa phong phú tại 14 huyện thị, tham khảo quy trình tích hợp mô hình phát tán khí thải và kỹ thuật bản đồ GIS tỷ lệ 1/100.000 trong nghiên cứu đánh giá môi trường chiến lược cấp tỉnh.

4. Các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính quốc tế (UNDP, WB, ADB): Sử dụng các chỉ số hiện trạng tài nguyên, số liệu rủi ro biến đổi khí hậu và hiện trạng 268.315 ha đất rừng làm tài liệu tiền khả thi khi xây dựng các chương trình tài trợ vốn ODA, các dự án tăng cường khả năng chống chịu cho cộng đồng ven biển miền Trung Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu tổng quát của chiến lược bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ngãi đến năm 2020 là gì?

Chiến lược hướng tới giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế nhanh (GDP bình quân đạt 4.500 USD/người vào năm 2020) với bảo vệ môi trường, nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 50%, bảo đảm 95% rác thải sinh hoạt đô thị và 65% rác thải nông thôn được thu gom, đồng thời xử lý 100% chất thải công nghiệp nguy hại và chất thải y tế.

Phương pháp đánh giá nhanh tải lượng ô nhiễm trong luận văn được thực hiện như thế nào?

Phương pháp đánh giá nhanh vận dụng hệ số phát thải chuẩn hóa của WHO và UNEP kết hợp với quy mô sản xuất thực tế. Tải lượng chất thải được xác định dựa trên mức tiêu thụ nhiên liệu công nghiệp, lưu lượng xe máy, ô tô lưu thông trên địa bàn và định mức phát sinh chất thải sinh hoạt bình quân của hơn 1,2 triệu dân để tính toán chính xác khối lượng SO2, NOx, CO, BOD5 và COD phát thải mỗi ngày.

Chất lượng môi trường nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2010 - 2012 có diễn biến ra sao?

Nước mặt tại một số điểm trên sông Trà Khúc và sông Trà Bồng có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ với chỉ số BOD5 và COD vượt ngưỡng QCVN 08:2008/BTNMT cột B1. Nước dưới đất duy trì hàm lượng Fe và pH ổn định nhưng nhiễm khuẩn Coliform cục bộ tại 15% - 25% điểm lấy mẫu. Trong khi đó, nước biển ven bờ tại các bãi tắm đạt chất lượng tốt theo QCVN 10:2008/BTNMT.

Luận văn đã xác định bao nhiêu dự án bảo vệ môi trường ưu tiên và thực hiện phân kỳ thế nào?

Tác giả đã xác định 11 dự án ưu tiên dựa trên ma trận phân tích đa tiêu chí (độ cấp bách, tính khả thi kỹ thuật, hiệu quả kinh tế - xã hội, mức độ lan tỏa sinh thái). Lộ trình thực hiện chia làm hai giai đoạn: giai đoạn 2012 - 2015 tập trung xử lý các điểm nóng ô nhiễm cấp bách và giai đoạn 2016 - 2020 hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật diện rộng.

Đề tài đề xuất những giải pháp gì để ứng phó với biến đổi khí hậu vùng ven biển?

