Cảm ơn và Đóng Góp trong Nghiên Cứu Luận Án Tiến Sĩ

Luận văn thạc sĩ phân tích mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập tại Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong hội nhập.

• Tác giả: Phan Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Văn Nhị
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán kiểm toán
• Đề tài: Cảm ơn và Đóng Góp trong Nghiên Cứu Luận Án Tiến Sĩ
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ - Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. QUY TRÌNH KHUNG NGHIÊU CỨU LUẬN ÁN
• 4. NHỮNG ĐIỂM MỚI, PHẦN GIỚI HẠN VÀ CÁC ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN
• 5. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở NƯỚC NGOÀI
• 1.2. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở TRONG NƯỚC
• 1.3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI TRONG CÁC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VÀ ẢNH HƯỞNG
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1.1. Khái niệm mô hình
• 2.1.2. Khái niệm và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.1.3. Khái niệm về mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.1.4. Các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL
• 2.1.5. Một số lý thuyết nền tảng cho mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại mỗi quốc gia
• 2.2. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập
• 2.2.1. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện mối quan hệ giữa tổ chức lập quy, giám sát hoạt động KTĐL với DNKT
• 2.2.2. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán
• 2.2.3. Phân loại mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên phương diện tổ chức quản lý hoạt động của DNKT
• 2.3. TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP ĐẾN CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ KIỂM TOÁN
• 2.3.1. Khái niệm về chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán. Mối quan hệ ảnh hưởng giữa chất lượng, hiệu quả kiểm toán với tổ chức hoạt động kiểm toán
• 2.3.2. Xét trên phương diện cấu trúc tổ chức
• 2.3.3. Xét trên phương diện cơ chế vận hành
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG
• 3.2.1. Phương pháp chung
• 3.2.2. Một số các phương pháp cụ thể
• 3.2.2.1. Phương pháp phân tích thống kê
• 3.2.2.2. Phương pháp chuyên gia
• 3.2.2.3. Phương pháp điều tra
• 3.2.2.4. Phương pháp suy diễn quy nạp
• 3.3. DỮ LIỆU SỬ DỤNG NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Dữ liệu sơ cấp
• 3.4. KHUNG NGHIÊN CỨU CHUNG CỦA LUẬN ÁN
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Nguồn dữ liệu và phương pháp phân tích thực trạng
• 4.2. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vĩ mô (trên phương diện vai trò của tổ chức lập quy, giám sát nghề nghiệp kiểm toán tại Việt Nam)
• 4.2.1. Về cơ cấu tổ chức
• 4.2.2. Về cơ chế vận hành
• 4.3. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới góc độ vi mô (phương diện vai trò của chủ thể tiến hành hoạt động kiểm toán tại Việt Nam)
• 4.3.1. Cơ cấu tổ chức
• 4.3.2. Cơ chế vận hành
• 4.4. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL xét dưới phương diện tổ chức quản lý hoạt động kiểm toán tại Việt Nam
• 4.4.1. Cơ cấu tổ chức
• 4.4.2. Cơ chế vận hành
• 4.5. KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KTĐL HIỆN NAY VIỆT NAM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHÚNG ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 4.5.1. Nguồn tài liệu và phương pháp phân tích
• 4.5.2. Kết quả phân tích
• 4.5.2.1. Các yếu tố liên quan đến cấu trúc tổ chức có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động
• 4.5.2.2. Các yếu tố liên quan đến cơ chế vận hành có ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả hoạt động
• 4.5.3. Kết luận rút ra
• 4.5.3.1. Xét trên góc độ vĩ mô
• 4.5.3.2. Xét trên góc độ vi mô
• 4.6. XÁC LẬP VÀ VẬN HÀNH MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 4.6.1. Mô hình và các yếu tố cấu thành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam
• 4.6.2. Các giải pháp xác lập và vận hành mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam
• Phụ lục, Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cảm Ơn và Đóng Góp Trong Nghiên Cứu Luận Án Tiến Sĩ

Cảm ơn và đóng góp trong nghiên cứu luận án tiến sĩ là một phần quan trọng, thể hiện sự tri ân đối với những người đã hỗ trợ trong quá trình nghiên cứu. Việc ghi nhận những đóng góp này không chỉ thể hiện lòng biết ơn mà còn tạo ra một môi trường nghiên cứu tích cực. Trong bối cảnh nghiên cứu, cảm ơn có thể bao gồm sự hỗ trợ về mặt khoa học, tài liệu, và động viên tinh thần từ các cá nhân và tổ chức.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Cảm Ơn Trong Nghiên Cứu

Cảm ơn không chỉ là một hành động lịch sự mà còn là một phần của văn hóa nghiên cứu. Nó giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa các nhà nghiên cứu và những người hỗ trợ họ.

1.2. Các Đối Tượng Cần Cảm Ơn Trong Luận Án

Các đối tượng cần cảm ơn bao gồm giảng viên, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Mỗi người đều có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tác giả hoàn thành luận án.

II. Những Thách Thức Trong Việc Ghi Nhận Đóng Góp

Việc ghi nhận đóng góp trong nghiên cứu luận án tiến sĩ không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có nhiều thách thức như việc xác định ai là người đã giúp đỡ, cách thức ghi nhận sao cho phù hợp và công bằng. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến cách thức mà tác giả thể hiện lòng biết ơn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Đối Tượng Cảm Ơn

Nhiều khi, tác giả có thể không nhớ hết những người đã giúp đỡ mình trong quá trình nghiên cứu. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ sót những đóng góp quan trọng.

2.2. Cách Thức Ghi Nhận Đóng Góp

Việc lựa chọn cách thức ghi nhận đóng góp cũng là một thách thức. Tác giả cần cân nhắc giữa việc ghi nhận trong phần cảm ơn hay trong nội dung chính của luận án.

