Luận Văn Thạc Sĩ Về Chế Định Dẫn Độ Trong Hợp Tác Quốc Tế Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích chế định dẫn độ trong hợp tác quốc tế theo luật tố tụng hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ly
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Chế Định Dẫn Độ Trong Hợp Tác Quốc Tế Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ TRONG HỢP TÁC QUỐC TẾ THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. KHÁI NIỆM “DẪN ĐỘ” VÀ “CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ”
• 1.1.1. Sự ra đời và khái niệm dẫn độ
• 1.1.2. Khái niệm chế định dẫn độ
• 1.2. NỘI DUNG CỦA CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ
• 1.2.1. Các nguyên tắc của dẫn độ
• 1.2.2. Thủ tục dẫn độ
• 1.2.3. Thẩm quyền thực hiện dẫn độ
• 1.2.4. Một số quy định khác về dẫn độ
• 1.3. PHÁP LUẬT MỘT SỐ KHU VỰC VÀ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VỀ DẪN ĐỘ
• 1.3.1. Pháp luật Châu Âu về dẫn độ
• 1.3.2. Pháp luật Hoa Kỳ về dẫn độ
• 2. CHƯƠNG 2: CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ DẪN ĐỘ TRƯỚC NĂM 2003
• 2.2. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ DẪN ĐỘ TỪ NĂM 2003 ĐẾN NAY
• 2.2.1. Tình hình ký kết các hiệp định và quy định của pháp luật trong nước về dẫn độ
• 2.2.2. Những nội dung về dẫn độ trong các văn bản pháp luật của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DẪN ĐỘ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẪN ĐỘ Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Tình hình thực hiện các yêu cầu dẫn độ
• 3.1.2. Nguyên nhân hạn chế hiệu quả của hoạt động dẫn độ ở Việt Nam
• 3.2. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ
• 3.2.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng chế định dẫn độ
• 3.2.2. Hoàn thiện pháp luật về dẫn độ
• 3.2.3. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả hoạt động dẫn độ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chế định dẫn độ trong hợp tác quốc tế

Chế định dẫn độ là một phần quan trọng trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, thể hiện sự hợp tác quốc tế trong việc xử lý tội phạm. Dẫn độ không chỉ là việc chuyển giao người phạm tội giữa các quốc gia mà còn là một công cụ pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của các quốc gia trong việc ngăn chặn tội phạm có tổ chức và xuyên quốc gia. Việc nghiên cứu chế định này giúp hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm dẫn độ và vai trò của nó

Dẫn độ là quá trình mà một quốc gia chuyển giao một cá nhân bị truy nã cho quốc gia khác để xét xử. Vai trò của dẫn độ trong hợp tác quốc tế là rất quan trọng, giúp các quốc gia phối hợp trong việc phòng chống tội phạm và bảo vệ an ninh quốc gia.

1.2. Lịch sử phát triển của chế định dẫn độ

Chế định dẫn độ đã có từ thời cổ đại, với các điều ước quốc tế đầu tiên được ký kết giữa các quốc gia. Sự phát triển của chế định này gắn liền với sự gia tăng tội phạm xuyên quốc gia và nhu cầu hợp tác quốc tế trong việc xử lý tội phạm.

II. Vấn đề và thách thức trong chế định dẫn độ tại Việt Nam

Mặc dù chế định dẫn độ đã được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các quy định hiện hành còn thiếu cụ thể, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng thực tiễn. Hơn nữa, sự thiếu hụt về văn bản hướng dẫn và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Những hạn chế trong quy định pháp luật về dẫn độ

Các quy định về dẫn độ trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam còn mang tính khái quát, chưa cụ thể hóa các thủ tục và điều kiện dẫn độ, gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật.

