CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG TÁC ĐẤU THẦU MUA SẮM, SỬA CHỮA, BẢO DƯỠNG TÀI SẢN TẠI VIỆT NAM 1. Khái quát chung về đấu thầu 1. Khái niệm và đặc điểm của đấu thầu * Khái niệm Hiện nay quan điểm về đấu thầu được hiểu theo nhiều góc độ và phù hợp với nhiều lĩnh vực đấu thầu khác nhau. “Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, theo đó người muốn xây dựng một công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện xây dựng một công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận.
Người dự thầu sẽ lựa chọn người chủ thầu nào phù hợp với điều kiện của mình với giá thấp hợp lý.” [20] Có thể hiểu rằng mục đích của đấu thầu là lựa chọn nhà thầu để đáp ứng nhu cầu của đơn vị và thực hiện gói thầu hiệu quả. Chính vì vậy, để có thể tiến hành mua sắm thì sẽ có rất nhiều hồ sơ chào bán và người mua sẽ có sự lựa chọn phù hợp với đơn vị mình. Người bán nỗ lực đưa ra những số liệu, minh chứng cũng như năng lực để thu hút khách hàng. Do đó, đấu thầu là quá trình diễn ra hoạt động trao đổi tài sản giữa người mua và người bán, nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Nhà thầu chào bán những tài sản, công trình, dịch vụ thỏa mãn nhu cầu của người mua và có nhiều người bán cùng một mặt hàng, người mua sẽ có nhiều sự lựa chọn căn cứ vào năng lực của bên bán, giá cả, chất lượng của sản phẩm, dịch vụ. Nhìn chung, công tác đấu thầu diễn ra hoạt động mua sắm của đơn vị và có rất nhiều người bán chào hàng, đơn vị căn cứ vào nhu cầu của đơn vị để lựa chọn khách hàng có tiềm năng và năng lực đáp ứng nhu cầu về tài sản, tài sản mà đơn vị cần. Do có người bán chào hàng nên đối với người bán thì tính cạnh tranh về sản phẩm, dịch vụ cũng như chất lượng cung cấp rất cao. Hơn 7 nữa, mọi thông tin về đấu thầu được công khai nên sự cạnh tranh giữa những người bán càng mạnh mẽ.
Từ nhiều quan điểm khác nhau thì khái niệm đấu thầu được hiểu theo một cách chung nhất là: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ phi tư vấn, mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng tài sản, xây lắp, lựa chọn nhà đầu tư thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.” [20] * Đặc điểm của đấu thầu Thứ nhất: Đấu thầu là hoạt động có tính chất thương mại. Thương mại không chỉ là kinh doanh, còn là trao đổi tài sản dịch vụ. Người mua thông thường là các thương nhân có nhu cầu mua sắm và có mục tiêu là tối đa hóa lợi nhuận, người bán sẽ có trong tay tài sản, dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của người mua. Thứ hai: Đấu thầu là giai đoạn tiền hợp đồng.
Để có thể hoàn thành mục tiêu là mua sắm tài sản, dịch vụ hay các dự án công trình thì trước hết bên mua phải lựa chọn được bên bán sẽ cung cấp tài sản, dịch vụ thông qua công tác đấu thầu. Mục đích cuối cùng của đấu thầu là giúp Bên mời thầu tìm ra chủ thể có khả năng cung cấp tài sản với chất lượng và giá cả tốt nhất. Thứ ba: Chủ thể tham gia quan hệ đấu thầu tài sản. Trong hoạt động đấu thầu đã quy định thêm về tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp bao gồm đại lý đấu thầu, đơn vị sự nghiệp được thành lập và chức năng thực hiện đấu thầu chuyên nghiệp.
Việc thành lập và hoạt động của đại lý đấu thầu thực hiện theo quy định của pháp luật. Thứ tư: Hình thức pháp lý quan hệ đấu thầu tài sản là HSMT và HSDT. HSMT là văn bản pháp lý do Bên mời thầu lập, trong đó có đầy đủ những yêu cầu về kĩ thuật, tài chính và thương mại của tài sản cần mua sắm, 8 dịch vụ cần sử dụng. Còn HSDT thể hiện năng lực, mức độ đáp ứng của bên dự thầu trước các yêu cầu trong HSMT.
Vai trò của hoạt động đấu thầu Ngày nay hoạt động đấu thầu đã trở nên phổ biến ở tất cả các lĩnh vực khác nhau và đối tượng đấu thầu cũng đa dạng hơn, trong đó phải kể đến các đơn vị sự nghiệp rất coi trọng việc đấu thầu, bởi việc mua sắm này là phục vụ cho nền tài chính công. Như vậy, đấu thầu có vai trò quan trọng đối với việc đầu tư tài sản của đơn vị. Vai trò, vị trí với chủ đầu tư: - Chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu sở hữu tài sản, dịch vụ hay công trình chất lượng và giá cả hợp lý nhất. Nguồn vốn đầu tư phải có kế hoạch, tiết kiệm và có lợi cho đơn vị.
