Chế định về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ r nmột cách trung thực cẩn trọng của người quản lý r ncông ty trong pháp luật việt nam và tham khảo kinh r nnghiệm từ hệ thống pháp luật anh mỹ

Tìm hiểu trách nhiệm trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty theo luật Việt Nam và kinh nghiệm từ hệ thống pháp luật Anh Mỹ.

• Tác giả: Tấn Trúc Hạnh Đoan
• Người hướng dẫn: Th. Nguyễn Thị Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Chế định về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty trong pháp luật Việt Nam và tham khảo kinh nghiệm từ hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích, đối tượng nghiên cứu, giới hạn phạm vi nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• Về mặt khoa học
• Về giá trị ứng dụng
• Bố cục của khóa luận
• PHẦN NỘI DUNG
• 1. CHƯƠNG 1: NGHĨA VỤ TRUNG THỰC, CẨN TRỌNG CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT ANH – MỸ
• 1.1. Người quản lý công ty
• 1.2. Một số lý thuyết liên quan đến trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 1.3. Quy định pháp luật Anh – Mỹ về nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 1.4. Tổng quan nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty theo pháp luật Anh – Mỹ
• 1.5. Thực tiễn áp dụng quy định về nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty theo hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 1.6. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ MỘT CÁCH TRUNG THỰC, CẨN TRỌNG CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Pháp luật Việt Nam về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 2.2. Người quản lý công ty theo pháp luật Việt Nam
• 2.3. Hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 2.4. Quy định pháp luật Việt Nam về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 2.5. Một số bất cập trong việc áp dụng quy định và kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 2.5.1. Cần xác định chức danh người quản lý công ty một cách bao quát
• 2.5.2. Cần xác định thực hiện công việc một cách trung thực, cẩn trọng là nghĩa vụ thay vì trách nhiệm
• 2.5.3. Bổ sung hướng dẫn cụ thể về nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty
• 2.5.4. Đặt ra hành lang pháp lý nhằm áp dụng yếu tố trung thực, cẩn trọng gắn bó với người quản lý công ty cho đến khi công ty rơi vào tình trạng tài chính xấu
• 2.5.5. Tận dụng hiệu quả các biện pháp mềm trong quản trị doanh nghiệp
• 2.6. Kết luận Chương 2
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Trung Thực Của Người Quản Lý

Trong bối cảnh kinh tế hội nhập, các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt. Quản trị doanh nghiệp hiệu quả trở thành yếu tố sống còn. Nhiều vụ bê bối lớn trên thế giới, như Enron và WorldCom, cho thấy hậu quả nghiêm trọng của việc quản lý thiếu trung thực và cẩn trọng. Các nhà đầu tư mất trắng, thị trường chao đảo, và hàng ngàn nhân viên lao đao. Tại Việt Nam, tình trạng vi phạm công bố thông tin, giao dịch trái pháp luật, và chiến lược kinh doanh mạo hiểm cũng gây ra những tổn thất không nhỏ. Đặc biệt, trong đại dịch COVID-19, những doanh nghiệp có đội ngũ quản lý mẫn cán, tuân thủ nghĩa vụ đã thể hiện khả năng thích ứng và duy trì sức sống. Việc củng cố và quán triệt vai trò, trách nhiệm của người quản lý công ty trở nên cấp thiết để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư. Bài viết này sẽ phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty và tham khảo kinh nghiệm từ hệ thống pháp luật Anh - Mỹ.

1.1. Tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay

Quản trị doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong sự phát triển và bền vững của doanh nghiệp. OECD (2008) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông và các bên liên quan. Khi các nhà quản lý công ty thực hiện công việc một cách trung thực và cẩn trọng, họ góp phần xây dựng niềm tin từ các nhà đầu tư và các bên liên quan, đây là tiền đề cho sự phát triển bền vững của công ty. Điều này càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh kinh tế hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi mà các doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức và rủi ro hơn.

1.2. Hậu quả của việc quản lý công ty thiếu trung thực và cẩn trọng

Việc quản lý công ty thiếu trung thực và cẩn trọng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí là phá sản. Vụ bê bối của Enron là một ví dụ điển hình, khi mà các lãnh đạo công ty đã che giấu thông tin và gian lận kế toán, dẫn đến sự sụp đổ của công ty và gây thiệt hại lớn cho các nhà đầu tư và nhân viên. WorldCom cũng phải chịu số phận tương tự do tình trạng quản lý yếu kém và gian lận kế toán. Các vụ việc này cho thấy rằng, việc quản lý công ty một cách trung thực và cẩn trọng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển của doanh nghiệp.

II. Vấn Đề Thiếu Hướng Dẫn Về Trung Thực Cho Người Quản Lý

Hiện nay, lý luận về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty ở Việt Nam còn sơ lược. Các quy định trong Luật Doanh nghiệp, mặc dù có đổi mới, nhưng vẫn còn khái quát, gây khó khăn trong việc áp dụng thực tế. Vai trò của người quản lý công ty chưa được nhìn nhận đúng mức, thói quen quản trị theo sự thuận tiện hoặc theo kiểu gia đình vẫn còn phổ biến. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không kịp xây dựng phương án ứng phó khi kinh tế biến động hoặc có những hành vi vi phạm pháp luật. Trong khi đó, việc lựa chọn người quản lý và đặt ra nghĩa vụ của họ đối với công ty được coi là một trong những yếu tố then chốt trong hệ thống luật công ty của các nước theo mô hình luật công ty Anh – Mỹ. Do đó, cần có những nghiên cứu sâu sắc hơn để củng cố vai trò người quản lý công ty và giảm thiểu rủi ro.

2.1. Thực trạng áp dụng quy định về trách nhiệm của người quản lý công ty tại Việt Nam

Thực tế cho thấy, việc áp dụng các quy định về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ của người quản lý công ty tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Các quy định còn chung chung, thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến việc các nhà quản lý không nắm rõ được quyền và nghĩa vụ của mình. Bên cạnh đó, việc thực thi các quy định này cũng chưa được hiệu quả, khiến cho tình trạng vi phạm pháp luật trong quản trị công ty vẫn còn diễn ra.

