Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG CÔNG CHỨC 7 THANH TRA TỈNH 1. Khái quát về công chức thanh tra tỉnh 1. Khái niệm công chức thanh tra tỉnh 1. Công chức Khái niệm công chức thƣờng đƣợc hiểu khác nhau ở các quốc gia.
Việc xác định ai là công chức thƣờng do các yếu tố sau quyết định: - Hệ thống thể chế chínhtrị; - Hệ thống thể chế hành chính; - Tính truyền thống; - Sự phát triển kinhtế - xã hội; - Các yếu tố văn hoá. Tuy nhiên, ở nhiều quốc gia, dấu hiệu chung của công chức ở một nƣớc nào đó thƣờng là: - Là công dân của nƣớc đó; - Đƣợc tuyển dụng qua thi tuyển; - Đƣợc bổ nhiệm vào một ngạch hoặc một vị trí công việc; - Đƣợc hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc [1, tr. Theo Luật cán bộ, công chức tại điểm 2, Điều 4, Chƣơng 1của Luật cán bộ công chức (2008) của nƣớc CHXHCN Việt Nam đã nêu rõ “Công chức là công dân Việt Nam, đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội ở TW, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc, tổ chức chính 8 trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lƣơng đƣợc bảo đảm từ quỹ lƣơng của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật” [9]. Do đặc điểm cấu trúc của hệ thống chính trị của nƣớc CHDCND Lào nên quan niệm về công chức ở Lào cũng có đặc thù.
Trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nƣớc đã đề cập đến khái niệm về công chức. Công chức là nhũng ngƣời đƣợc Nhà nƣớc tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc đƣợc giao nhiệm vụ thƣờng xuyên làm việc trong các cơ quan Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ƣơng, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc cơ quan đơn vị thuộc quân đội nhân dân hay công an nhân dân mà không phải là hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, đƣợc phân loại theo chế độ đào tạo, ngành chuyên môn, đƣợc xếp vào một ngạch hành chính trong biên chế và hƣởng lƣơng từ ngân sách Nhà nƣớc. Theo Luật Cán bộ, công chức tại Điều 2, Chƣơng 1 của Luật Cán bộ, công chức nƣớc CHDCND Lào số 74/QH, ngày 18 tháng 12 năm 2015 quy định: “Công chức là công dân Lào, đƣợc tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng NDCM Lào, Nhà nƣớc CHDCND Lào, tổ chức chính trị - xã hội ở TW, cấp tỉnh, cấp huyện và đơn vị sự nghiệp nhà nƣớc, đƣợc hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc” [34]. Công chức thanh tra tỉnh Từ quan niệm về công chức nói trên, theo quan điểm của tác giả:“Công chức thanh tra tỉnh là công dân nước CHDCND Lào được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc cơ quan thanh tra tỉnh, trong biên chế và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Vị trí, vai trò của công chức thanh tra tỉnh 9 Các nhà kinh điển chủ chủ nghĩa Mác – Lênin đã từng nêu cao vai trò của ngƣời cán bộ. Lênin chỉ rõ: “Trong lịch sử chƣa hề có một giai cấp nào giành đƣợc quyền thống trị, nếu nó không tạo ra đƣợc hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào’’ [15, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Cán bộ thanh tra là tai, mắt của Đảng và Chính phủ, tai mắt sáng suất thì ngƣời mới sáng suất”. Điều đó để khẳng định vị trí, vai trò của ngƣời công chức thanh [6, tr.
Công chức thanh tra giữ vị trí, vai trò quan trọng trong tổ chức hành chính nhà nƣớc, có mối quan hệ mật thiết và góp phần thực hiện tốt mọi hoạt động của tổ chức. Công chức thanh tra là lực lƣợng trực tiếp của nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc, là một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với sự thành công hay thất bại của cách mạng; là ngƣời bảo đảm cho Nhà nƣớc giữ vững đƣợc bản chất giai cấp công nhân và Đảng giữ đƣợc vị trí cầm quyền. Trong thực tiễn cách mạng Lào, vai trò của ngƣời cán bộ, trong đó có công chức thanh tra rất quan trọng trong công việc định ra đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách và tổ chức thực hiện trong thực tế đạt hiệu quả cao hay thấp, đúng đắn hay sai lệch, nhanh hay chậm đều do cán bộ quyết định. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Kaysone Phomvihan luôn quan tâm đến đội ngũ cán bộ, công chức nói chung và đội ngũ công chức thanh tra nói riêng.
Ngƣời cho rằng: “Cán bộ là dây truyền của bộ máy. Nếu dây truyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng bị tê liệt, cán bộ là ngƣời đƣa đƣờng lối, chính sách của chính phủ, của đoàn thể thi hành trong nhân dân, nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thực hiện đƣợc”. Cán bộ là một mắt xích, là dây truyền kết nối giữa bộ máy nhà nƣớc, đoàn thể với nhân dân. Qua đó, ngƣời cũng cho thấy rõ chức năng của nguồn cán bộ trong xã hội mới, trong một nhà nƣớc 10 mới - Nhà nƣớc “của dân, do dân và vì dân”.