2.2. Thực trạng thực hiện dẫn độ tại Việt Nam

Thực trạng cho thấy rằng việc thực hiện dẫn độ tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc đáp ứng các yêu cầu từ các quốc gia khác. Nhiều vụ việc dẫn độ chưa được giải quyết kịp thời do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả dẫn độ

Để nâng cao hiệu quả của chế định dẫn độ, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và cải thiện quy trình thực hiện. Việc xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết và tăng cường đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về dẫn độ

Cần xem xét và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính cụ thể và khả thi trong việc thực hiện dẫn độ. Việc này sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn trong quá trình xử lý các vụ việc dẫn độ.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong dẫn độ

Việc ký kết thêm các hiệp định dẫn độ với các quốc gia khác sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện dẫn độ. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong nước và quốc tế để nâng cao hiệu quả công tác này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dẫn độ

Nghiên cứu về chế định dẫn độ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quy định pháp luật mà còn cung cấp những kiến thức cần thiết cho việc áp dụng trong thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong việc xử lý các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài.

4.1. Kết quả thực hiện dẫn độ trong thời gian qua

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã thực hiện một số vụ dẫn độ thành công, góp phần vào việc đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ việc chưa được giải quyết triệt để.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những vụ dẫn độ thành công và thất bại sẽ giúp các cơ quan chức năng rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc thực hiện chế định này trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chế định dẫn độ

Chế định dẫn độ trong hợp tác quốc tế theo luật tố tụng hình sự Việt Nam cần được hoàn thiện và phát triển hơn nữa. Việc nâng cao hiệu quả của chế định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của quốc gia mà còn góp phần vào việc xây dựng một môi trường pháp lý vững mạnh trong việc đấu tranh chống tội phạm.

5.1. Tương lai của chế định dẫn độ tại Việt Nam

Trong tương lai, chế định dẫn độ sẽ tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu thế hội nhập quốc tế. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng chống tội phạm.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của chế định dẫn độ, bao gồm việc tăng cường đào tạo cho cán bộ, hoàn thiện quy định pháp luật và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự gia tăng nhanh chóng của tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đang tạo ra những thách thức an ninh nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo các báo cáo tư pháp quốc tế, hơn 70% các đường dây tội phạm có tổ chức hiện nay hoạt động liên quốc gia với thủ đoạn tinh vi, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, rửa tiền và buôn bán người. Tại Việt Nam, trong giai đoạn từ ngày 01/07/2008 đến 30/06/2014, các cơ quan tiến hành tố tụng đã tiếp nhận và xử lý 26 yêu cầu dẫn độ từ nước ngoài, đồng thời gửi 14 yêu cầu dẫn độ đối tượng phạm tội lẩn trốn ở nước ngoài về nước để xử lý hình sự. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện thể chế hợp tác tư pháp quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc giải quyết khoảng trống pháp lý và sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dẫn độ, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật trong xử lý vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả dẫn độ tội phạm.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật Việt Nam từ giai đoạn trước năm 2003 đến năm 2015, đặt trong sự đối chiếu so sánh với hệ thống pháp luật của các quốc gia như Hoa Kỳ, Canada, Australia, Trung Quốc và pháp luật khu vực Châu Âu. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc tạo cơ sở khoa học để chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ yêu cầu dẫn độ từ mức trung bình 12 tháng xuống dưới 6 tháng, đồng thời nâng tỷ lệ giải quyết thành công các yêu cầu dẫn độ hợp lệ lên trên 85%, góp phần tích cực vào công cuộc cải cách tư pháp và bảo vệ quyền con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 lý thuyết pháp lý trụ cột: Lý thuyết về chủ quyền quốc gia trong tố tụng hình sự quốc tế, Lý thuyết tương trợ tư pháp hình sự xuyên biên giới, và Mô hình chuẩn mực của Hiệp định Dẫn độ mẫu của Liên Hợp Quốc năm 1990 kết hợp Công ước Châu Âu về dẫn độ năm 1957. Trong đó, mô hình dẫn độ hiện đại được cấu thành từ 5 nguyên tắc nền tảng: Nguyên tắc bình đẳng chủ quyền, Nguyên tắc có đi có lại, Nguyên tắc định tội danh kép (Double Criminality), Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình, và Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị hoặc quân sự.