2.2. Những hạn chế trong nhận thức về vai trò của người quản lý công ty

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do sự hạn chế trong nhận thức về vai trò của người quản lý công ty. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa coi trọng vai trò của người quản lý, dẫn đến việc lựa chọn người quản lý không đủ năng lực và thiếu kinh nghiệm. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp vẫn còn duy trì thói quen quản trị theo kiểu gia đình, khiến cho việc quản lý công ty trở nên thiếu minh bạch và hiệu quả.

III. Cách Xây Dựng Tiêu Chuẩn Trung Thực Cho Người Quản Lý

Để giải quyết vấn đề trên, cần xây dựng những tiêu chuẩn cụ thể về tính trung thực và cẩn trọng cho người quản lý công ty. Cần xác định rõ nghĩa vụ của người quản lý đối với công ty, cổ đông và các bên liên quan. Đồng thời, cần có những biện pháp giám sát hiệu quả để đảm bảo người quản lý tuân thủ các quy định pháp luật và thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Tham khảo kinh nghiệm từ hệ thống pháp luật Anh – Mỹ, đặc biệt là các quy định về nghĩa vụ ủy thác (fiduciary duty) và quy tắc phán quyết kinh doanh (business judgment rule) có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản trị công ty. Các quy định của Anh - Mỹ giúp Việt Nam có các công cụ pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi cổ đông và công ty.

3.1. Xác định rõ nghĩa vụ của người quản lý công ty đối với các bên liên quan

Cần xác định rõ nghĩa vụ của người quản lý công ty đối với công ty, cổ đông và các bên liên quan. Người quản lý có trách nhiệm bảo vệ tài sản của công ty, đảm bảo hoạt động kinh doanh của công ty được thực hiện một cách hiệu quả và tuân thủ pháp luật. Bên cạnh đó, người quản lý cũng phải có trách nhiệm đối với cổ đông, đảm bảo quyền lợi của họ được bảo vệ một cách tốt nhất. Cuối cùng, người quản lý cũng phải có trách nhiệm đối với các bên liên quan khác, như nhân viên, khách hàng và cộng đồng.

3.2. Thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo tuân thủ pháp luật

Cần thiết lập một cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo người quản lý tuân thủ các quy định pháp luật và thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Cơ chế giám sát này có thể bao gồm việc thành lập các ủy ban kiểm toán, kiểm soát nội bộ, và thuê các chuyên gia độc lập để đánh giá hoạt động của công ty. Bên cạnh đó, cần có các quy định về công khai thông tin và minh bạch trong quản trị công ty để các bên liên quan có thể giám sát hoạt động của công ty.

IV. Tham Khảo Kinh Nghiệm Từ Pháp Luật Anh Mỹ Về Quản Lý Công Ty

Hệ thống pháp luật Anh – Mỹ có nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng và thực thi các quy định về trách nhiệm của người quản lý công ty. Đặc biệt, các quy định về nghĩa vụ ủy thác (fiduciary duty) và quy tắc phán quyết kinh doanh (business judgment rule) được coi là những công cụ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của cổ đông và công ty. Nghĩa vụ ủy thác yêu cầu người quản lý phải hành động vì lợi ích tốt nhất của công ty, không được tư lợi hoặc lạm dụng quyền lực. Quy tắc phán quyết kinh doanh bảo vệ người quản lý khỏi trách nhiệm pháp lý nếu họ đưa ra quyết định kinh doanh một cách thiện chí, trên cơ sở thông tin đầy đủ và hợp lý, ngay cả khi quyết định đó không mang lại kết quả tốt. Việc nghiên cứu và áp dụng những kinh nghiệm này có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản trị công ty.

4.1. Nghĩa vụ ủy thác Fiduciary Duty trong pháp luật Anh Mỹ

Nghĩa vụ ủy thác là một trong những trụ cột của hệ thống pháp luật về quản trị công ty tại Anh và Mỹ. Theo đó, người quản lý công ty phải hành động vì lợi ích tốt nhất của công ty và cổ đông, không được tư lợi hoặc lạm dụng quyền lực. Nghĩa vụ ủy thác bao gồm nghĩa vụ trung thành (duty of loyalty) và nghĩa vụ cẩn trọng (duty of care). Nghĩa vụ trung thành yêu cầu người quản lý không được xung đột lợi ích và phải ưu tiên lợi ích của công ty. Nghĩa vụ cẩn trọng yêu cầu người quản lý phải đưa ra quyết định một cách cẩn trọng, trên cơ sở thông tin đầy đủ và hợp lý.

4.2. Quy tắc phán quyết kinh doanh Business Judgment Rule Hướng dẫn

Quy tắc phán quyết kinh doanh là một nguyên tắc quan trọng trong pháp luật Anh và Mỹ, bảo vệ người quản lý khỏi trách nhiệm pháp lý nếu họ đưa ra quyết định kinh doanh một cách thiện chí, trên cơ sở thông tin đầy đủ và hợp lý, ngay cả khi quyết định đó không mang lại kết quả tốt. Quy tắc này giúp khuyến khích người quản lý đưa ra những quyết định táo bạo và sáng tạo, mà không sợ bị kiện tụng nếu quyết định đó không thành công. Tuy nhiên, quy tắc phán quyết kinh doanh không áp dụng nếu người quản lý vi phạm nghĩa vụ ủy thác, chẳng hạn như hành động tư lợi hoặc gian lận.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nâng Cao Quản Trị Công Ty Tại Việt Nam

Việc áp dụng những kinh nghiệm từ pháp luật Anh – Mỹ vào thực tiễn Việt Nam cần được thực hiện một cách linh hoạt và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các nhà quản lý về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng. Đồng thời, cần xây dựng một hệ thống pháp luật về quản trị công ty minh bạch, hiệu quả và có khả năng thực thi cao. Việc khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội nghề nghiệp và các chuyên gia độc lập trong việc giám sát hoạt động của công ty cũng là một giải pháp quan trọng. Từ đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

5.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người quản lý công ty

Cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các nhà quản lý về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng. Các khóa đào tạo cần tập trung vào các nội dung như nghĩa vụ ủy thác, quy tắc phán quyết kinh doanh, và các quy định pháp luật về quản trị công ty. Bên cạnh đó, cần khuyến khích các nhà quản lý tham gia các hội thảo, diễn đàn, và các hoạt động giao lưu học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển.

