NGUYỄN NHƯ KHƯƠNG GIÁO TRÌNH 80 CÂU HỎI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM VIỆN SƯ PHẠM KỸ THUẬT ******************* ThS. NGUYỄN NHƯ KHƯƠNG 80 CÂU HỎI NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LỜI NÓI ĐẦU Trong thời đại ngày nay, không một dân tộc nào có thể đứng vững ở vị trí tiên tiến mà thiếu sự học tập tích cực. Sự phồn vinh của một quốc gia phụ thuộc vào khả năng học tập của dân chúng. Vì vậy, hiện nay nước ta đã đặt giáo dục vào vị trí quốc sách hàng đầu.
Giáo dục luôn được coi là nhân tố quan trọng nhất, là tiền đề cho sự phát triển của tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, quốc phòng, an ninh. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển. Nhà nước có trách nhiệm xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển giáo dục và đào tạo. Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo chính là việc Nhà nước thực hiện quyền lực công để điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dục và đào tạo trong phạm vị toàn xã hội để thực hiện mục tiêu giáo dục của cả nước.
Để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và học tập của sinh viên khối ngành sư phạm tại Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả biên soạn cuốn sách “80 câu hỏi Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo” nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về các vấn đề thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước đối với hoạt động giáo dục và đào tạo ở nước ta hiện nay. Nội dung tài liệu được trình bày dưới dạng hỏi – đáp về các thắc mắc liên quan đến vấn đề quản lý nhà trường, nhà giáo, học sinh, sinh viên ở các cấp bậc học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam. Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo là một lĩnh vực rộng và phức tạp. Mặc dù tác giả đã có nhiều cố gắng biên soạn, song khó có thể tránh khỏi những thiếu sót.
Hy vọng đây sẽ là một tài liệu mang tính pháp luật không chỉ dành cho sinh viên khối ngành sư phạm kỹ thuật mà còn cho tất cả các bạn sinh viên nói chung và những người muốn tìm hiểu pháp luật về ngành giáo dục và đào tạo của nước ta hiện nay. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách tới bạn đọc. Tác giả 3 4 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 3 Phần 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO.
41 Phần 2: NHỮNG VẦN ĐỀ CỤ THỂ VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO. 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 110 7 8 Phần 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Phần này giải đáp các câu hỏi dựa trên hai văn bản luật về ngành giáo dục và đào tạo là: Luật Giáo dục năm 20051 (Đã sửa đổi, bổ sung năm 20092) và Luật Giáo dục Đại học năm 20123 do Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành. CÂU HỎI 1 Hoạt động giáo dục ở Việt Nam hiện nay hướng đến mục tiêu gì? Tính chất của nền giáo dục nước ta là gì? Và hoạt động giáo dục được thực hiện theo nguyên lý nào? TRẢ LỜI Theo quy định tại Điều 2 và Điều 3 của Luật Giáo dục thì mục tiêu, tính chất và nguyên lý giáo dục nước ta được xác định như sau: 1.
Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng. Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội. 1 Luật Giáo dục số 38/2005/QH11 ngày 14/6/2005 của Quốc hội, có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2006.
2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục 2005, số 44/2009/QH12 ngày 25/02/2009 của Quốc hội, có hiệu lực ngày 01/07/2010. 3 Luật Giáo dục Đại học số 08/2012/QH13 ngày 18/06/2012 của Quốc hội, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013. 9 CÂU HỎI 2 Nhà nước ta quy định như thế nào về nội dung và phương pháp giáo dục? TRẢ LỜI Điều 5 Luật Giáo dục quy định về nội dung và phương pháp giáo dục như sau: 1. Nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học.
Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên. CÂU HỎI 3 Hệ thống giáo dục của nước ta được phân chia như thế nào? TRẢ LỜI Hệ thống giáo dục quốc dân được quy định tại Điều 4 của Luật Giáo dục. Cụ thể như sau: Theo phương thức giáo dục, hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên. Theo cấp học và trình độ đào tạo, hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: a) Giáo dục mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo; b) Giáo dục phổ thông có tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông; c) Giáo dục nghề nghiệp có trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề; d) Giáo dục đại học và sau đại học (gọi chung là giáo dục đại học) đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học, trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ.
10 CÂU HỎI 4 Nhà nước ta quy định thế nào về chương trình giáo dục? TRẢ LỜI Theo quy định tại Điều 6 của Luật Giáo dục, chương trình giáo dục thể hiện tiêu giáo dục; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo. Chương trình giáo dục phải bảo đảm tính hiện đại, tính ổn định, tính thống nhất, tính thực tiễn, tính hợp lý và kế thừa giữa các cấp học và trình độ đào tạo; tạo điều kiện cho sự phân luồng, liên thông, chuyển đổi giữa các trình độ đào tạo, ngành đào tạo và hình thức giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân; là cơ sở bảo đảm chất lượng giáo dục toàn diện; đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Yêu cầu về nội dung kiến thức và kỹ năng quy định trong chương trình giáo dục phải được cụ thể hóa thành sách giáo khoa ở giáo dục phổ thông, giáo trình và tài liệu giảng dạy ở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, giáo dục thường xuyên. Sách giáo khoa, giáo trình và tài liệu giảng dạy phải đáp ứng yêu cầu về phương pháp giáo dục.
Chương trình giáo dục được tổ chức thực hiện theo năm học đối với giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông; theo năm học hoặc theo hình thức tích luỹ tín chỉ đối với giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học. Kết quả học tập môn học hoặc tín chỉ mà người học tích luỹ được khi theo học một chương trình giáo dục được công nhận để xem xét về giá trị chuyển đổi cho môn học hoặc tín chỉ tương ứng trong chương trình giáo dục khác khi người học chuyển ngành nghề đào tạo, chuyển hình thức học tập hoặc học lên ở cấp học, trình độ đào tạo cao hơn. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc thực hiện chương trình giáo dục theo hình thức tích luỹ tín chỉ, việc công nhận để xem xét về giá trị chuyển đổi kết quả học tập môn học hoặc tín chỉ. 11 CÂU HỎI 5 Ngôn ngữ được dùng chính thức trong giáo dục nhà trường là gì? Nhà nước ta có quy định về việc dạy tiếng dân tộc thiểu số không? Dạy ngoại ngữ có vị trí như thế nào trong nhà trường? TRẢ LỜI Trong các lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, tiếng Việt được pháp luật quy định là ngôn ngữ chính thức.
Tuy nhiên, Nhà nước ta luôn có chính sách quan tâm tới các dân tộc thiểu số, người dân tộc thiểu số được quyền dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình để tham gia các quan hệ xã hội. Tại Khoản 3, Điều 5, Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 có quy định: “Ngôn ngữ quốc gia là tiếng Việt. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình”. Trong lĩnh vực giáo dục, tiếng Việt là ngôn ngữ chính thức dùng trong nhà trường và trên các văn bằng, chứng chỉ cấp cho người học.
Hiện nay ở nước ta có dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong một số trường học. Việc quy định về ngôn ngữ chính thức, dạy học tiếng dân tộc, dạy ngoại ngữ được thể hiện tại Điều 7 Luật Giáo dục: 1. Tiếng Việt là ngôn ngữ chính thức dùng trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác. Căn cứ vào mục tiêu giáo dục và yêu cầu cụ thể về nội dung giáo dục, Thủ tướng Chính phủ quy định việc dạy và học bằng tiếng nước ngoài trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác.
Nhà nước tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số được học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giúp cho học sinh người dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp thu kiến thức khi học tập trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác. Việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Ngoại ngữ quy định trong chương trình giáo dục là ngôn ngữ được sử dụng phổ biến trong giao dịch quốc tế.