Đề tài đề xuất triển khai Quản lý tổng hợp vùng bờ ven biển (ICZM), bảo vệ nghiêm ngặt hơn 268.315 ha rừng hiện có, phát triển rừng ngập mặn phòng hộ, nâng cấp hệ thống đê kè chắn sóng tại Cửa Đại và mở rộng vũng neo đậu tàu thuyền tránh trú bão tại đảo Lý Sơn và cảng Sa Huỳnh.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng các thành phần môi trường (nước mặt, nước ngầm, nước biển, không khí, đất) trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2010 - 2012 dựa trên bộ dữ liệu quan trắc thực địa chuẩn xác.
• Ứng dụng thành công phương pháp đánh giá nhanh tải lượng ô nhiễm của WHO và mô hình hóa lan truyền chất ô nhiễm khí quyển để dự báo diễn biến chất lượng môi trường không khí, nước, chất thải rắn đến mốc năm 2015 và 2020.
• Xây dựng khung chiến lược bảo vệ môi trường gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững, cân bằng giữa công nghiệp hóa nặng với bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.
• Sàng lọc và thiết lập ma trận ưu tiên cho 11 dự án then chốt với đầy đủ dự toán kinh phí, cơ chế phân kỳ đầu tư và phân công trách nhiệm thực hiện cho các sở, ngành liên quan.
• Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa GIS tỷ lệ 1/100.000 hỗ trợ đắc lực cho công tác quy hoạch không gian và giám sát môi trường tự động tại các vùng trọng điểm như KKT Dung Quất.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một bản chiến lược hành động môi trường toàn diện, có cơ sở khoa học định lượng vững chắc và tính ứng dụng thực tiễn cao cho tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn công nghiệp hóa then chốt. Trong thời gian tới, các cấp chính quyền cần tiếp tục cập nhật cơ sở dữ liệu quan trắc định kỳ sau năm 2012, mở rộng mô hình GIS cho khu vực 6 huyện miền núi và bố trí đủ nguồn vốn ngân sách để hiện thực hóa các mục tiêu môi trường cho giai đoạn 2016 - 2020. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác sâu các phân tích định lượng trong toàn văn luận văn nhằm thúc đẩy mô hình kinh tế xanh và phát triển bền vững cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Việt Nam trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã đem lại nhiều thành quả về kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân, nhưng một thực tế là các nguồn tài nguyên vốn bị tàn phá do chiến tranh và hậu quả khai thác không hợp lý trong thời gian dài trước đây nên đã bị suy giảm nghiêm trọng. Chúng ta đang đối mặt với những thách thức về suy thoái tài nguyên và môi trường. Vì vậy hòa nhập vấn đề môi trường vào quy hoạch phát triển là một việc làm cần thiết nhằm góp phần giải quyết những mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Lập chiến lược bảo vệ môi trường chú trọng tại nhiều nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam vì đáp ứng được yêu cầu đó.

Xây dựng chiến lược môi trường nhằm lồng ghép những vấn đề môi trường vào quy hoạch phát triển, góp phần điều chỉnh, giảm nhẹ xung đột giữa môi trường và phát triển. Vì mục tiêu phát triển bền vững, ngày nay bất kỳ một quốc gia, Tỉnh, vùng lãnh thổ nào cũng cần phải có một chiến lược quy hoạch môi trường hợp lý phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế ở đó. Cùng với sự phát triển của đất nước, tỉnh Quảng Ngãi cũng có những bước tiến vượt bậc cũng như thay đổi to lớn về mọi mặt trong suốt quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa. Kinh tế cũng như đời sống văn hóa xã hội của người dân được cải thiện.

Tuy nhiên việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ nên đã ảnh hưởng đến chất lượng môi trường. Nhiều vấn đề môi trường đang xảy ra nhưng vẫn chưa thể khắc phục được trong một thời gian ngắn do chưa có sự chuẩn bị về cơ sở hạ tầng tốt. 2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xác định được các vấn đề môi trường bức xúc, tìm ra được nguyên nhân gây ô nhiễm và suy thoái môi trường trên cơ sở điều tra, khảo sát, đánh giá hiện trạng và dự báo diễn biến môi trường trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Qua đó xây dựng một 1 chiến lược bảo vệ môi trường phát triển bền vững trên phạm vi toàn tỉnh Quảng Ngãi từ nay cho đến năm 2020.

3 PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Đối tượng của đề tài nghiên cứu này là các vấn đề môi trường bức xúc đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế, các nguyên nhân gây ô nhiễm và suy thoái môi trường. Phạm vi của đề tài nghiên cứu là toàn tỉnh Quảng Ngãi và các khu vực lân cận. 4 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4.1 Ý nghĩa khoa học Chiến lược BVMT Quảng Ngãi gắn với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội là một công cụ giúp các cơ quan quản lý về môi trường của tỉnh có những định hướng và nắm bắt được những chương trình quản lý môi trường trong quá trình phát triển từ nay đến năm 2020.2 Ý nghĩa thực tiễn Đề tài có ý nghĩa thực tiễn cao trong việc đề ra các giải pháp cụ thể và thiết thực giải quyết mâu thuẫn trong phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường. Đây là việc giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách liên quan tới khai thác tài nguyên hợp lý, nâng cao chất lượng cuộc sống.

5 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 5.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước Từ những năm cuối thập niên 50, 60 của thế kỷ XX, việc xây dựng chiến lược bảo vệ môi trường (CLBVMT) đã được một số nước phát triển như Anh, Pháp, Mỹ, Nga… quan tâm. Tiếp theo đó là các nước đang phát triển và các Tổ chức Quốc tế (UNDP, WB, ADB, UNEP) cũng nhận thức được tầm quan trọng của chiến lược BVMT.