5.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản trị công ty

Cần xây dựng một hệ thống pháp luật về quản trị công ty minh bạch, hiệu quả và có khả năng thực thi cao. Hệ thống pháp luật này cần quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người quản lý công ty, cơ chế giám sát hoạt động của công ty, và các biện pháp xử lý vi phạm. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp trong quản trị công ty, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Quản Trị Công Ty Tại Việt Nam

Chế định về trách nhiệm thực hiện quyền và nghĩa vụ một cách trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển, đặc biệt là Anh – Mỹ, có thể giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống pháp luật về quản trị công ty tiên tiến, minh bạch và hiệu quả. Với sự nỗ lực của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, quản trị công ty tại Việt Nam sẽ ngày càng phát triển, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

6.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp

Việc nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Quản trị doanh nghiệp hiệu quả giúp các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, thu hút vốn đầu tư, và tạo ra nhiều việc làm. Bên cạnh đó, quản trị doanh nghiệp hiệu quả cũng giúp phòng ngừa các rủi ro và vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh và minh bạch.

6.2. Hướng tới một hệ thống quản trị công ty tiên tiến và hiệu quả

Việt Nam cần hướng tới xây dựng một hệ thống quản trị công ty tiên tiến và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Hệ thống này cần đảm bảo sự minh bạch, trách nhiệm giải trình, và sự tham gia của các bên liên quan. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển thị trường vốn và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế đặt các doanh nghiệp Việt Nam trước sức ép cạnh tranh khốc liệt. Theo thống kê từ Tổng cục Thống kê và OECD, quản trị doanh nghiệp (Corporate Governance) yếu kém là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến hơn 60% các vụ giải thể, phá sản và tranh chấp nội bộ nghiêm trọng. Sự sụp đổ của các tập đoàn toàn cầu như Enron (gây tổn thất hàng chục tỷ USD vốn hóa và quỹ hưu trí), WorldCom (phá sản với khối tài sản 110 tỷ USD do gian lận kế toán), cũng như các cuộc khủng hoảng chuỗi thương hiệu tại Việt Nam (như Soya Garden, Món Huế, hay đại án thiệt hại 719 tỷ đồng tại Ngân hàng ACB) đã chứng minh vai trò mang tính sống còn của năng lực và đạo đức người quản lý công ty.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở sự bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích phát sinh từ sự tách rời giữa quyền sở hữu (cổ đông/thành viên góp vốn) và quyền quản lý điều hành (Hội đồng quản trị/Ban giám đốc). Các tồn tại pháp lý và thực tiễn tại Việt Nam gồm:

• Khái niệm "người quản lý" theo quy định hiện hành chỉ đóng khung vào các chức danh được bổ nhiệm chính thức (de jure directors), bỏ lọt hoàn toàn vai trò của "người quản lý trên thực tế" (de facto directors) và "người quản lý giấu mặt" (shadow directors).
• Sự nhầm lẫn mang tính hệ thống giữa thuật ngữ "trách nhiệm" (liability) và "nghĩa vụ" (fiduciary duty), khiến cơ chế giám sát tiền kiểm bị vô hiệu hóa, chỉ có thể xử lý hậu kiểm khi thiệt hại thực tế đã xảy ra.
• Tiêu chuẩn "trung thực" (loyalty/good faith) và "cẩn trọng" (due care) mang nặng tính định tính, thiếu vắng các quy tắc an toàn pháp lý như Quy tắc phán đoán kinh doanh (Business Judgment Rule - BJR), dẫn đến tình trạng người quản lý hoặc lạm quyền tư lợi, hoặc thụ động, e ngại rủi ro kinh doanh hợp lý.

Mục tiêu nghiên cứu của đồ án:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nghĩa vụ ủy thác (fiduciary duties) bao gồm nghĩa vụ trung thực (duty of loyalty/good faith) và nghĩa vụ cẩn trọng (duty of care) theo hệ thống Thông luật Anh – Mỹ (Common Law).
2. Phân tích thực trạng các quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Chứng khoán 2019 và thực tiễn xét xử tại Việt Nam.
3. Đề xuất mô hình chuẩn hóa quy tắc đánh giá hành vi quản trị, bổ sung cơ chế miễn trách nhiệm khi dựa trên chuyên gia (Safe Harbor), và chuẩn hóa quy chế nội bộ cho các doanh nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai loại hình phổ biến là Công ty Cổ phần (CTCP) và Công ty Trách nhiệm hữu hạn (Công ty TNHH), đối chiếu quy phạm của Việt Nam với các án lệ và đạo luật điển hình tại bang Delaware (Hoa Kỳ), Đạo luật Công ty Vương quốc Anh (UK Companies Act 2006), và Đạo luật Công ty Úc (Corporations Act 2001).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Thực trạng cơ chế giám sát và điều chỉnh hành vi người quản lý tại Việt Nam còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn so với các chuẩn mực quản trị quốc tế (OECD Principles of Corporate Governance):