III. Phương Pháp Ghi Nhận Đóng Góp Hiệu Quả

Để ghi nhận đóng góp một cách hiệu quả, tác giả cần có phương pháp rõ ràng. Việc phân loại các đóng góp theo từng lĩnh vực sẽ giúp tác giả dễ dàng hơn trong việc cảm ơn. Ngoài ra, việc sử dụng ngôn ngữ phù hợp cũng rất quan trọng.

3.1. Phân Loại Đóng Góp Theo Lĩnh Vực

Phân loại đóng góp theo lĩnh vực như khoa học, tài liệu, và động viên tinh thần sẽ giúp tác giả dễ dàng hơn trong việc ghi nhận.

3.2. Sử Dụng Ngôn Ngữ Phù Hợp

Ngôn ngữ sử dụng trong phần cảm ơn cần phải trang trọng và thể hiện được sự chân thành. Điều này sẽ tạo ấn tượng tốt với người đọc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Việc Cảm Ơn Trong Nghiên Cứu

Việc cảm ơn và ghi nhận đóng góp không chỉ là một phần của luận án mà còn có thể được áp dụng trong các nghiên cứu khác. Nó giúp tạo ra một môi trường nghiên cứu tích cực và khuyến khích sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu.

4.1. Tạo Môi Trường Nghiên Cứu Tích Cực

Việc cảm ơn sẽ tạo ra một môi trường nghiên cứu tích cực, khuyến khích sự hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau giữa các nhà nghiên cứu.

4.2. Khuyến Khích Sự Hợp Tác Giữa Các Nhà Nghiên Cứu

Khi các nhà nghiên cứu cảm ơn nhau, họ sẽ cảm thấy được tôn trọng và có động lực hơn để hợp tác trong các dự án nghiên cứu tiếp theo.

V. Kết Luận Về Cảm Ơn và Đóng Góp Trong Nghiên Cứu Luận Án

Cảm ơn và ghi nhận đóng góp là một phần không thể thiếu trong nghiên cứu luận án tiến sĩ. Nó không chỉ thể hiện lòng biết ơn mà còn góp phần tạo ra một môi trường nghiên cứu tích cực. Tác giả cần chú ý đến việc ghi nhận một cách công bằng và rõ ràng.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Cảm Ơn

Việc cảm ơn không chỉ là một hành động lịch sự mà còn là một phần quan trọng trong văn hóa nghiên cứu.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Nghiên Cứu

Trong tương lai, việc cảm ơn và ghi nhận đóng góp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ giữa các nhà nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự hình thành và phát triển của hoạt động kiểm toán độc lập (KTĐL) tại Việt Nam kể từ năm 1991 gắn liền với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế. Trải qua hơn 20 năm phát triển, hệ thống KTĐL khẳng định vai trò là một thiết chế kiểm soát tài chính trọng yếu, góp phần minh bạch hóa thông tin kinh tế, ngăn ngừa hành vi gian lận và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, bối cảnh gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), thực thi các cam kết Hiệp định khung ASEAN về Dịch vụ (AFAS), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) và sự ra đời của Luật Kiểm toán độc lập năm 2011 đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện mô hình vận hành của ngành.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Trong khi các tài liệu quốc tế tập trung chủ yếu vào các khía cạnh kỹ thuật kiểm toán thuần túy hoặc mô hình quản trị tại các nền kinh tế phát triển (Mỹ, Anh, Pháp), thì các nghiên cứu tại Việt Nam (như Trần Thị Kim Anh về cam kết GATS; Trần Khánh Lâm, 2011 về kiểm soát chất lượng; Đặng Thái Hùng, 2005 về chiến lược ngành) chủ yếu phân tích đơn lẻ một khía cạnh kỹ thuật, quản lý nhà nước hoặc quan hệ quản lý với cỡ mẫu hẹp. Chưa có một công trình nào giải quyết đồng bộ và hệ thống hóa mô hình tổ chức hoạt động KTĐL trên cả hai bình diện cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành ở hai cấp độ vĩ mô (cơ quan lập quy, giám sát) và vi mô (doanh nghiệp kiểm toán - DNKT), đồng thời đánh giá thực nghiệm tác động của mô hình này tới chất lượng và hiệu quả hoạt động trong giai đoạn bản lề 2007–2012.

Luận án thiết lập 01 giả thuyết nghiên cứu tổng quát: Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế, đòi hỏi phải xác lập và hoàn thiện đồng bộ các yếu tố cấu thành trong mô hình nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được cụ thể hóa:

1. Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL là gì và các yếu tố cấu thành của mô hình bao gồm những thành tố nào?
2. Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại Việt Nam giai đoạn 2007–2012 diễn ra như thế nào và các yếu tố thuộc cấu trúc, cơ chế vận hành ảnh hưởng ra sao đến chất lượng, hiệu quả hoạt động?
3. Cần xác lập và hoàn thiện những giải pháp cụ thể nào đối với mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập toàn cầu?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp đa chiều: Lý thuyết đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976), Lý thuyết lập quy (Regulatory Theory: Public-interest, Capture, Private-interest theories), Lý thuyết thể chế (Institutional Theory - DiMaggio & Powell, 1983) và Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Competitive Advantage - Michael Porter, 1976/1985).