Với vị trí quan trọng nhƣ vậy đòi hỏi, ngƣời cán bộ phải có đầy đủ phẩm chất, năng lực để làm ngƣời đại diện cho nhân dân; phục vụ nhu cầu lợi ích chính đáng của nhân dân, đồng thời thực hiện chức năng của nhà nƣớc một lúc có hiệu lực hiệu quả trong giai đoạn cách mạng mới [26]. Công chức thanh tra là ngƣời kiểm tra việc tuân thủ pháp luật của các cá nhân, tổ chức, do đó vai trò của cán bộ, công chức nói chung đã quan trọng thì vai trò của công chức thanh tra càng quan trọng hơn. Nếu bản thân công chức thanh tra không có đủ phẩm chất chính trị, năng lực nghề nghiệp, đạo đức cách mạng, không khách quan công tâm thì không thể làm công tác thanh tra đƣợc. Bởi lẽ, ngƣời công chức thanh tra không chỉ là ngƣời thực thi pháp luật, ngƣời kiểm tra công việc mà còn là tấm gƣơng về việc thực thi pháp luật.
Bƣớc vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc và hội nhập kinh tế quốc tế đang đứng trƣớc nhiều vận hội, cũng nhƣ thách thức mới, đòi hỏi Nhà nƣớc phải không ngừng nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ công chức giữ chức vụ và năng lực thực thi công vụ của đội ngũ công chức thanh tra. Muốn vậy, việc xây dựng đội ngũ công chức thanh tra phải đảm bảo tính đồng bộ, tính kế thừa và phát triển, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và chế độ. Nhƣ vậy, việc xây dựng và phát triển đội ngũ công chức thanh tra có vai trò rất quan trọng. Nó là nhân tố bảo đảm cho tổ chức bộ máy thanh tra vận hành thông suốt, có hiệu quả; đảm bảo cho việc quản lý hành chính nhà nƣớc theo quy định pháp luật, xây dựng và phát triển công chức thanh tra là tạo ra nhân tố quyết định cho sự thắng lợi của cuộc cải cách hành chính nói riêng, xây dựng và hoàn thiện Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung.
Đặc điểm của công chức thanh tra tỉnh - Có mối quan hệ với cơ quan quản lý nhà nước: Trong mối quan hệ giữa công chức trong cơ quan quản lý hành chính nhà nƣớc và công chức thanh tra thì công chức quản lý nhà nƣớc giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của công chức thanh tra (đề ra đƣờng lối, chủ trƣơng, quy định thẩm quyền của công chức thanh tra, sử dụng các kết quả, các thông tin từ phía các công chức thanh tra). - Mang tính quyền lực nhà nước: Hoạt động của công chức thanh tra luôn luôn mang tính quyền lực nhà nƣớc. Chủ thể tiến hành thanh tra luôn là cơ quan nhà nƣớc. Thanh tra (với tƣ cách là một danh từ chỉ cơ quan có chức năng này) luôn áp dụng quyền năng của Nhà nƣớc trong quá trình tiến hành hoạt động của mình và nó nhân danh Nhà nƣớc khi áp dụng quyền năng đó.
- Có tính độc lập tương đối: Đây là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của công chức thanh tra. Tính độc lập tƣơng đối trong quá trình thanh tra đƣợc thể hiện trên các điểm sau: Tuân theo pháp luật; tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo thẩm quyền đƣợc pháp luật quy định; ra các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật về thanh tra; chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình. Công chức thanh tra tỉnh nắm giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính quyền cấp tỉnh của nƣớc CHDCND Lào hiện nay nhằm bảo đảm việc chấp hành các chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc, quyết định của chính quyền Nhà nƣớc cấp trên; quyết định và đảm bảo thực hiện các chủ trƣơng, biện pháp để phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật. Nhiệm vụ của công chức thanh tra tỉnh 12 Nhiệm vụ của công chức thanh tra tỉnh đƣợc quy định tại Điều 40 của luật thanh tra đã sửa đổi năm 2017 [32], cụ thể nhƣ sau: - Nghiên cứu, biến chính sách, nghị quyết, lệnh của thanh tra chính phủ, chính quyền cấp tỉnh thành kế hoạch, chƣơng trình, dự án chi tiết để tổ chức thực hiện.
- Triển khai chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc về công tác thanh tra nhà nƣớc. - Chỉ đạo, theo dõi, kiểm tra thực hiện thanh tra nhà nƣớc của cấp dƣới. - Đào tạo, bồi dƣỡng nghiệp vụ thanh tra cho đội ngũ cán bộ, công chức làm việc thanh tra nhà nƣớc. - Theo dõi, kiểm tra thực hiện chính sách, pháp luật, quy định, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của các tổ chức, cơ quan, đơn vị và cán bộ, công chức trong phạm vi chính quyền cấp tỉnh quản lý.