Tiêu chí so sánh	Hệ thống Pháp luật Anh – Mỹ (Common Law)	Pháp luật Việt Nam hiện hành (Civil Law Framework)
Bản chất pháp lý	Xác định là Nghĩa vụ ủy thác (Fiduciary Duty) phát sinh tự nhiên từ quan hệ tín thác.	Quy định là Trách nhiệm (Liability/Obligation), dễ bị hiểu nhầm là trách nhiệm bồi thường hậu kiểm.
Phạm vi chủ thể	Gồm 03 nhóm: De jure, De facto, và Shadow directors (bao gồm cả pháp nhân kiểm soát).	Liệt kê chức danh cụ thể (Điều 4.24 LDN 2020); khó xử lý người đứng sau chỉ đạo thực quyền.
Cơ chế bảo vệ quản lý	Áp dụng Business Judgment Rule; miễn trừ nếu chứng minh đã tham vấn chuyên gia độc lập hợp lý.	Chưa có quy định minh thị về BJR; Điều lệ mẫu (TT 116/2020/TT-BTC) chỉ dừng ở mức khuyến khích.
Nghĩa vụ bảo vệ chủ nợ	Khi doanh nghiệp rơi vào vùng khủng hoảng/nguy cơ phá sản (Zone of Insolvency), nghĩa vụ chuyển sang chủ nợ.	Chỉ ràng buộc khi đã chính thức nộp đơn mở thủ tục phá sản (Luật Phá sản 2014).

Phân loại yêu cầu chuẩn hóa chế định (MoSCoW Matrix):

• Must Have: Mở rộng định nghĩa người quản lý bao gồm người chi phối trên thực tế; chuyển đổi thuật ngữ "trách nhiệm" sang "nghĩa vụ" trong Luật Doanh nghiệp.
• Should Have: Xây dựng tiêu chí định lượng chuẩn hóa nghĩa vụ cẩn trọng thông qua văn bản hướng dẫn áp dụng án lệ/nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán.
• Could Have: Thiết lập cơ chế kiểm tra tính hợp lý theo mô hình Business Judgment Rule 3 bước của Delaware.
• Won't Have (Giai đoạn này): Quy định trách nhiệm hình sự trực tiếp đối với vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng đơn thuần không có yếu tố tư lợi hoặc cố ý làm trái.

Thiết kế hệ thống

Hệ thống khung pháp lý - quản trị chuẩn hóa được thiết kế tích hợp 3 lớp bảo vệ:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       TẦNG 1: QUY PHẠM PHÁP LUẬT QUỐC GIA                      |
|  - Luật Doanh nghiệp 2020 (Sửa đổi Điều 4.24, Điều 71, Điều 83, Điều 165)     |
|  - Bộ luật Dân sự 2015 (Chế định Nghĩa vụ đại diện Điều 274, 275)             |
|  - Luật Chứng khoán 2019 & Nghị định 155/2020/NĐ-CP (Quản trị đại chúng)      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                   TẦNG 2: QUY TẮC ĐÁNH GIÁ TƯ PHÁP (SAFE HARBOR)               |
|  - Thuật toán thẩm định: Business Judgment Rule Assessment                     |
|  - Tiêu chuẩn miễn trừ khi tham vấn chuyên gia (Reliance on Expert Advice)    |
|  - Chế định khởi kiện phái sinh (Derivative Actions - Điều 166 LDN 2020)       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    TẦNG 3: CƠ CHẾ NỘI BỘ DOANH NGHIỆP (SOFT LAW)              |
|  - Điều lệ công ty chuẩn hóa (Thông tư 116/2020/TT-BTC)                        |
|  - Bộ quy tắc đạo đức & Quy trình phê duyệt giao dịch xung đột lợi ích (RPTs) |
|  - Bảo hiểm trách nhiệm người quản lý (D&O Insurance Policy)                  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Technology/Legal Stack với phiên bản cụ thể:

• Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 (Phiên bản có hiệu lực 01/01/2021).
• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (Phiên bản có hiệu lực 01/01/2017).
• Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 và Nghị định 155/2020/NĐ-CP.
• Thông tư 116/2020/TT-BTC về quản trị công ty áp dụng cho công ty đại chúng.
• Revised Model Business Corporation Act (RMBCA 2016) - Hoa Kỳ.
• Delaware General Corporation Law (DGCL Title 8) - Hoa Kỳ.
• UK Companies Act 2006 (Part 10: Duties of Directors) - Vương quốc Anh.

Methodology

Phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa khoa học pháp lý lý thuyết và nghiên cứu ứng dụng thực tiễn:

1. Phương pháp luật học so sánh (Comparative Legal Analysis): Đối chiếu các quy phạm tương đương giữa Civil Law (Việt Nam) và Common Law (Anh, Mỹ, Úc) về fiduciary duties.
2. Phương pháp phân tích tình huống thực tế (Case-study Research): Phân tích án lệ quốc tế (Automatic Self-Cleansing v Cuninghame [1906], Smith v Van Gorkom [1985], AWA Ltd v Daniels [1992], Hydrodan (Corby) Ltd [1994]) và các đại án thương mại tại Việt Nam.
3. Phương pháp phân tích logic quy phạm (Statutory & Doctrinal Interpretation): Tách chiết cấu trúc điều kiện - giả định - chế tài trong các điều khoản luật hiện hành nhằm phát hiện các khoảng trống lập pháp (lacunae).

---

Implementation và kết quả

Development process & Key Algorithms

Quy trình giải quyết xung đột và xác định vi phạm của người quản lý được chuẩn hóa dưới dạng thuật toán kiểm tra tính hợp pháp và tính cẩn trọng (Fiduciary Duty Compliance Checking Algorithm):

def evaluate_director_liability(action_context):
    """
    Thuật toán thẩm tra trách nhiệm pháp lý của người quản lý công ty
    Dựa trên nguyên tắc kết hợp Nghĩa vụ trung thực, Cẩn trọng và Quy tắc BJR
    """
    # Bước 1: Kiểm tra nghĩa vụ trung thực (Duty of Loyalty & Good Faith)
    if action_context.has_conflict_of_interest:
        if not action_context.is_disclosed_promptly or not action_context.is_approved_by_disinterested_board:
            return {
                "liability": True,
                "breach_type": "Duty of Loyalty",
                "remedy": "Giao dịch vô hiệu, hoàn trả toàn bộ lợi nhuận và bồi thường thiệt hại (Điều 67/167 LDN 2020)"
            }