Công trình có quy mô học thuật gồm 184 trang, 15 hình vẽ trực quan, 21 bảng biểu thống kê chuyên sâu, bao quát dữ liệu toàn diện giai đoạn 2007–2012. Đóng góp mang tính đột phá của luận án nằm ở việc hệ thống hóa khái niệm mô hình hóa tổ chức KTĐL, lượng hóa tác động của hình thức sở hữu, quy mô DNKT, cơ sở pháp lý và cơ chế kiểm soát chất lượng (KSCL) đến hiệu quả kiểm toán, từ đó đề xuất mô hình chuyển dịch cơ cấu tổ chức quản lý mẫu cho công ty kiểm toán hợp danh và công ty TNHH tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Bức tranh tổng quan nghiên cứu quốc tế về chất lượng kiểm toán được Arezoo Aghaei Chadegani (2011) hệ thống hóa thành 7 dòng nghiên cứu chính: (1) Đo lường chất lượng trực tiếp/gián tiếp; (2) Nguồn gốc sự khác biệt chất lượng; (3) Yếu tố đầu vào - quy trình - đầu ra; (4) Khía cạnh tổ chức; (5) Hành vi và phẩm chất kiểm toán viên (KTV); (6) Sự khác biệt trong nhận thức chất lượng; và (7) Các nghiên cứu mở rộng. Về bản chất chất lượng kiểm toán, DeAngelo (1981), Watts & Zimmerman (1983) định nghĩa thông qua xác suất phát hiện và báo cáo sai phạm; Lee et al. (1983) nhấn mạnh năng lực từ chối ý kiến chấp nhận toàn phần khi có sai sót trọng yếu; trong khi McConnell & Banks (1998), Krishnan & Schauer (2001) gắn chất lượng với mức độ tuân thủ chuẩn mực kiểm toán.

Các trường phái tranh luận quốc tế thể hiện sự phân hóa rõ rệt ở bốn yếu tố:

• Quy mô hãng kiểm toán (Firm Size): Burton (1986), Grimlund (1990), Lennox (1999) và Shu (2000) chứng minh hãng quy mô lớn sở hữu nhiều nguồn lực, giảm thiểu rủi ro kiện tụng và duy trì chất lượng vượt trội. Ngược lại, nghiên cứu thực nghiệm của Chia-Chi Lee (2008) trên 370 công ty KTĐL tại Đài Loan chỉ ra quy mô tạo ra sự khác biệt rõ nét giữa nhóm hãng quốc tế/lớn so với nhóm vừa, nhưng không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm quy mô vừa và nhóm quy mô nhỏ.
• Dịch vụ phi kiểm toán (Non-audit services): Nghiên cứu của Simunic (1984), Beck et al. (1988) và cuộc khảo sát 1.500 KTV của Lindberg & Beck (2002) chứng minh việc kết hợp cung cấp dịch vụ phi kiểm toán làm gia tăng ràng buộc kinh tế, đe dọa tính độc lập của KTV.
• Hành vi và tâm lý KTV: Bonner (1990), O’Keefe et al. (1994) đề cao năng lực chuyên môn và tính tuân thủ GAAPs, trong khi Chen et al. (2009) khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa thái độ hoài nghi nghề nghiệp (Professional Skepticism) với khả năng phát hiện gian lận.
• Giá phí kiểm toán (Audit Fees): Mô hình giảm giá ban đầu (low-balling) của DeAngelo (1981), được Francis & Simon (1987), Craswell & Francis (1999) kiểm chứng, chỉ ra việc hạ phí năm đầu nhằm chiếm lĩnh thị phần sẽ làm suy giảm quỹ thời gian kiểm toán, làm xói mòn tính độc lập và hạ thấp chất lượng kiểm toán.

Về cấu trúc quản trị quốc tế, nghiên cứu của Niece (2005) về sự sụp đổ của Arthur Andersen (với hơn 80.000 nhân viên) sau vụ bê bối Enron năm 2002 đã chứng minh thất bại của mô hình "một-hãng" (One-firm concept). Nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết phải chuyển dịch cấu trúc quản trị của các hãng kiểm toán toàn cầu sang ba mô hình linh hoạt: mô hình công ty mạng lưới (Networks), mô hình hiệp hội (Associations) và mô hình liên minh (Alliances).

Tại Việt Nam, các công trình của Trần Khánh Lâm (2011) về KSCL, Trần Thị Kim Anh về hội nhập GATS, Đặng Thái Hùng (2005) về chiến lược phân hệ kiểm toán, hay nhóm nghiên cứu Đại học Kinh tế Quốc dân (2009) về quan hệ quản lý (mẫu khảo sát 38 KTV tại Hà Nội) đều bộc lộ hạn chế do tiếp cận đơn lẻ, số liệu gián đoạn hoặc chỉ nhìn nhận từ góc độ kỹ thuật nội bộ.

Vị thế học thuật của luận án được xác lập thông qua việc bắc cầu giữa lý thuyết tổ chức với thực tiễn chuyển đổi thể chế kinh tế tại một quốc gia đang phát triển. Công trình tiến hành so sánh đối chiếu đa chiều giữa mô hình tự kiểm soát chuyển sang giám sát công của Hoa Kỳ (AICPA và PCAOB theo Đạo luật Sarbanes-Oxley 2002), mô hình kiểm toán theo luật định của Pháp, mô hình ủy ban độc lập tại Vương quốc Anh (Hội đồng Báo cáo Tài chính - FRC) và mô hình cơ quan Nhà nước kết hợp Hội đồng tư vấn tại Nhật Bản (CPAAOB/FSA), từ đó định vị mô hình phù hợp cho Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm bốn hệ thống lý thuyết kinh tế - quản trị nền tảng:

1. Lý thuyết đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976): Luận án mở rộng khung phân tích ủy nhiệm truyền thống (chủ sở hữu - nhà quản lý) sang cấu trúc đa tầng trong kiểm toán. KTV đóng vai trò là bên được công chúng ủy nhiệm nhằm kiểm soát tính trung thực của báo cáo tài chính. Luận án chỉ rõ sự phân hóa lợi ích giữa KTV và người sử dụng thông tin chỉ có thể được kiểm soát hiệu quả khi cơ chế giám sát từ bên ngoài (cơ quan lập quy) kết hợp chặt chẽ với cơ chế quản trị nội bộ của DNKT.
2. Lý thuyết lập quy (Regulatory Theory): Phân tích sự tương tác giữa ba phân nhánh lý thuyết: Lý thuyết lợi ích công chúng (Public-interest theory), Lý thuyết nhóm lợi ích/nắm giữ (Capture theory) và Lý thuyết lợi ích cá nhân (Private-interest theory). Luận án chứng minh sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường kiểm toán Việt Nam là tất yếu để khắc phục thất bại thị trường, song cần chuyển giao hợp lý các chức năng chuyên môn cho tổ chức nghề nghiệp nhằm tránh nguy cơ quan liêu hóa.
3. Lý thuyết thể chế (Institutional Theory): Lý giải sự dịch chuyển của hệ thống kiểm toán Việt Nam dưới tác động của hai áp lực: nhân tố kỹ thuật (tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ) và nhân tố thể chế (áp lực hội nhập, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế của IFAC, ISA).
4. Lý thuyết lợi thế cạnh tranh (Michael Porter, 1976/1985): Luận giải mối quan hệ giữa năng lực nội sinh của DNKT (vốn điều lệ, trình độ KTV, công nghệ, hệ thống KSCL) với lợi thế so sánh quốc gia trong việc phát triển thị phần dịch vụ kế toán - kiểm toán xuyên biên giới.

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung khái niệm chuẩn xác về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL:

"Mô hình tổ chức hoạt động KTĐL là thuật ngữ diễn đạt các đặc trưng liên quan đến cấu trúc và cơ chế vận hành của hoạt động KTĐL."

Đồng thời định nghĩa hành vi can thiệp chính sách:

"Xác lập mô hình tổ chức hoạt động KTĐL là việc lựa chọn và xác định các yếu tố và đặc trưng cơ bản liên quan đến cấu trúc và cơ chế vận hành của hoạt động KTĐL sao cho phù hợp với yêu cầu của công tác quản lý, phù hợp với tình hình kinh tế, chính trị xã hội của mỗi quốc gia, phù hợp với nguồn lực của mỗi chủ thể thực hiện hoạt động KTĐL."

Khung phân tích của luận án tích hợp hai trục tương tác chính:

• Trục Cấu trúc tổ chức: Cấp độ vĩ mô bao gồm địa vị pháp lý, mối quan hệ giữa cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính - Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán), tổ chức nghề nghiệp (Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam - VACPA, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam - VAA) và các tổ chức quốc tế. Cấp độ vi mô phản ánh hình thức sở hữu (TNHH, Hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân, Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài), quy mô vốn, mạng lưới chi nhánh và cơ cấu nhân sự.
• Trục Cơ chế vận hành: Cấp độ vĩ mô bao gồm hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA), cơ sở pháp lý thành lập, quy chế chỉ định/chọn lựa DNKT và cơ chế KSCL từ bên ngoài. Cấp độ vi mô bao gồm hệ thống KSCL nội bộ, quy trình kỹ thuật, chính sách giá phí, chiến lược liên minh/hợp nhất và đạo đức nghề nghiệp.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác định trong phạm vi nền kinh tế chuyển đổi đang hội nhập sâu rộng, nơi thị trường vốn đang hoàn thiện và khung pháp lý chuyển dịch từ văn bản dưới luật sang Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism), áp dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp (Mixed Methods Design) nhằm đảm bảo tính chuẩn xác về lý luận và tính ứng dụng thực tiễn:

• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design): Khảo sát đồng thời cấp độ vĩ mô (chính sách lập quy, giám sát của Nhà nước và Hội nghề nghiệp) và cấp độ vi mô (tổ chức quản trị, điều hành tác nghiệp tại các DNKT).
• Cỡ mẫu và phạm vi: Tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng ngành KTĐL Việt Nam trong giai đoạn 2007–2012, đối chiếu số liệu lịch sử từ khi thành lập ngành (1991) đến năm 2013.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua 5 giai đoạn liên tục:

1. Tổng thuật tài liệu: Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và các công trình nghiên cứu trong nước, quốc tế để xác định khoảng trống học thuật.
2. Tham vấn chuyên gia: Phỏng vấn sâu các nhà quản lý và chuyên gia đầu ngành nhằm kiểm định và hoàn thiện công cụ khảo sát: đại diện Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán (Bà Hà Thị Ngọc Hà, Bà Lê Thị Tuyết Nhung); lãnh đạo VACPA (Ông Bùi Văn Mai, Ông Võ Hùng Tiến); đại diện VAA (Bà Hà Thị Tường Vy); lãnh đạo Big 4 (Bà Trần Thị Thúy Ngọc - Phó TGĐ Deloitte Việt Nam); lãnh đạo DNKT hàng đầu trong nước (Ông Phạm Văn Vinh - TGĐ AISC); cùng các học giả uy tín từ UEH và Đại học Mở TP.HCM.
3. Khảo sát thực nghiệm: Phát phiếu điều tra có cấu trúc đến các DNKT trên toàn quốc theo các nhóm quy mô, loại hình sở hữu và vùng địa lý.
4. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu báo cáo tổng kết ngành từ Bộ Tài chính, cơ sở dữ liệu hội viên VACPA, báo cáo tài chính kiểm toán và hồ sơ kiểm tra KSCL giai đoạn 2007–2012.
5. Phân tích dữ liệu và kiểm định: Sử dụng các công cụ phân tích thống kê chuyên dụng nhằm kiểm tra tính hợp lệ (validity) và độ tin cậy (reliability) của thang đo.