Luận văn làm sáng tỏ và phân định ranh giới giữa 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

1. "Dẫn độ tội phạm": Là quá trình chuyển giao thể nhân đang có mặt tại nước được yêu cầu cho nước yêu cầu để truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành bản án đã có hiệu lực pháp luật.
2. "Chuyển giao người bị kết án": Hình thức tạo điều kiện cho phạm nhân thi hành hình phạt tù tại quốc gia họ mang quốc tịch nhằm thúc đẩy tái hòa nhập cộng đồng theo tinh thần Công ước Berlin 1978 và Công ước Châu Âu 1983.
3. "Trao đổi tội phạm": Hoạt động mang tính chính trị giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc tương xứng về số lượng và chất lượng đối tượng, phổ biến trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh thập niên 1960 - 1970.
4. "Trao trả tội phạm": Thủ tục dẫn độ rút gọn đặc thù áp dụng đối với cá nhân có hành vi chiếm đoạt phương tiện bay dân sự trái phép theo Công ước La Hay 1970.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu pháp lý toàn diện, bao gồm 13 hiệp định tương trợ tư pháp song phương được Việt Nam ký kết trong giai đoạn 1981 - 2002 (như hiệp định với Liên Xô năm 1981, Tiệp Khắc năm 1982, Cuba năm 1984, Ba Lan năm 1993, Liên bang Nga năm 1998, Mông Cổ năm 2000, Triều Tiên năm 2002), các hiệp định dẫn độ chuyên biệt thế hệ mới (với Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ, Indonesia), cùng dữ liệu thống kê của Bộ Công an, Bộ Tư pháp từ năm 2008 đến 2014.

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào các hiệp định có dung lượng điều chỉnh lớn và các vụ việc dẫn độ thực tế phát sinh nhiều vướng mắc pháp lý. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 13 hiệp định truyền thống, 4 hiệp định dẫn độ chuyên biệt tiêu biểu và toàn bộ 40 hồ sơ yêu cầu dẫn độ song phương trong chuỗi dữ liệu 6 năm.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: Phương pháp so sánh luật học (đối chiếu mô hình Civil Law của Pháp, Đức với Common Law của Hoa Kỳ, Canada để làm rõ sự khác biệt trong áp dụng nguyên tắc có đi có lại); Phương pháp lịch sử - cụ thể (phân kỳ tiến trình lập pháp trước năm 2003 và từ năm 2003 đến năm 2015); và Phương pháp phân tích - tổng hợp logic. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm bóc tách bản chất của các xung đột thẩm quyền và rào cản thủ tục tố tụng, từ đó bảo đảm tính khách quan, khoa học cho các kết luận nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng và quy chuẩn pháp lý đã làm nổi bật 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, 100% trong số 13 hiệp định tương trợ tư pháp ký kết trước năm 2003 đều lồng ghép nội dung dẫn độ chung với các vấn đề dân sự, gia đình và hình sự. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt nghiêm trọng các quy định về thủ tục rút gọn, cơ chế chuyển giao vật chứng khẩn cấp và việc bảo đảm quyền của người bị dẫn độ, khiến hơn 60% điều khoản không còn tương thích với các công ước quốc tế hiện đại.

Thứ hai, tồn tại sự phân hóa rõ rệt trong việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại. Khoảng 100% các quốc gia thuộc hệ thống Common Law (như Hoa Kỳ, Australia, Canada) chỉ chấp nhận dẫn độ khi có hiệp định song phương bằng văn bản, trong khi các quốc gia Civil Law chấp nhận xử lý theo nguyên tắc có đi có lại linh hoạt dựa trên cam kết ngoại giao.

Thứ ba, cơ chế thẩm quyền tại Việt Nam có sự xáo trộn giữa các giai đoạn lịch sử. Trước năm 2003, Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan đầu mối trung ương theo quy định của các hiệp định tương trợ tư pháp, nhưng từ khi Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 có hiệu lực, thẩm quyền đầu mối được chuyển giao sang Bộ Công an. Sự phân định nhiệm vụ giữa Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân và Bộ Ngoại giao còn thiếu cơ chế phối hợp trực tiếp, dẫn đến tỷ lệ yêu cầu dẫn độ bị chậm trễ về thời hạn xử lý vượt quá 35%.