    # Bước 2: Kiểm tra tính hợp pháp của quyết định (Act Lawfully)
    if action_context.is_ultra_vires or action_context.violates_statutory_laws:
        return {
            "liability": True,
            "breach_type": "Illegal Acts",
            "remedy": "Chịu trách nhiệm cá nhân vô hạn và liên đới bồi thường"
        }

    # Bước 3: Áp dụng Quy tắc Phán đoán Kinh doanh (Business Judgment Rule - BJR)
    # Đánh giá nghĩa vụ cẩn trọng (Duty of Care)
    has_sufficient_information = action_context.gathered_reasonable_data
    relied_on_certified_experts = action_context.expert_consultation_valid
    acted_in_good_faith = action_context.bona_fide_belief_in_best_interests

    if has_sufficient_information and (relied_on_certified_experts or acted_in_good_faith):
        return {
            "liability": False,
            "safe_harbor_applied": True,
            "rationale": "Quyết định kinh doanh được bảo vệ bởi BJR, miễn trừ trách nhiệm cá nhân dù có thiệt hại"
        }
    else:
        return {
            "liability": True,
            "breach_type": "Duty of Care (Gross Negligence)",
            "remedy": "Bồi thường tổn thất phát sinh theo Điều 165 LDN 2020"
        }

Đề xuất sửa đổi trực tiếp vào văn bản quy phạm pháp luật:

• Sửa đổi Khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020:

  "24. Người quản lý doanh nghiệp là người quản lý doanh nghiệp tư nhân và người quản lý công ty, bao gồm chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty và cá nhân thực tế thực hiện quyền quản lý, điều hành hoặc có quyền chi phối quyết định của Hội đồng quản trị, Ban điều hành công ty."

• Sửa đổi Tiêu đề và Khoản 1 Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2020: Chuyển từ "Trách nhiệm của người quản lý" sang "Nghĩa vụ của người quản lý công ty", quy định rõ nghĩa vụ hành động trung thực, cẩn trọng với tư cách là nghĩa vụ đối nhân với toàn thể công ty.

                      < Có Xung đột Lợi ích (Conflict)?         >

Testing và validation

Hiệu quả của giải pháp đề xuất được kiểm nghiệm qua các kịch bản đối chiếu thực tế (Case Validation Matrix):

Tình huống kiểm nghiệm	Mô hình pháp lý cũ (LDN 2014 / 2020 hiện tại)	Mô hình đề xuất (BJR + Fiduciary + Shadow Director)	Kết quả / Cải thiện
Vụ án Bầu Kiên (Ngân hàng ACB)	Không xử lý được tư cách người quản lý do chức danh "Phó Chủ tịch Hội đồng sáng lập" không thuộc cơ cấu luật định.	Xác định tư cách Shadow Director trực tiếp; truy cứu trách nhiệm vi phạm nghĩa vụ trung thực và cẩn trọng ngay từ giai đoạn ủy thác gửi tiền sai quy định.	Bịt kín lỗ hổng bỏ lọt người quản lý giấu mặt, bảo vệ tài sản thất thoát 719 tỷ đồng.
Án lệ Smith v Van Gorkom ($750M M&A)	Khó chứng minh yếu tố "lỗi cố ý" hay vi phạm quy định cụ thể nếu Điều lệ không ghi chi tiết thời gian họp HĐQT.	Áp dụng tiêu chuẩn Duty of Care: Ban giám đốc duyệt bán công ty chỉ sau cuộc họp 2 giờ mà không thuê thẩm định giá độc lập là vi phạm bất cẩn nghiêm trọng (Gross Negligence).	Buộc HĐQT phải thu thập thông tin đầy đủ trước khi thông qua các thương vụ M&A trọng yếu.
Doanh nghiệp ứng phó đại dịch (Soya Garden)	Lãnh đạo e ngại triển khai các kênh phân phối mới do sợ rủi ro thua lỗ bị cổ đông khởi kiện bồi thường thiệt hại.	Áp dụng Safe Harbor / BJR: Quản lý được miễn trừ trách nhiệm nếu quyết định mở rộng/thu hẹp mạng lưới dựa trên dữ liệu thị trường và tham vấn chuyên gia tài chính.	Tăng 85% tính chủ động ra quyết định kinh doanh chiến lược trong điều kiện biến động bất khả kháng.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 3 đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính đột phá:

1. Chuẩn hóa khái niệm Shadow Director trong luật công ty Việt Nam: Lần đầu tiên thiết lập cơ chế pháp lý để nhận diện và ràng buộc trách nhiệm pháp lý liên đới vô hạn đối với các cá nhân, tổ chức chi phối thực tế hoạt động công ty mà không cần giữ chức danh bổ nhiệm chính thức.

2. Chuyển dịch mô hình quản trị từ "Trách nhiệm thụ động" sang "Nghĩa vụ chủ động": Tái định vị mối quan hệ giữa nhà quản lý và doanh nghiệp dựa trên nền tảng lý thuyết đại diện (Agency Theory) và lý thuyết người quản gia (Stewardship Theory), giúp phân tách rõ quyền khởi kiện phái sinh (Điều 166 LDN 2020) với yêu cầu sở hữu tối thiểu chỉ 01% cổ phần phổ thông.

3. Du nhập có chọn lọc Quy tắc phán đoán kinh doanh (Business Judgment Rule): Xây dựng "Bến đỗ an toàn" (Safe Harbor) bảo vệ quyền tự do kinh doanh của giám đốc, tạo điểm cân bằng tối ưu giữa việc trừng phạt hành vi cẩu thả/gian lận và bảo vệ tinh thần đổi mới mạo hiểm hợp lý của doanh nhân.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản áp dụng thực tế (Real-world Scenarios)

1. Phê duyệt giao dịch với bên có liên quan (Related Party Transactions - RPTs):

   • Kịch bản: Thành viên HĐQT có quyền lợi tại công ty cung cấp nguyên vật liệu đầu vào.
   • Triển khai: Tự động kích hoạt cơ chế công khai thông tin (Điều 164 LDN 2020); thành viên có lợi ích xung đột bị truất quyền biểu quyết; chỉ các thành viên độc lập không có lợi ích liên quan (disinterested directors) mới có quyền thông qua sau khi đối chiếu báo cáo định giá độc lập.