Data và phân tích

Luận án áp dụng các kỹ thuật xử lý dữ liệu định lượng và định tính:

• Phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics) và phân tích tần suất (Frequency Analysis) để đánh giá mức độ ảnh hưởng của mô hình tổ chức đến chất lượng và hiệu quả kiểm toán (Bảng 4.1, 4.2).
• Kiểm định so sánh trung bình và kiểm định sâu sau ANOVA (Post-hoc tests) nhằm xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm DNKT (Bảng 4.7, 4.13, 4.15, 4.18) theo các biến số:
  • Hình thức sở hữu: Công ty TNHH 2 thành viên trở lên, Công ty Hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân, Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (Bảng 4.6, 4.8).
  • Quy mô DNKT: Vốn điều lệ (Bảng 4.10), số lượng KTV và nhân viên nghiệp vụ (Bảng 4.11), số lượng chi nhánh/văn phòng đại diện (Bảng 4.12).
  • Cơ chế vận hành: Khung khổ pháp lý, công tác KSCL từ bên ngoài (Bảng 4.3, 4.14), hệ thống KSCL nội bộ (Bảng 4.16) và công tác quản trị nội bộ (Bảng 4.17).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân hóa chất lượng kiểm toán theo hình thức sở hữu: Kết quả kiểm định thực nghiệm (Bảng 4.6, 4.7, 4.8) chỉ ra hình thức sở hữu có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả hoạt động. Doanh nghiệp kiểm toán có vốn đầu tư nước ngoài (thành viên của các hãng kiểm toán quốc tế) và Công ty TNHH hai thành viên trở lên đạt chỉ số kiểm soát chất lượng và hiệu quả cao hơn hẳn so với loại hình doanh nghiệp tư nhân. Loại hình công ty hợp danh dù phù hợp về bản chất pháp lý nghề nghiệp nhưng gặp nhiều rào cản về cơ chế trách nhiệm vô hạn trong giai đoạn khảo sát.
2. Quy mô DNKT là yếu tố quyết định năng lực duy trì chất lượng: Phân tích định lượng (Bảng 4.9 – 4.13) khẳng định mối tương quan thuận giữa quy mô nguồn lực (vốn điều lệ, số lượng KTV có chứng chỉ CPA, quy mô mạng lưới) với chất lượng kiểm toán. Các DNKT quy mô nhỏ tại Việt Nam gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc duy trì định kỳ hệ thống KSCL nội bộ do hạn chế về kinh phí và nhân sự chuyên trách, dẫn đến rủi ro giảm thiểu thủ tục kiểm toán.
3. Thực trạng bất cập trong công tác kiểm soát chất lượng từ bên ngoài: Thống kê hoạt động KSCL giai đoạn 2007–2012 (Bảng 4.3) chỉ ra sự chồng chéo và thiếu nhất quán giữa cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính) và tổ chức nghề nghiệp (VACPA). Cơ chế giám sát tuân thủ còn nặng về hình thức kiểm tra hành chính, thiếu các chế tài răn đe kinh tế đủ mạnh.
4. Hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh bằng giá phí: Dữ liệu khảo sát thực nghiệm chứng minh tình trạng "phá giá" phí kiểm toán (đặc biệt trong các gói thầu kiểm toán doanh nghiệp nhà nước và dự án sử dụng vốn ngân sách) làm suy giảm nghiêm trọng quỹ thời gian kiểm toán, gia tăng áp lực công việc lên KTV, từ đó trực tiếp làm suy giảm tính hoài nghi nghề nghiệp và mức độ bao quát của bằng chứng kiểm toán thu thập.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án bổ sung vào lý thuyết mô hình hóa kiểm toán tại các nền kinh tế đang phát triển bằng cách chứng minh cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành không thể tách rời mà là hai mặt của một chỉnh thể thống nhất ảnh hưởng đồng thời đến chất lượng kiểm toán.
• Về mặt phương pháp luận: Luận án cung cấp một khung đánh giá toàn diện kết hợp giữa phân tích vĩ mô (thể chế, cơ quan lập quy) và vi mô (quản trị hãng, hành vi tác nghiệp của KTV) có thể tái sử dụng cho các nghiên cứu thuộc khối thị trường mới nổi.
• Về ứng dụng thực tiễn cho DNKT:
  • Đề xuất quy trình tổ chức bộ máy quản lý mẫu cho Công ty kiểm toán hợp danh (Hình 5.2) và Công ty TNHH;
  • Thiết lập chuẩn hóa quy trình phân bổ nhân sự cho một cuộc kiểm toán độc lập (Hình 5.3) nhằm đảm bảo sự giám sát chặt chẽ từ chủ phần hùn (Partner), chủ nhiệm kiểm toán (Manager) đến KTV chính và trợ lý.
• Về hoạch định chính sách:
  • Kiến nghị lộ trình chuyển giao quyền lực quản lý nghề nghiệp từ Bộ Tài chính sang VACPA theo mô hình giám sát độc lập;
  • Quy định mức vốn điều lệ tối thiểu và số lượng KTV hành nghề thường trực nhằm loại bỏ các DNKT "siêu nhỏ" không đủ điều kiện đảm bảo chất lượng;
  • Thiết lập quy chế đấu thầu kiểm toán dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì giá thấp nhất.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu mang tính khách quan:

• Giới hạn thời gian và bối cảnh thể chế: Dữ liệu thực nghiệm tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2007–2012, thời điểm Luật Kiểm toán độc lập 2011 vừa được ban hành và đang trong bước đầu triển khai các nghị định hướng dẫn.
• Giới hạn đo lường chất lượng: Do tính bảo mật của ngành kiểm toán, việc đo lường chất lượng kiểm toán dựa chủ yếu vào cảm nhận chuyên gia, kết quả khảo sát qua bảng hỏi và báo cáo kiểm tra định kỳ của cơ quan quản lý, chưa tiếp cận được dữ liệu vi mô về số lượng điều chỉnh hồi tố báo cáo tài chính sau kiểm toán (restatements) của tất cả khách hàng.
• Mức độ đại diện của mẫu: Tỷ lệ phản hồi khảo sát tập trung nhiều ở hai trung tâm kinh tế lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng:

