Chương 1: Lý luận chung về chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp cho nông dân trên báo chí Nội dung của chương này tập trung vào làm rõ các khái niệm, đặc trưng của các loại hình báo chí, nhu cầu của công chúng về chỉ dẫn - tư vấn trên báo chí và khảo sát một số chuyên mục có thông tin chỉ dẫn - tư vấn trên các loại hình báo chí như báo in, phát thanh, truyền hình. - Chương 2: Thực trạng vấn đề chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp cho nông dân trên báo chí Việt Nam Nội dung của chương này chủ yếu đi sâu vào khảo sát những sản phẩm báo chí có chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp trên báo Nông nghiệp Việt Nam, chương trình phát thanh Nông thôn của Đài tiếng nói nhân dân TPHCM và chuyên mục Chuyện nhà nông trên kênh VTV1, Đài truyền hình Việt Nam. - Chương 3: Một số giải pháp tăng hiệu quả viê ̣c chỉ dẫn - tư vấn KHKT nông nghiệp cho nông dân trên báo chí Việt Nam 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHỈ DẪN, TƯ VẤN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP CHO NÔNG DÂN 1.1 Quan niệm về chỉ dẫn - tƣ vấn trên báo chí: - Chỉ dẫn: theo Từ điển tiếng Việt của Trung tâm từ điển học Vietlex, xuất bản 2009 thì “chỉ dẫn” là bảo cho biết phương hướng, cách thức tiến hành công việc một cách cặn kẽ. - Tƣ vấn: cũng theo Từ điển trên, “tư vấn” là đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định.
- Nông dân: là người lao động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp - Nông nghiệp: là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội., bao gồm trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. Còn tác giả Đinh Phi Hổ thì cho rằng: “nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Hoạt động nông nghiệp không những gắn liền với các yếu tố kinh tế, xã hội mà còn gắn với các yếu tố tự nhiên. Nông nghiệp theo nghĩa rộng gồm có trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản” [10, trg 74].
Ở công trình nghiên cứu này, tác giả hiểu theo nghĩa nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất của xã hội, bao gồm trồng trọt, lâm nghiệp, chăn nuôi và thủy sản. - khoa học kỹ thuật: là các ngành khoa học có quan hệ trực tiếp đến sản xuất và các ngành khoa học. Như vậy có thể hiểu khoa học kỹ thuật nông nghiệp là ngành khoa học có quan hệ trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Và theo các khái niệm trên, nói một cách đơn giản, dễ hiểu thì chỉ dẫn, tư vấn khoa học kỹ thuật nông nghiệp cho nông dân là việc bảo, góp ý kiến cho nông dân cách thức, phương hướng tiến hành công việc nhà nông một cách cặn kẽ.
Công việc nhà nông ở đây bao hàm tất cả các lĩnh vực thuộc về sản xuất nông nghiệp như giống cây trồng, vật nuôi, kỹ thuật chăm sóc, bón phân, phòng trừ dịch hại,… 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo bài giảng của PGS TS Vũ Quang Hào thì: “Những thông tin tư vấn thường được thể hiện dưới dạng thức các câu hỏi – đáp giữa độc giả với những chuyên gia, những người có hiểu biết về lĩnh vực đó, nhằm cung cấp thông tin về một lĩnh vực cụ thể, một vấn đề nào đó trong cuộc sống, trong xã hội,… cho nhóm công chúng đối tượng quan tâm. Thông tin chỉ dẫn bao gồm những cách thức, phương pháp để chỉ ra, hướng dẫn cho công chúng về những lĩnh vực mà họ quan tâm, mong muốn nhưng chưa biết thực hiện như thế nào. Và như vậy, có thể hiểu rằng: việc chỉ dẫn - tƣ vấn KHKT nông nghiệp cho nông dân trên báo chí có nghĩa là việc giải thích cho nông dân, hƣớng dẫn cho nông dân cách thức tiến hành công việc nhà nông cũng nhƣ chỉ cho họ các kỹ năng, thao tác và các giải pháp xử lý các vấn đề nảy sinh trong quá trình canh tác, chăn nuôi, bảo quản sau thu hoạch, trồng rừng, đánh bắt thủy hải sản,…. Ngƣời hƣớng dẫn này có thể là nhà báo và cũng có thể là nhà khoa học hoặc thậm chí là nông dân hƣớng dẫn cho nông dân.
Muốn chỉ dẫn - tư vấn cho người khác, trước tiên, người chỉ dẫn - tư vấn phải là người có hiểu biết về vấn đề mà mình sẽ chỉ dẫn - tư vấn. Bên cạnh đó, muốn chỉ dẫn - tư vấn có hiệu quả cần phải biết đối tượng mình tư vấn chỉ dẫn là ai. Cách tư vấn chỉ dẫn cho mỗi một đối tượng mỗi khác bởi có sự khác biệt rõ ràng trong nhận thức của các đối tượng khác nhau. Và sự hiểu biết của các đối tượng về vấn đề đó cũng khác nhau.
Tư vấn chỉ dẫn trên báo chí thường do: - Nhà báo: là người có tìm hiểu về vấn đề, có nghiên cứu tài liệu, hơn nữa lại là người biết về đối tượng được chỉ dẫn - tư vấn. Nhà báo có thêm ưu điểm là biết cách chuyển tải thông tin một cách hiệu quả đến đối tượng được chỉ dẫn - tư vấn. Tuy nhiên, nhà báo không thể hiểu vấn đề cặn kẽ, chuyên sâu. Khi chỉ dẫn - tư vấn trên báo chí, việc nhà báo giữ vai trò chỉ dẫn - tư vấn khá quan trọng bởi ngoài những bài viết do chính nhà báo đi thu thập tư liệu và viết phản ánh lại, thì nhà báo còn là người biên tập bài của cộng tác viên, của các chuyên gia.