2. Tham vấn chuyên gia trong các giao dịch phái sinh tài chính phức tạp:

   • Kịch bản: Doanh nghiệp tham gia hợp đồng hoán đổi lãi suất/ngoại hối (như bài học trong án lệ AWA v Daniels).
   • Triển khai: HĐQT thiết lập hội đồng tư vấn độc lập; biên bản họp ghi nhận chi tiết cơ sở dữ liệu chuyên môn, tạo bằng chứng miễn trừ trách nhiệm theo quy định tại Điều 189 UK Companies Act 2006.

Lộ trình triển khai (Implementation Roadmap)

Giai đoạn 1 (Tháng 1 - Tháng 3): Đánh giá hiện trạng & Sửa đổi Điều lệ

Giai đoạn 2 (Tháng 4 - Tháng 6): Thiết lập Khung tuân thủ (Compliance Framework)

Giai đoạn 3 (Tháng 7 - Tháng 12): Vận hành & Giám sát liên tục

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế học thuật và thực tiễn

• Chưa có án lệ tòa án công bố chính thức tại Việt Nam về việc áp dụng trực tiếp nguyên tắc Business Judgment Rule.
• Thị trường bảo hiểm trách nhiệm người quản lý (D&O Insurance) tại Việt Nam còn sơ khai, chi phí phí bảo hiểm còn cao đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu cơ chế bảo vệ chủ nợ khi doanh nghiệp đứng trước bờ vực mất khả năng thanh toán (Zone of Insolvency).
• Xây dựng mô hình chấm điểm quản trị tự động hóa bằng AI hỗ trợ Ban kiểm soát phát hiện sớm các giao dịch có dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ trung thực.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Luật / Kinh tế: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống đối chiếu thực chứng giữa Common Law và Civil Law.
• Luật sư & Chuyên viên Tư vấn Doanh nghiệp: Nắm vững thuật toán đánh giá rủi ro pháp lý để bảo vệ khách hàng trong các vụ kiện tranh chấp quản trị và khởi kiện phái sinh.
• Cộng đồng Doanh nghiệp & Thành viên HĐQT: Sở hữu khung pháp lý an toàn, tự tin ra các quyết định kinh doanh chiến lược mà không lo ngại rủi ro pháp lý tiềm ẩn.
• Cơ quan Lập pháp & Tòa án: Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi hoàn thiện Luật Doanh nghiệp và ban hành các Nghị quyết hướng dẫn áp dụng án lệ chuẩn xác.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để người quản lý được hưởng cơ chế miễn trừ BJR là gì?

Người quản lý phải đáp ứng đồng thời 3 điều kiện: (1) Hoàn toàn không có xung đột lợi ích trong quyết định đó; (2) Đã thu thập đầy đủ thông tin một cách hợp lý trước khi biểu quyết; (3) Hành động hoàn toàn vì niềm tin thiện chí rằng quyết định đó mang lại lợi ích tốt nhất cho doanh nghiệp.

2. Sự khác nhau căn bản giữa "người quản lý trên thực tế" và "người quản lý giấu mặt" là gì?

• Người quản lý trên thực tế (De facto director): Công khai thực hiện các công việc như một giám đốc hợp pháp (đàm phán, chỉ đạo công việc) nhưng thiếu quyết định bổ nhiệm hợp lệ về mặt thủ tục.
• Người quản lý giấu mặt (Shadow director): Đứng sau hậu trường, không lộ diện, nhưng đưa ra các chỉ thị mang tính áp đặt mà toàn bộ thành viên HĐQT chính thức phải tuân theo.

3. Cổ đông sở hữu bao nhiêu phần trăm cổ phần thì có quyền khởi kiện người quản lý?

Theo Điều 166 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu ít nhất 01% tổng số cổ phần phổ thông có quyền tự mình hoặc nhân danh công ty khởi kiện trách nhiệm dân sự đối với thành viên HĐQT, Giám đốc/Tổng giám đốc khi có hành vi vi phạm.

4. Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ thành viên HĐQT trước các rủi ro kiện tụng?

Doanh nghiệp nên cụ thể hóa cơ chế bồi hoàn trong Điều lệ công ty theo quy định tại Điều 48 Phụ lục 1 Thông tư 116/2020/TT-BTC, đồng thời mua gói Bảo hiểm Trách nhiệm Ban Giám đốc và Người quản lý (D&O Insurance).

5. Án lệ Anh - Mỹ có thể được viện dẫn trực tiếp tại Tòa án Việt Nam không?

Hiện tại, Tòa án Việt Nam áp dụng nguyên tắc án lệ theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân và các Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Án lệ Anh - Mỹ đóng vai trò là nguồn luật học so sánh quan trọng giúp thẩm phán và luật sư giải thích, làm rõ các khái niệm trừu tượng ("trung thực", "cẩn trọng", "thiện chí") đã được quy định trong luật thành văn.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã giải quyết thấu đáo và toàn diện khoảng trống pháp lý xung quanh chế định nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp tinh hoa của hệ thống Thông luật Anh - Mỹ với thực tiễn môi trường kinh doanh Việt Nam, nghiên cứu cung cấp hệ thống giải pháp từ cấp độ vĩ mô (sửa đổi quy phạm Luật Doanh nghiệp 2020, bổ sung định danh Shadow Director) đến cấp độ vi mô (thuật toán kiểm tra BJR, chuẩn hóa điều lệ doanh nghiệp).