1. Đánh giá tác động dài hạn của Luật Kiểm toán độc lập và hệ thống 37 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam mới (ban hành theo Thông tư 214/2012/TT-BTC) đến cấu trúc thị trường kiểm toán.
2. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng nâng cao (hồi quy dữ liệu bảng - Panel Data, mô hình cấu trúc tuyến tính - SEM) để đo lường định lượng tác động của phí kiểm toán bất thường (Audit fee premiums/discounts) đến biến dồn tích bất thường (Discretionary Accruals).
3. Nghiên cứu mô hình liên minh chiến lược giữa các DNKT nội địa vừa và nhỏ nhằm đối phó với sức ép cạnh tranh từ các hãng kiểm toán quốc tế trong bối cảnh tự do hóa dịch vụ kiểm toán ASEAN.
4. Tác động của việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) đến yêu cầu tái cấu trúc mô hình hoạt động của các DNKT tại Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu tạo ra các ảnh hưởng học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Ảnh hưởng học thuật: Đặt nền móng lý luận chuẩn xác về "mô hình tổ chức hoạt động KTĐL" trong hệ thống tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán tại các trường đại học khối kinh tế ở Việt Nam.
• Chuyển đổi ngành kiểm toán: Cung cấp luận cứ thực nghiệm cho việc chuyển đổi hình thức sở hữu của các công ty kiểm toán từ loại hình công ty TNHH 1 thành viên sang công ty TNHH từ 2 thành viên trở lên hoặc công ty hợp danh theo đúng quy định của Luật Kiểm toán độc lập.
• Tác động chính sách Nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và VACPA trong việc xây dựng các thông tư hướng dẫn về kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán, điều kiện cấp phép hành nghề KTV và tiêu chuẩn chấp thuận DNKT kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng.
• Hội nhập quốc tế: Đóng góp vào tiến trình đàm phán thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) về chứng chỉ KTV hành nghề giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực ASEAN.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận hệ thống cơ sở lý thuyết đa tầng, khung phân tích mô hình hóa và phương pháp nghiên cứu kết hợp chuẩn mực trong lĩnh vực kế toán - kiểm toán.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các học phần Kiểm toán căn bản, Kiểm toán tài chính và Quản trị công ty kiểm toán.
• Ban giám đốc và chủ phần hùn các DNKT: Ứng dụng mô hình bộ máy quản lý và cơ chế tổ chức nhân sự cho cuộc kiểm toán để tái cấu trúc doanh nghiệp, thiết lập quy trình KSCL nội bộ đạt chuẩn ISA 220 và ISQC 1.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN) và Hội nghề nghiệp (VACPA): Khai thác các đề xuất chính sách để hoàn thiện khung pháp lý giám sát, xây dựng biểu phí sàn dịch vụ kiểm toán và nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra chéo đồng nghiệp (Peer Review).

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết lập quy (Regulatory Theory) và Lý thuyết thể chế (Institutional Theory) vào việc giải thích sự hình thành và biến đổi của mô hình tổ chức KTĐL tại một nền kinh tế chuyển đổi. Công trình chỉ ra rằng mô hình tổ chức không thuần túy là sơ đồ cơ cấu nhân sự nội bộ của DNKT, mà là một hệ thống thể chế tích hợp giữa cấu trúc quyền lực lập quy vĩ mô và năng lực quản trị rủi ro vi mô.

2. Tính đổi mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với nghiên cứu của nhóm Đại học Kinh tế Quốc dân (2009) chỉ khảo sát 38 KTV tại Hà Nội, hay nghiên cứu của Trần Khánh Lâm (2011) tập trung vào 35 DNKT trong năm 2009, luận án đã triển khai phương pháp nghiên cứu kết hợp (Mixed Methods) với chuỗi dữ liệu kéo dài 5 năm (2007–2012), kết hợp phỏng vấn sâu lãnh đạo cấp cao của cơ quan lập quy (Bộ Tài chính), Hội nghề nghiệp (VACPA, VAA), các hãng kiểm toán Big 4 và DNKT hàng đầu trong nước, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê qua các kiểm định sâu sau ANOVA (Post-hoc tests).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Mặc dù Luật Kiểm toán độc lập 2011 khuyến khích mô hình công ty hợp danh nhằm tối ưu hóa tính độc lập và trách nhiệm nghề nghiệp của KTV, kết quả khảo sát thực nghiệm chỉ ra rằng các KTV và DNKT tại Việt Nam vẫn có tâm lý e ngại mô hình này do cơ chế chịu trách nhiệm vô hạn đối với nghĩa vụ tài sản, dẫn đến xu hướng áp đảo thuộc về mô hình công ty TNHH từ hai thành viên trở lên.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết quy trình nghiên cứu tại Chương 3 (Hình 3.1), bao gồm cấu trúc bảng hỏi khảo sát, hệ thống chỉ tiêu phân loại DNKT, thang đo mức độ ảnh hưởng của các yếu tố cấu trúc và cơ chế vận hành, cùng hệ thống các bước kiểm định thống kê trên phần mềm phân tích dữ liệu, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình thực nghiệm.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được định hình như thế nào?

Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu tiếp nối xoay quanh: (1) Đánh giá hiệu lực của Luật Kiểm toán độc lập sau 10 năm thực thi; (2) Đo lường sự chuyển dịch cấu trúc thị phần kiểm toán trước làn sóng M&A giữa các hãng kiểm toán trong nước và quốc tế; (3) Tác động của chuyển đổi số và công nghệ kiểm toán tự động đến cơ chế quản trị nội bộ của các DNKT.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và xây dựng hoàn chỉnh khung khái niệm khoa học về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL, làm rõ hai thành tố cốt lõi: cấu trúc tổ chức và cơ chế vận hành ở hai cấp độ vĩ mô và vi mô.
2. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện, sâu sắc về thực trạng hoạt động của ngành KTĐL Việt Nam giai đoạn 2007–2012 với các minh chứng số liệu từ 21 bảng biểu và 15 hình vẽ khoa học.
3. Chứng minh thực nghiệm mối quan hệ tác động có ý nghĩa thống kê giữa hình thức sở hữu, quy mô DNKT, khung pháp lý và cơ chế KSCL đối với chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ xác lập mô hình tổ chức quản lý chuẩn hóa cho các DNKT (công ty hợp danh, công ty TNHH) và quy trình tổ chức nhân sự cho một cuộc kiểm toán.
5. Định hướng lộ trình đổi mới cơ chế quản lý nhà nước và nâng cao vị thế tự quản của tổ chức nghề nghiệp (VACPA) theo mô hình ủy ban giám sát độc lập, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu và các cam kết quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL, chất lượng và hiệu quả của hoạt động KTĐL.  Chương 2: Cơ sở lý thuyết về mô hình tổ chức hoạt động KTĐL và ảnh hưởng của nó đến chất lượng và hiệu quả hoạt động KTĐL.  Chương 3: Giới thiệu về phương pháp nghiên cứu và khung nghiên cứu chung của luận án.  Chương 4: Thực trạng mô hình tổ chức hoạt động KTĐL tại Việt Nam.

 Chương 5: Những định hướng và giải pháp để xác lập mô hình tổ chức hoạt động kiểm toán độc lập trong xu thế hội nhập. Luan van 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU CỦA LUẬN ÁN Chƣơng này đƣợc tác giả thực hiện nhằm qua đó hƣớng đến việc cung cấp góc nhìn tổng quan liên quan đến quá trình nghiên cứu đối với các khía cạnh có liên quan đến luận án. Những nội dung của các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc sẽ giúp cho tác giả xác định đƣợc các khoảng trống cần thiết để tiến hành triển khai, sử dụng các phƣơng pháp thích hợp, chứng minh cho tính cấp thiết của luận án 1. CÁC NGHIÊN CỨU CÔNG BỐ Ở NƢỚC NGOÀI Qua quá trình tra cứu và tham khảo nhiều tài liệu khác nhau đối với các mảng vấn đề liên quan đến luận án mà tác giả dự định nghiên cứu.

Cá nhân tôi nhận thấy hầu hết các công trình nghiên cứu công bố ở nƣớc ngoài về KTĐL chủ yếu đi sâu vào phƣơng diện nghiên cứu kỹ thuật. Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến mô hình tổ chức hoạt động KTĐL đặc biệt là mô hình tổ chức hoạt động KTĐL ở một quốc gia đang phát triển có điều kiện tƣơng đồng nhƣ Việt Nam còn chƣa đƣợc thực hiện hoặc có thể đã thực hiện nhƣng chƣa đƣợc công bố rộng rãi. Tuy vậy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan các yếu tố, nguyên nhân làm ảnh hƣởng tới chất lƣợng và hiệu quả của hoạt động KTĐL tại nhiều quốc gia trên thế giới đã đƣợc các tác giả khác nhau thực hiện trong thời gian vừa qua. Tác giả xin nêu ra một số các công trình tiêu biểu nhƣ sau : 1.

Một số công trình nghiên cứu liên quan * Các công trình nghiên cứu về mô hình kiểm toán (1) Công trình nghiên cứu của Niece J.T (2005) về sự sụp đổ của mô hình một hãng qua sự kiện công ty kiểm toán Arthur Andersen (The Demise of Arthur Andersen's One-Firm Concept: A Case Study in Corporate Governance”, Business and Society Review, Vol. Công trình nghiên cứu này chỉ rõ : Năm 2002, sau sự kiện Enron, với sự sụp đổ của Arthur Andersen, một trong năm hãng kiểm toán lớn nhất thế giới vào thời Luan van 7 điểm đó (Big 5), Mô hình “một-hãng” (One-firm concept) đã cho thấy hạn chế lớn trong cơ cấu quản trị. Khái niệm mô hình “một-hãng” là nguyên tắc hoạt động theo đó các văn phòng khác nhau của một hãng toàn cầu theo đuổi các giá trị, các chuẩn mực, các quy chế hoạt động nhƣ nhau, thống nhất không phân biệt quốc gia hay lãnh thổ. Dƣới mô hình này, Arthur Andersen là một thể thống nhất, hoạt động của Arthur Andersen tại Mỹ cũng có ảnh hƣởng lớn đến Arthur Andersen tại các quốc gia khác.

Kết quả là sự kiện Enron đã khiến cho Arthur Andersen tại Mỹ sụp đổ, kéo theo sự sụp đổ toàn cầu của một hãng kiểm toán với hơn 80.000 nhân viên chuyên nghiệp. Rút kinh nghiệm từ bài học của Arthur Andersen, các hãng kiểm toán quốc tế hoạt động toàn cầu, trong đó bao gồm cả Big Four, đã chuyển đổi mô hình hoạt động của mình. Theo quan điểm trình bày trong báo cáo hoạt động của các hãng kiểm toán quốc tế do tạp chí Kế toán quốc tế (International Accounting Bulletin) phát hành, ba mô hình chính mà các công ty kiểm toán đang áp dụng, thay thế cho mô hình “một-hãng” truyền thống, chứa đựng nhiều rủi ro. Ba mô hình đó là mô hình công ty mạng lƣới (Networks), mô hình hiệp hội (Associations), và mô hình liên kết (Alliances, Organisations) * Các công trình nghiên cứu về các yếu tố khác nhau có liên quan ảnh hƣởng đến chất lƣợng và hiệu quả hoạt động KTĐL Hiện tại, qua khảo cứu nhiều tài liệu tác giả nhận thấy rằng có rất nhiều công trình nghiên cứu khác nhau liên quan đến chất lƣợng, hiệu quả KTĐL; nghiên cứu mối quan hệ tác động của nhiều yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng và hiệu quả KTĐL.

