Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ GIAO NHẬN HÀNG HÓA ĐƯỜNG BIỂN Khái niệm về giao nhận Khái niệm về giao nhận Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hoá giữa các nước thông qua hoạt động mua bán. Đặc điểm nổi bật của buôn bán quốc tế là người mua và người bán ở những nước khác nhau. Sau khi hợp đồng mua bán được ký kết, người bán thực hiện việc giao hàng, tức là hàng hoá được vận chuyển từ người bán sang người mua.
Để cho quá trình đó được bắt đầu, tiếp tục và kết thúc, tức là hàng hoá đến được tay người mua cần phải thực hiện hàng loạt những công việc khác nhau liên quan đến quá trình chuyên chở, như bao bì đóng gói, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, chuyển tải hàng hoá dọc đường, dỡ hàng hoá khỏi tàu và giao cho người nhận. Tất cả những công việc trên được gọi dịch vụ giao nhận. Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service), theo qui tắc mẫu của FIATA (Hiệp hội giao nhận kho vận quốc tế) về dịch vụ giao nhận là bất kì loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá. Ngày nay sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tin học cho phép kết hợp các quá trình sản xuất, lưu kho hàng hoá, tiêu thụ với hoạt động vận tải có hiệu quả hơn, nhanh chóng hơn và cũng phức tạp hơn.
Nó cũng cho phép nguời vận tải nâng cao chất lượng dịch vụ đối với người gửi hàng. Hoạt động giao nhận giờ đây không chỉ bó gọn trong việc nhận hàng ở cảng bốc để chuyên chở đến cảng đích mà còn mở rộng dịch vụ đưa hàng từ bất kì địa điểm nào theo yêu cầu của người gửi đến tận tay người nhận. Những người cung cấp dịch vụ tiếp vận (Logistics Service Provider) không chỉ làm giao nhận mà còn đảm nhiệm mọi công việc ở tất cả các công đoạn nhằm giúp khách hàng tiết kiệm chi phí của đầu vào trong các khâu dịch chuyển, lưu kho, lưu bãi và phân phát hàng hoá, tối thiểu hóa hao phí thời gian từ đó nâng cao lợi nhuận. Thuật ngữ " LOGISTICS" ra đời và đã trở thành một thuật ngữ thương mại quốc tế.
Dịch vụ logistics chính là sự phát triển ở giai đoạn cao của các khâu dịch vụ giao nhận kho vận. Các nước có trình độ kinh tế như Việt Nam hoặc cao hơn như Thái Lan, Indonesia, Philippin, Malaysia, Trung Quốc đều đưa định nghĩa mới (Logistics) thay cho định nghĩa cũ về dịch vụ giao nhận kho vận. Để đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế, Quởc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong Luật Thương Mại sửa đổi ban hành ngày 14/6/2005, đã đưa ra định nghĩa mới về dịch vụ logistics " Dịch vụ logistics là 4 hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc một nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi kỹ mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoa theo thoa thuận với khách hàng để hưởng thù lao"(Điều 233, Chương lI : Mua bán hàng hoá). Như vậy Logistics chính là chuỗi các dịch vụ về giao nhận hàng hoa.
Luật Thương Mại đã xác định tính chất của dịch vụ giao nhận cũng như các dịch vụ khấc như mua bán hàng hoa, giấm định, triển lãm, quảng cáo hàng hoá. là hành vi thương mại trong hoạt động thương mại. Đã là một hành vi thương mại thì nó làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa thương nhân vói cấc bên có liên quan đến hàng hoa để vận chuyển hàng hoa từ tay người gửi hàng tới tay người nhận hàng. Mởi quan hệ giữa người gửi hàng và người nhận hàng là quan hệ hợp đồng uy thác.
Nhưng trong trường hợp nguời kinh doanh giao nhận hành động như một người kinh doanh vận tải đa phương thức thì hợp đồng uỷ thác chuyên chở hàng hoá cũng được coi như là hợp đồng giao nhận. Vận tải biển xuất hiện từ rất sớm và phát triển nhanh chóng do con người biết lợi dụng đại dương làm các tuyến đường giao thông để chuyên chở hành khách và hàng hoá giữa các nước với nhau. Nói một cách khách quan vận tải biển góp phần trọng yếu vào số phát triển một nền thương mại toàn cầu hoá. Ngày nay, do tiến bộ khoa học kỹ thuật, người ta sử dụng các phương tiện tiên tiến hơn (như vận tải đường hàng không, đường ống.) để vận chuyển hàng hoá nhưng vận tải biển vẫn giữ vị trí số một.