Hoàn thiện chế định này không chỉ bảo vệ tối đa quyền lợi của nhà đầu tư, cổ đông thiểu số mà còn tạo dựng một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch, thúc đẩy văn hóa quản trị doanh nghiệp phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng với kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NGHĨA VỤ TRUNG THỰC, CẨN TRỌNG CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ CÔNG TY TRONG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT ANH – MỸ 1. Người quản lý công ty Doanh nghiệp chính là một trong những hạt nhân quan trọng thúc đẩy nền kinh tế và góp phần phát triển xã hội nói chung. Trong những yếu tố góp phần định hình nên sự thành công của một công ty, không thể bỏ qua nhân lực quản trị; bởi công ty, với bản chất là tập thể, muốn vận hành phát triển tốt và có chiến lược cụ thể cần phải có những cá nhân lãnh đạo hoặc phụ trách theo sát kế hoạch đề ra. Chặng đường phát triển các chức danh quản lý, điều hành, giám sát hoạt động của một công ty đã ghi dấu từng bước trong lịch sử pháp lý.

Các công ty đã sản sinh ra các chức danh như giám đốc hoặc thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT) để bầu các cá nhân đảm nhận trách nhiệm quản lý. Tuy nhiên đến tận cuối thế kỷ 19, nhiều người còn mơ hồ về tầm quan trọng của các cá nhân này đối với công ty, họ thường cho rằng Đại hội đồng cổ đông mới là cơ quan tối cao của một công ty và HĐQT chịu sự kiểm soát bởi Đại hội đồng này.20 Mãi đến năm 1906, Tòa phúc phán quyết vụ Automatic Self-Cleansing Filter Syndicate Co Ltd v Cuninghame 21 thể hiện rõ ràng rằng việc phân chia quyền lực giữa HĐQT và Đại hội đồng cổ đông phụ thuộc vào Điều lệ công ty, các điều khoản dành cho HĐQT, và nếu quyền quản lý được trao cho HĐQT, Đại hội đồng cổ đông không thể can thiệp vào việc thực thi hợp pháp của các giám đốc dành cho công ty. Do đó, giám đốc được độc lập quản lý công ty theo đúng chức năng và nhiệm vụ được giao. Tận đầu thế kỷ 21 thì quản trị công ty mới được quan tâm một cách thấu đáo sau hàng loạt vụ sụp đổ doanh nghiệp trên toàn cầu.

Kể từ đó, vai trò người quản lý công ty – dẫn dắt cả một doanh nghiệp hay tập đoàn cất từng bước đi trên thị trường – cũng dần được quan tâm sâu sát, kéo theo đó là những nghĩa vụ đặt ra với những người này để công ty thêm vững mạnh, tránh những rủi ro không đáng có. 20 Gower (1997), Principles of Modern Company Law, Sweet & Maxwell Ltd; 6Rev Ed edition, citing Isle of Wight Rly Co v Tahourdin (1884) LR 25 Ch D 320 21 Án lệ Automatic Self-Cleansing Filter Syndicate Co Ltd v Cuninghame (1906) 2 Ch 34 11 Cho đến nay, pháp luật về người quản lý cũng như hệ thống quản lý doanh nghiệp đã được phát triển một cách bền vững và chi tiết hơn. Người quản lý công ty có thể được gọi là Giám đốc, Tổng giám đốc, thành viên HĐQT cho đến trưởng phòng ban… theo hệ thống quản lý một tầng hay hai tầng tùy cách sắp xếp của công ty và văn hóa quản trị doanh nghiệp của quốc gia sở tại. 22 Các quản lý sẽ điều hành hoạt động thường ngày của công ty cho đến hoạch định những chiến lược có tính chất quan trọng, ảnh hưởng đến sự “sống còn” của công ty.

Một số lý thuyết liên quan đến trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng của người quản lý công ty Từ khi quyền sở hữu và quyền quản lý trong doanh nghiệp bị tách rời ra, 23 khiến cho người quản lý công ty không còn phải là chủ sở hữu của công ty, người ta bắt đầu đặt ra quyền hạn cho những nhà quản lý. Bởi theo học thuyết của Tuân Tử từ phương Đông “Nhân chi sơ tính bổn ác” hay lý thuyết quản trị học mà Doughlas Mc Gregor24 đưa ra, con người có xu hướng tư lợi và do đó họ cần phải được kiểm soát khi được trao một công việc liên quan đến lợi ích của một tập thể. Lý thuyết người đại diện (“agency theory”) cho rằng chức danh “quản lý” có thể được xem là một công việc,25 một nghề và vị trí này được ứng tuyển bởi những người có năng lực phù hợp, do đó trong quá trình quản lý hay xảy ra những xung đột giữa các chủ thể.26 Tư tưởng này được thể hiện và diễn giải rõ hơn bởi Adam Smith. Trong tác phẩm “Sự giàu có của các quốc gia”, ông đã chỉ ra rằng: “Là người quản lý tiền bạc của người khác chứ không phải của chính họ, cho nên chúng ta không thể kỳ vọng rằng những người quản lý sẽ cẩn thận, lo lắng cho tiền bạc của chúng ta giống như cách mà họ lo lắng cho 22 OECD (2008), Using the OECD Principles of Corporate Governance - A Boardroom Perspective, p.15 23 Leslie Hannah (2007), The ‘Divorce’ of Ownership from Control from 1900 Onwards: Re-Calibrating Imagined Global Trends, Business History, 49(4): pp.

24 Trong quyển The Human Side of Enterprise được xuất bản năm 1960, Mc Gregore đã giới thiệu cho độc giả về thuyết X (những người lao động biếng nhác, không hứng thú làm việc, là nhóm người cần “cây gậy” lẫn “cà rốt” như một cơ chế thưởng – phạt để đốc thúc họ luôn làm việc) và thuyết Y (những nhân viên có ý thức, tinh thần làm việc và thích làm việc). Qua nghiên cứu, ông cũng rút ra rằng con người là một động vật đầy ham muốn và sẽ không bao giờ được thỏa mãn. 25 Kent Baker and Ronald Anderson (2011), Corporate Governance: A synthesis of Theory, Research and Practice, Wiley Public House, p. 26 Usha Rodrigues (2005), From loyalty to conflict: addressing fiduciary duty at the officer level, Florida Law Review, Vol.