Thứ tư, nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình được ghi nhận tuyệt đối trong 100% văn bản pháp luật và điều ước của Việt Nam. Tuy nhiên, việc thiếu cơ chế ủy thác tư pháp để truy cứu trách nhiệm hình sự thay thế khi từ chối dẫn độ công dân đã tạo ra nguy cơ bỏ lọt tội phạm trong khoảng 15% vụ việc có yếu tố hai quốc tịch hoặc xung đột quốc tịch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc Việt Nam chưa ban hành một đạo luật chuyên biệt về dẫn độ tội phạm, tương tự như Luật Dẫn độ của Canada năm 1999, Luật Dẫn độ của Trung Quốc năm 2000 hay Luật Dẫn độ của Nhật Bản năm 1953. Thay vào đó, các quy định hiện hành bị phân tán trong Phần VIII Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 và Chương IV Luật Tương trợ tư pháp 2007, tạo ra nhiều khoảng trống pháp lý khi xử lý các tình huống phức tạp như xung đột yêu cầu dẫn độ giữa nhiều quốc gia hoặc dẫn độ quá cảnh qua nước thứ ba.

Khi so sánh với Công ước Châu Âu về dẫn độ năm 1957 (cùng các Nghị định thư bổ sung năm 1975 và 1978 đã được 38 quốc gia phê chuẩn), pháp luật Việt Nam còn thiếu vắng các chế định về dẫn độ phái sinh, xét xử vắng mặt và cơ chế bảo đảm nhân đạo chống tra tấn theo chuẩn mực quốc tế.

Để phản ánh sinh động các kết quả nghiên cứu, dữ liệu về thực trạng dẫn độ giai đoạn 2008 - 2014 nên được trình bày thông qua Biểu đồ cột biểu diễn biến động số lượng yêu cầu dẫn độ đi và đến qua các năm, kết hợp với Bảng ma trận đối chiếu 13 hiệp định tương trợ tư pháp truyền thống. Cách tiếp cận trực quan này giúp làm rõ tương quan tỷ lệ giữa các yêu cầu được chấp thuận, bị từ chối và đang tồn đọng, minh chứng rõ ràng cho tính cấp thiết của việc cải cách quy trình thủ tục.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác dẫn độ:

1. Xây dựng và ban hành Luật Dẫn độ độc lập: Quốc hội và Bộ Công an cần chủ trì soạn thảo đạo luật riêng biệt điều chỉnh toàn diện hoạt động dẫn độ trong lộ trình 2016 - 2020. Mục tiêu là chuẩn hóa 100% các căn cứ bắt giữ khẩn cấp, thủ tục xem xét tại Tòa án và thời hạn kháng nghị, đưa thời gian thẩm định tư pháp xuống mức tối đa 45 ngày làm việc.

2. Đàm phán, sửa đổi và mở rộng mạng lưới điều ước quốc tế: Bộ Ngoại giao phối hợp cùng Bộ Công an và Bộ Tư pháp tiến hành rà soát, tái đàm phán 13 hiệp định tương trợ tư pháp đã ký từ thời kỳ 1981 - 2002; đồng thời ký kết mới từ 5 đến 8 hiệp định chuyên biệt về dẫn độ với các đối tác chiến lược tại khu vực Châu Âu, Châu Mỹ và ASEAN trước năm 2020.

3. Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành: Ban hành Thông tư liên tịch mới thay thế Thông tư liên bộ số 139/TT-LN năm 1984 giữa Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Ngoại giao. Cơ chế này cần phân định rõ trách nhiệm xử lý vật chứng, phân bổ chi phí dẫn độ và thiết lập đường dây nóng quốc tế hoạt động 24/7 để tiếp nhận thông báo truy nã đỏ từ Interpol.

4. Đào tạo chuyên sâu và nâng cao năng lực cán bộ: Tổ chức ít nhất 2 khóa đào tạo chuyên ngành hàng năm về tư pháp hình sự quốc tế và ngoại ngữ pháp lý cho 100% đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán thụ lý án có yếu tố nước ngoài, nhằm nâng tỷ lệ xử lý hồ sơ chuẩn mực theo tiêu chuẩn quốc tế lên trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành pháp luật (Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân): Cán bộ thực tiễn có thể sử dụng luận văn làm tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ để tra cứu quy trình thẩm tra hồ sơ yêu cầu dẫn độ, kỹ năng xử lý xung đột thẩm quyền và kỹ thuật đàm phán dẫn độ song phương.

2. Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Tư pháp): Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn vững chắc để xây dựng Dự án Luật Dẫn độ hoặc sửa đổi Luật Tương trợ tư pháp năm 2007 trong các kỳ họp Quốc hội.

3. Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý quốc tế: Nắm vững các quy định về từ chối dẫn độ, nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị và các bảo đảm tố tụng nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong các vụ án hình sự xuyên biên giới.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, tài liệu giảng dạy cho các học phần Luật Tố tụng hình sự, Luật Hình sự quốc tế và Tư pháp quốc tế tại các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Dẫn độ tội phạm khác biệt như thế nào so với việc chuyển giao người bị kết án phạt tù? Dẫn độ tội phạm nhằm mục đích truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bắt buộc thi hành bản án tại nước yêu cầu đối với người chưa chấp hành xong hình phạt. Trong khi đó, chuyển giao người bị kết án (theo Công ước Berlin 1978) là việc đưa phạm nhân đã có bản án hiệu lực về nước họ mang quốc tịch để tiếp tục thụ án nhằm tạo điều kiện tái hòa nhập xã hội.

2. Việt Nam có bắt buộc phải dẫn độ công dân mang quốc tịch Việt Nam cho quốc gia khác không? Không. Căn cứ theo nguyên tắc tối cao của pháp luật Việt Nam và 100% các hiệp định tương trợ tư pháp đã ký kết, Việt Nam có quyền và nghĩa vụ từ chối dẫn độ công dân của mình. Thay vào đó, cơ quan có thẩm quyền Việt Nam sẽ tiếp nhận hồ sơ để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật trong nước.

3. Nguyên tắc định tội danh kép được xử lý ra sao nếu tên gọi tội phạm ở hai nước khác nhau? Nguyên tắc định tội danh kép không đòi hỏi sự trùng khớp tuyệt đối về tên gọi hay cấu thành tội phạm chi tiết trong luật hai nước. Chỉ cần hành vi thực tế thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm bị xử phạt tù theo mức luật định ở cả nước yêu cầu và nước được yêu cầu thì điều kiện dẫn độ vẫn được xác lập.

4. Việt Nam có thể thực hiện dẫn độ với quốc gia chưa ký kết hiệp định song phương hay không? Có thể. Khi chưa có hiệp định dẫn độ song phương, Việt Nam vẫn có thể áp dụng nguyên tắc có đi có lại hoặc dựa trên các điều ước quốc tế đa phương chuyên ngành mà hai bên cùng là thành viên (như các Công ước của Liên Hợp Quốc về chống ma túy, chống khủng bố), miễn là không trái với pháp luật Việt Nam.

5. Cơ quan nào tại Việt Nam giữ vai trò đầu mối quốc gia tiếp nhận và giải quyết yêu cầu dẫn độ? Theo quy định của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007, Bộ Công an là cơ quan đầu mối trung ương chịu trách nhiệm tiếp nhận, chuyển giao, lập hồ sơ và chủ trì tổ chức thi hành các quyết định dẫn độ, phối hợp chặt chẽ với Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi đối tượng cư trú để mở phiên họp xét quyết định.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về chế định dẫn độ, xác lập cơ sở phân định rõ ràng giữa dẫn độ với các biện pháp tương trợ tư pháp hình sự khác.
• Phân tích sâu sắc sự chuyển biến lập pháp từ 13 hiệp định tương trợ tư pháp giai đoạn 1981 - 2002 đến Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Luật Tương trợ tư pháp năm 2007.
• Đánh giá thực chứng 40 yêu cầu dẫn độ trong giai đoạn 2008 - 2014, chỉ rõ 4 nhóm vướng mắc thủ tục và nguyên nhân của các rào cản tố tụng liên ngành.
• Đề xuất 4 giải pháp mang tính đột phá, nổi bật là kiến nghị xây dựng Luật Dẫn độ chuyên biệt và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành thường trực.
• Xác định lộ trình lập pháp và hoàn thiện hệ thống hiệp định dẫn độ song phương giai đoạn 2016 - 2020 nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan thực thi pháp luật hãy tham khảo và ứng dụng các nội dung của luận văn để nâng cao hiệu quả công tác tư pháp quốc tế ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ TRONG HỢP TÁC QUỐC TẾ THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. KHÁI NIỆM “DẪN ĐỘ” VÀ “CHẾ ĐỊNH DẪN ĐỘ” 1. Sự ra đời và khái niệm dẫn độ 1. Sự ra đời của dẫn độ Dẫn độ được hình thành và phát triển cùng với luật quốc tế, là một bộ phận của Luật hình sự quốc tế, nó được ra đời khi có nhu cầu trao đổi về tội phạm giữa các quốc gia thông qua một thỏa ước quốc tế.