Vận tải biển đảm bảo chuyên chở khoảng 82 % lượng hàng mậu dịch của thế giới. Tuy nhiên trong ngành vận tải biển cũng diễn ra cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các hãng tàu, các đội tàu. Trước sức ép của cuộc cạnh tranh gay gắt này, để củng cố và mở rộng thị trường vận tải biển, các công ty kinh doanh vận tải biển đã sử dụng container hoá để đáp ứng yêu cầu chất lượng vận tải biển "tốt hơn, lớn hơn và nhiều hơn" nhằm hạ giá thành cước vận tải rất quan trọng và đặc biệt trong những năm gần đây là dịch vụ giao nhận. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, em chỉ xin đề cập đến dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển.
Phạm vi và vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa 1. Phạm vi của dịch vụ giao nhận hàng hóa Phạm vi của các dịch vụ giao nhận là nội dung cơ bản của dịch vụ giao nhận kho vận. Trừ phi bản thân người gửi hàng muốn tham gia vào bất kỳ khâu thủ tục, chứng từ nào đó, thông thường người giao nhận thay mặt người gửi hàng (hoặc người nhận hàng) lo liệu qua trình vận chuyển hàng hoá qua các công đoạn cho đến tay người nhận cuối cùng. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một các trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ 3 khác.
Những dịch vụ mà người giao nhận tiến hành Thư viện ĐH Thăng Long 5 - Chuẩn bị hàng để chuyên chở - Tổ chức chuyên chở hàng hoá trong phạm vi ga cảng - Tổ chức xếp dỡ hàng hóa - Làm tư vấn cho chủ hàng giao nhận trong việc chuyên chở hàng hoá - Ký kết hợp đồng vận tải với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước - Làm các thủ tục gửi hàng, nhận hàng - Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch - Mua bảo hiểm cho hàng hoá. Lập các chứng từ cần thiết trong qua trình gửi hàng, thanh toán - Thanh toán, thu đổi ngoại tệ - Nhận hàng từ chủ hàng, giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận - Thu xếp chuyển tải hàng hoá - Nhận chứng từ người chuyên chở và giao cho người nhận hàng - Gom hàng, lựa chọn tuyến đường vận tải, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp. Đóng gói bao bì, phân loại tái chế hàng hoá - Lưu kho, bảo quản hàng hoá - Nhận và kiểm tra các chứng từ cần thiết liên quan đến sự vận động của hàng hoá - Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, lưu kho, lưu bãi - Thông báo tình hình đi và đến của các phương tiện vận tải - Thông báo tổn thất hàng trong việc khiếu nại đòi bồi thường Ngoài ra người giao nhận còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như vận chuyển quần áo may mặc sẵn treo trong các container đến thẳng các cửa hàng, vận chuyển hàng triển lãm ra nước ngoài. Đặc biệt trong những năm gần đây người giao nhận thường cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức, đóng vai trò MTO và phát hành cả chứng từ vận tải.
Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa Trên thế giới người ta coi dịch vụ giao nhận hàng hoá là một nghề, một ngành công nghiệp, hết sức quan tâm, trau dồi cho trình độ nghề nghiệp giao nhận ngày một nâng cao. Không thể coi nó là một hoạt động "cò" như một số người đã nghĩ, cũng không nên tách rời ra khỏi hoạt động mua bán là đối tượng phục vụ sao cho có hiệu quả cao. Giao nhận hàng hoá đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động ngoại thương nói riêng cũng như nền 6 kinh tế quốc dân nói chung. Trước đây với nền kinh tế bao cấp thì khái niệm dịch vụ được liệt vào khái niệm của ngành sản xuất phi vật chất và người ta hoàn toàn loại bỏ dịch vụ ra khỏi hàng hoá.
Cho đến khi nền kinh tế được chuyển sang kinh tế thị trường theo sự quản lý của nhà nước thì khái niệm về dịch vụ giao nhận đã được hiểu một cách đúng nghĩa hơn trong nền kinh tế Việt Nam. Giao nhận vận chuyển hàng hóa là yêu cầu tất yếu của trao đổi mua bán hàng hóa, nó là một khâu không thể thiếu được trong quá trình lưu thông nhằm đưa hàng hoá từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Trong kinh doanh quốc tế, giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu càng có vai trò quan trọng. Nó ảnh hưởng tới phạm vi buôn bán, ảnh hưởng tới mặt hàng, khối lượng hàng hoá và kim ngạch của các quốc gia và các doanh nghiệp.
Đặc biệt quan trọng trong hoạt động giao nhận hàng hoá là phải thông qua các đại lý của mình hoặc thông qua các dịch vụ giao nhận hàng hoá trên cơ sở hoá đơn thương mại và các giấy tờ liên quan đến hàng hoá, các thủ tục xuất nhập khẩu hàng hoá đó. Dịch vụ giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu đảm nhận toàn bộ khối lượng công việc kể từ khi nhận hàng cho đến khi giao hàng cho người nhận hàng.