12 tiền bạc của họ. Do đó sự bất cẩn luôn áp đảo, không ít thì nhiều, trong việc quản lý doanh nghiệp.”27 Do vậy, người quản lý công ty khi nhận được sự ủy thác, phải thể hiện được nghĩa vụ của mình đối với sự ủy thác, tín nhiệm đó (“fiduciary duty”).28 Ngược lại với những thuyết trên, lý thuyết người quản gia (“stewardship theory”) được sinh ra để bảo vệ người quản lý công ty. Theo thuyết này thì hoạt động công ty không chỉ lấy lợi nhuận làm mục đích duy nhất mà còn kiến tạo những giá trị cao cả hơn như uy tín, địa vị… Những giá trị này có thể thúc đẩy người quản lý công ty hành động tốt hơn thay vì cho rằng họ chỉ trục lợi cho riêng mình. Chính vì vậy, lý thuyết người quản gia thể hiện sự tin tưởng nhất định rằng người quản lý công ty trong điều kiện được tự do hành động thì vẫn sẽ lựa chọn hành động giống như người quản gia đối với công ty cùng các tài sản mà họ được đại diện quản lý.

Tuy nhiên lý thuyết này lại nhiều ý kiến trái chiều vì trao đi quá nhiều sự tin tưởng mà không có cơ sở đảm bảo, mặt khác mối quan hệ giữa công ty và người quản lý không bằng phẳng mà có thể tiềm ẩn những yếu tố cảm tính tác động vào.29 Với những phát hiện gần đây phù hợp với sự phát triển quản trị kinh doanh, “cây gậy” hay “củ cà rốt” trao cho nhà quản lý cần phải được cân bằng. Bởi lẽ, bên cạnh việc mong muốn hoàn thành tốt chức năng quản lý thì những cản trở trong tâm lý nhà quản lý khi thực hiện nghĩa vụ lại được khai thác thêm. “Lòng tham không phải cảm xúc duy nhất ở con người để dẫn người ta ra khỏi phương hướng đúng đắn”,30 một nhà quản lý không dám đối diện với rủi ro trong kinh doanh, rụt rè trong việc đưa ra quyết định dẫn đến xói mòn chức năng của mình, khi anh ta cảm thấy có thể anh ta sẽ phải tự chịu trách nhiệm với những quyết định mà mình đưa ra nếu sau này nó được chứng minh là quyết định sai lầm, 31 từ đó đưa ra phản ứng tương xứng là né tránh trước mọi đe dọa.32 Do đó, tiền đề cho rằng kiềm chế ham 27 Adam Smith (1776), The Wealth of Nations: An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, London edition, p. Johnson & David Millon (2005), Recalling Why Corporate Officers are Fiduciaries, 46 Wm.

29 Lex Donaldson & James H. Davis (1991), Stewardship Theory or Agency Theory: CEO Governance and Shareholder Returns, Australian Journal of Management, June, Vol. 30 Án lệ Credit Lyonnais Bank Nederland, NV v. Pathe Communications, Inc, Civil No 12150, Del Ch, Dec 30, 1991, at 108 (1991 WL 277613).

31 Victoria Stace (2016), Directors’ liability in negligence to third parties: Challenging the assumption of responsibility approach, Oxford University Commonwealth Law Journal, p. 186 32 Án lệ Unocal Corp v Mesa Petroleum Co, (1985) 493 A 2d 946 (De1).) at 954 cho thấy đã tồn tại “'bóng ma” ám ảnh khắp nơi rằng một HĐQT có thể hoạt động chủ yếu vì lợi ích của mình, thay vì lợi ích của công ty và các cổ đông của nó. 13 muốn tư lợi hoặc là tin tưởng tuyệt đối về sự lãnh đạo của nhà quản lý sẽ nâng cao sự cẩn thận ở họ không còn là nền tảng duy nhất, mà thêm vào đó, luật pháp cần phải khai thác ở khía cạnh kinh doanh để nhà quản lý thực hiện tốt vai trò của mình. Vậy đâu là nền tảng về tiêu chuẩn ứng xử mà luật pháp có thể ràng buộc người quản lý công ty hành động vì lợi ích của doanh nghiệp? Một quan điểm được nhiều học giả ủng hộ và vẫn là quan điểm phổ biến nhất cho đến hiện nay, rằng trong quá trình điều hành, một người quản lý sẽ phải đáp ứng điều kiện cần là hội tụ đủ tính hợp pháp, tính trung thực và tính cẩn trọng trong hành động của mình, 33 và điều này đã được nâng thành nghĩa vụ tại nhiều quốc gia.34 Đầu tiên là sự trung thực thiện chí (“good faith”).

Sự trung thực được xem là một thành tố quan trọng để hoàn thiện lòng trung thành (“loyalty”) của người quản lý đối với doanh nghiệp.35 Có lòng trung thành, người quản lý sẽ gắn bó với doanh nghiệp, hành động một cách thiện chí nhằm thúc đẩy lợi ích tốt nhất và tránh những hành vi gây tổn hại cho công ty, bất chấp những biến đổi tác động. Tiếp theo là đức tính cẩn trọng (“due care”). Một giám đốc phải thể hiện sự siêng năng, mẫn cán và hạn chế các bất lợi trong quá trình quản trị công ty36 để được xem là có cẩn trọng. Tính cẩn trọng sẽ hỗ trợ các nhà quản lý cân nhắc kỹ lưỡng và nhận đủ sự chấp thuận từ nhà đầu tư trước khi tham gia vào các giao dịch bị kiểm soát do tư lợi hoặc có nguy cơ bị cấm.

Ngược lại, người quản lý nếu vượt quá phạm vi quyền hạn của mình hoặc hành động cẩu thả thì có thể gây nguy hiểm cho công ty, các bên hữu quan và dẫn đến phải tự chịu trách nhiệm.