- Bảo đảm quyền chủ động hơn, tránh tình trạng phụ thuộc vào một nhà thầu cụ thể nào. - Có nhiều người bán chào hàng, gia tăng tính cạnh tranh lành mạnh về tài sản, dịch vụ cung cấp. - Cho phép chủ đầu tư nâng cao trình độ, năng lực đội ngũ cán bộ của chính các chủ đầu tư. Vai trò, vị trí đối với nhà thầu: - Yếu tố vô cùng quan trọng đối với nhà thầu chính là sự cạnh tranh bởi sẽ có rất nhiều đơn vị cung cấp những mặt hàng mà người mua cần.
Các nhà thầu không ngừng nỗ lực để khẳng định năng lực của mình với bên dự thầu, có như vậy cơ hội thắng thầu sẽ cao hơn các đối thủ cạnh tranh. - Giữa các nhà thầu sẽ có sự cạnh tranh khốc liệt để có thể trúng thầu và thực hiện hợp đồng với Bên mời thầu. Nếu được lựa chọn mang lại việc làm cho người lao động, nâng cao tay nghề cơ hội học hỏi, phát triển mở rộng sản xuất cũng như tạo ra lợi nhuận cho các nhà thầu… - Thời đại công nghệ 4.0, hình thức đấu thầu đa dạng và nâng cao tính ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến, các nhà thầu cần chuẩn bị hành trang 9 cho mình và sẵn sàng ứng dụng nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường. Đội ngũ thực hiện công tác đấu thầu của nhà thầu đảm bảo có trình độ chuyên môn nhất định để hoàn thành tốt công việc của nhà thầu.
Vai trò, vị trí đối với nền kinh tế: - Đấu thầu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác QLNN về đầu tư và hạn chế và loại bỏ dần được tình trạng thất thoát, lãng phí vốn đầu tư. - Đấu thầu mua sắm tài sản, sửa chữa và bảo dưỡng tài sản góp phần nâng cao chất lượng cả tài sản phục vụ tốt hơn hoạt động của đơn vị và mang lại hiệu quả đối với nền kinh tế. - Tình trạng chào hàng của bên bán sẽ tạo ra sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp, nhà thầu. Sự cạnh tranh mang lại chất lượng và giá cả tốt hơn, các nhà thầu không ngừng nỗ lực, cố gắng để cung cấp những sản phẩm chất lượng, ứng dụng khoa học công nghệ cao, năng suất lao động tốt hơn và hiệu quả hoạt động hơn.
Các hình thức đấu thầu Có rất nhiều hình thức đấu thầu khác nhau mà nhà thầu có thể lựa chọn phù hợp với nhu cầu và yêu cầu của đơn vị mình. * Các hình thức lựa chọn nhà thầu (hình thức đấu thầu) a) Đấu thầu rộng rãi: Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong đó không hạn chế số lượng nhà thầu, nhà đầu tư tham dự. b) Đấu thầu hạn chế: Đấu thầu hạn chế được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu. c) Chỉ định thầu: Đối với chỉ định thầu sẽ phân chia thành các trường hợp khác nhau để áp dụng, cụ thể như sau: 10 - Gói thầu cần thực hiện để khắc phục ngay hoặc để xử lý kịp thời hậu quả gây ra do sự cố bất khả kháng; gói thầu cần thực hiện để bảo đảm bí mật Nhà nước; gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cộng đồng dân cư.
Gói thầu này triển khai trong trường hợp cấp bách để tránh hệ lụy về sau này. - Gói thầu cấp bách cần triển khai nhằm mục tiêu bảo vệ chủ quyền quốc gia, biên giới quốc gia, hải đảo. - Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng tài sản phải mua từ nhà thầu bảo đảm tính tương thích về công nghệ, bản quyền; gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm; mua bản quyền sở hữu trí tuệ. Một trong những yếu tố quan trọng trong đấu thầu là sự cạnh tranh giữa các nhà thầu để có cơ hội được trúng thầu.
- Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng được chỉ định cho tác giả của thiết kế kiến trúc công trình; gói thầu thi công xây dựng tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng, tác phẩm nghệ thuật gắn với quyền tác giả từ khâu sáng tác đến thi công công trình. Có nhiều công trình đấu thầu thuộc về quyền sở hữu của cá nhân nên sẽ được chỉ định thầu trong trường hợp này. - Gói thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công, gói thầu có giá gói thầu trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện KT-XH trong từng thời kỳ. Trên đây là các trường hợp nhà thầu sẽ được chỉ định thầu để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
d) Chào hàng cạnh tranh: Chào hàng cạnh tranh được áp dụng đối với gói thầu có giá trị trong hạn mức theo quy định của Chính phủ và thuộc các trường hợp sau đây: - Gói thầu dịch vụ phi tư vấn thông dụng, đơn giản; - Gói thầu mua sắm, sửa chữa, bảo dưỡng tài sản thông dụng, sẵn có trên thị trường; 11 - Gói thầu xây lắp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công được phê duyệt. Đối với chào hàng cạnh tranh đã thể hiện được tính cạnh tranh giữa các nhà thầu trong khi chào bán các sản phẩm của mình tới khách hàng.