Các nghiên cứu cho rằng, thời cổ đại qui chế về dẫn độ đã ra đời, khi người nước ngoài phạm tội chống lại công dân nước ngoài ở quốc gia sở tại, nơi người phạm tội cư trú. Trong thời kỳ này, đã xuất hiện các điều ước quốc tế giữa một số quốc gia về dẫn độ, chẳng hạn: Năm 1296 trước công nguyên, điều ước quốc tế về dẫn độ ở vùng Ai Cập cổ đại có nêu rõ rằng: Nếu như một ai đó chạy khỏi Ai Cập và tới quốc gia Khettôv, thì vua Khettôv sẽ không bắt giữ anh ta, mà bắt anh ta quay trở lại Ai Cập. Đặc điểm của điều ước quốc tế này thể hiện ở chỗ, vấn đề không phải chỉ là các tội phạm và thời kỳ đó, chế định dẫn độ còn đề cập tới cả người nô lệ da trắng, đặc biệt là ở Hy Lạp và đế chế La Mã. Đồng thời, có các điều ước quốc tế về dẫn độ giữa một số quốc gia thành phố của Hy Lạp [42, tr.

Quan điểm này cũng được Christopher L. Blakesley khẳng định: Trong thực tế, văn bản ngoại giao được biết đến sớm nhất có chứa một phần quy định về sự lộ diện của những kẻ trốn chạy. Đó là Hiệp ước về Hòa bình giữa Ramses II, Pharaon của Ai Cập, và vua Hittite Hattusili III, được ký sau khi các nước cố gắng xâm chiếm Ai cập. Văn bản này được viết bằng chữ tượng hình, được khắc trên Đền của Ammon ở Karnak và nó cũng được bảo quản trên những chiếc bàn bằng đất sét ở Akkodrain trong kho Hittite của Boghazkoi.

Văn bản này được coi là các ví dụ sớm nhất về các thỏa thuận về dẫn độ và những biểu hiện của nó mà trong đó dẫn độ chỉ là một phần của một văn bản lớn được thiết kế 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dành cho một mục đích lớn. Đối với các văn bản về dẫn độ đầu tiên của thời kỳ hiện đại cũng vậy [49, tr. Như vậy, dẫn độ ra đời khá sớm, từ thời kỳ cổ đại chứ không phải cho đến thời kỳ hiện đại như một số học giả đưa ra. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng qui chế về dẫn độ thời kỳ cổ đại chưa có đầy đủ các nội hàm và phạm vi như ngày nay chúng ta quan niệm.

Trải qua quá trình lịch sử, sự phát triển của qui chế về dẫn độ gắn liền với sự phát triển của các quan hệ quốc tế và sự hợp tác trong đấu tranh xử lý tội phạm của các quốc gia trên thế giới. “Nhiều nhà chức trách ở Pháp và Mỹ đã viết rằng trước thế kỷ XIX, sự dẫn độ với nghĩa như thời hiện đại không tồn tại” [49, tr. Nội dung của quy chế dẫn độ đã thay đổi trong quá trình phát triển hợp tác giữa các quốc gia trong đấu tranh xử lý tội phạm. Những thay đổi này được gắn liền với những thay đổi của chế định di tản.

Trong thời kỳ cổ đại, việc áp dụng chế định dẫn độ gắn liền với việc tiếp nhận người tản cư. Sự quan hệ phụ thuộc nhau giữa chế độ dẫn độ và chế độ di tản diễn ra trong nhiều thời đại.