Nếu nhà báo không có hiểu biết về vấn 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đề được chỉ dẫn - tư vấn thì hiệu quả việc chỉ dẫn - tư vấn không cao, nhiều khi còn có tác dụng ngược. - Nhà chuyên môn: có thể nói đây mới chính là người làm công việc chỉ dẫn - tư vấn hợp lý nhất bởi lẽ có nghiên cứu, tìm hiểu sâu về vấn đề được chỉ dẫn - tư vấn. Nếu nhà chuyên môn ngoài nghiên cứu, ngoài nắm vững lý thuyết còn có thêm kiến thức thực tế thì hiệu quả công việc chỉ dẫn - tư vấn càng cao. Tuy nhiên, việc chọn nhà chuyên môn nào để chỉ dẫn - tư vấn cũng hết sức quan trọng bởi nó quyết định hiệu quả chỉ dẫn - tư vấn cao hay thấp.
Nếu báo chí chọn đúng nhà chuyên môn thì hiệu quả truyền thông càng cao và từ đó uy tín, độ tin cậy của chính báo chí và nhà chuyên môn với công chúng càng tăng lên và ngược lại cũng vậy, nếu chọn nhà chuyên môn không phù hợp thì có thể sẽ dẫn đến hiệu quả của việc chỉ dẫn - tư vấn không cao và uy tín của cơ quan báo chí đó cũng bị giảm sút. - Ngƣời thật việc thật: đây là người có kinh nghiệm thực tiễn về vấn đề sẽ được chỉ dẫn - tư vấn. Nếu dùng đối tượng này chỉ dẫn - tư vấn sẽ dễ đạt hiệu quả cao. Tâm lý chung của mọi người là trước một cái mới nào đó nếu có người làm thử trước mà thành công thì họ sẽ mạnh dạn làm theo.
Các nhà quảng cáo hay sử dụng đối tượng này trong các sản phẩm quảng cáo của mình. Khi chọn đối tượng này để làm người chỉ dẫn - tư vấn cũng phải hết sức chọn lọc. Cần chọn các cá nhân thật sự điển hình, có cách thể hiện chân thật, gần gũi (nhất là đối với phát thanh, truyền hình) thì hiệu quả sẽ càng cao.2 Nhu cầu chỉ dẫn - tƣ vấn trên báo chí trong bối cảnh báo chí truyền thông hiện đại: Chỉ dẫn - tư vấn trên báo chí là một dạng thông tin phát triển mạnh trong những năm gần đây trên báo chí Việt Nam. Vì sao báo chí hiện đại lại có khuynh hướng thiên về thông tin chỉ dẫn - tư vấn ngày càng nhiều như vậy? Chúng ta biết rằng, báo chí mà không có công chúng thì không còn là báo chí, truyền thông mà không có đối tượng tiếp nhận thì không còn là truyền thông.
Muốn được công chúng tiếp nhận, báo chí phải đáp ứng được nhu cầu của công chúng. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Abraham Harold Maslow (01/04/1908 - 08/06/1970), một nhà tâm lý học nổi tiếng người Mỹ, đã đưa ra mô hình tháp nhu cầu: Theo Maslow: sự phát triển của con người theo những bậc của một chiếc cầu thang, mỗi nhu cầu trong số đó phải được thỏa mãn trong mối quan hệ với môi trường dọc theo chiếc thang phát triển này. Đây là những nhu cầu cơ sở cho sự phát triển lành mạnh của con người. Hệ thống phân cấp các nhu cầu cơ bản của con người như thế này rất quan trọng: mỗi bậc phụ thuộc vào bậc trước đó.
Nếu như một nhu cầu không được đáp ứng thì nó sẽ ảnh hưởng đến khả năng của cá nhân ở bước phát triển tiếp theo. Bậc thang thấp nhất thể hiện “nhu cầu sinh lý”: bậc thang này rất cơ bản và rất quan trọng. Nhu cầu về thức ăn, quần áo mặc, nơi ăn chốn ở. Nếu nhu cầu cơ bản này chưa được đáp ứng đủ thì các nhu cầu khác ít có động cơ thúc đẩy, nhưng nếu nó được đáp ứng thì nhu cầu kế tiếp lại xuất hiện trội hơn và tiếp tục như vậy.
Khi nhu cầu sinh lý được thỏa mãn thì con người sẽ hướng về sự an toàn. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai là “nhu cầu được an toàn”: Đây là nhu cầu tự duy trì và chuẩn bị cho tương lai vững chắc hơn. An toàn có nghĩa là an toàn để sống trong một môi trường cho phép sự phát triển của con người được liên tục và lành mạnh. Thứ ba là “nhu cầu xã hội”: bởi vì trong đời sống, mỗi cá nhân đều mong muốn mình “thuộc về” các nhóm khác nhau và được chấp nhận, được yêu thương, cố gắng có mối quan hệ giao tiếp tốt đẹp với người khác.
Nhu cầu xã hội được thể hiện mạnh hơn các nhu cầu khác khi các nhu cầu sinh lý và được an toàn đã được thỏa mãn. Thứ tƣ là “nhu cầu được tôn trọng”: Khi đã được người khác chấp nhận thì con người lại muốn được đánh giá cao. Việc thỏa mãn nhu cầu được tôn trọng này giúp con người tự tin, uy tín, quyền lực và sự kềm chế. Con người cảm thấy có ích và có ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, được sự kính nể của người khác.
Và cuối cùng là “nhu cầu được hiện thực hóa bản thân”: khi nhu cầu được tôn trọng được thỏa mãn thì nhu cầu tự khẳng định mình trở nên mạnh hơn vì con người cảm thấy vẫn chưa được hài lòng.