Tiêu biểu là một số các công trình sau đây : - Các nghiên cứu tổng quan về chất lượng và hiệu quả kiểm toán nói chung (1) Nghiên cứu của Arezoo Aghaei chadegani (2011), „Review of studies on audit quality‟, International conference on Humanities Society and Culture, IPEDR Vol.20 (2011) © IACSIT Press, Singapore.[67] Arezoo Aghaei chadegani hiện đang công tác tại Khoa Kế toán, Đại học Luan van 8 Islamic Azad University tại Iran. Đây là nghiên cứu đánh giá đối với các công trình nghiên cứu thực nghiệm đƣợc thực hiện bởi các tác giả khác nhau trƣớc đó trong nhiều thập kỷ qua, từ tất cả các nơi trên thế giới. Mục đích của công trình này là để đánh giá những gì các nhà nghiên cứu trƣớc đó đã thực hiện về vấn đề chất lƣợng kiểm toán và xác định đƣợc những lỗ hổng, những không gian cho các nghiên cứu trong tƣơng lai. Những nghiên cứu này đƣợc phân loại thành bảy nhóm: 1) Các nghiên cứu sử dụng các biện pháp trực tiếp hoặc gián tiếp để đo lƣờng chất lƣợng kiểm toán 2) Nghiên cứu dựa trên nguồn gốc của sự khác biệt 3) Nghiên cứu dựa trên yếu tố đầu vào, quy trình và đầu vào của hoạt động kiểm toán 4) Nghiên cứu dựa trên các khía cạnh tổ chức 5) Nghiên cứu quan điểm về hành vi và chất lƣợng kiểm toán viên 6) Sự khác nhau trong nhận thức về chất lƣợng kiểm toán và 7) các nghiên cứu khác.

Kết quả của nghiên cứu cho thấy rằng còn rất nhiều lỗ hổng và không gian nghiên cứu đối với vấn đề liên quan đến chất lƣợng kiểm toán. Nói cách khác chất lƣợng kiểm toán chính là mảnh đất giàu có để các nhà nghiên cứu có thể thực hiện nhiều công trình nghiên cứu tiếp theo có giá trị cung cấp cho các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền, các chuyên gia về kiểm toán, những ngƣời sử dụng BCTC… (2) Trƣớc nghiên cứu tổng hợp của Arezoo nói trên đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả khác nhau đề cập đến chất lƣợng kiểm toán. Một số tác giả cho rằng chất lƣợng kiểm toán đó là vấn đề đƣợc xem xét trên các khía cạnh : (1) khả năng mà KTV sẽ (a) phát hiện ra các điểm hạn chế trong hệ thống kế toán của khách hàng và (b) báo cáo về các hạn chế này (DeAngelo, 1981; Watts và Zimmerman, 1983) [79] [80] [129]; (2) khả năng KTV từ chối phát hành báo cáo chấp nhận toàn phần cho các BCTC có chứa đựng những sai sót trọng yếu (Lee và cộng sự, 1983) [97]; (3) mức độ tuân thủ các chuẩn mực kiểm toán trong suốt quá trình thực hiện kiểm toán (Aldhizer và cộng sự, 1995; McConnell & Banks, 1998; Krishnan & Schauer, 2001) [66] [106] [91]; (4) khả năng KTV có thể làm giảm các sai sót và nâng cao độ trung thực của dữ liệu kế toán (Wallace, 1987) [128]; sự trung thực của thông tin tài chính trình bày trên BCTC sau khi kiểm toán (Beatty, Luan van 9 1989; Krinsky & Rotenberg, 1989; Davidson & Neu, 1993) [68] [78] [92] - Các nghiên cứu về các yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả kiểm toán độc lập Qua quá trình khảo cứu các tài liệu cho thấy việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng kiểm toán độc lập đã đƣợc rất nhiều các tác giả quan tâm và thực hiện từ trƣớc cho đến nay. Có rất nhiều quan điểm khác nhau liên quan đến vấn đề này và tiêu biểu là một số các yếu tố chính nhƣ sau : (1) Quy mô của doanh nghiệp kiểm toán Nhóm các tác giả đại diện cho quan điểm cho rằng quy mô của công ty kiểm toán có ảnh hƣởng đến chất lƣợng kiểm toán.

Theo đó một số tác giả nhận định rằng công ty kiểm toán có quy mô càng lớn thì càng có khuynh hƣớng cung cấp dịch vụ kiểm toán đƣợc tốt hơn (Burton, 1986; Grimlund, 1990) [72] [130] Ngoài ra cũng có nhiều tác giả đi chứng minh mối quan hệ cơ bản đó là quy mô khách hàng càng lớn thì càng có tỷ lệ thấp trong việc ký kết hợp đồng kiểm toán với công ty kiểm toán có quy mô nhỏ (Standard & Poor‟s Compustat, 2000; Mansi và cộng sự, 2004); [102] Nghiên cứu của DeAngelo (1981) cũng đi đến kết luận các công ty kiểm toán có quy mô lớn thƣờng có chất lƣợng đƣợc đánh giá bởi thị trƣờng cao hơn các công ty kiểm toán có quy mô nhỏ.[80] Đồng thời Lennox (1999) và Shu (2000) cũng cho rằng quy mô công ty kiểm toán càng lớn với nhiều nguồn lực thì có thể làm giảm thiểu khả năng xảy ra các vụ kiện tụng và đảm bảo việc duy trì chất lƣợng dịch vụ kiểm toán ở mức cao.[95] [119] Công trình nghiên cứu của tác giả Chia-Chi Lee (2008) ở Trƣờng Kinh doanh Quốc tế Đài Loan, nghiên cứu sự ảnh hƣởng của quy mô đến hiệu quả hoạt động của các công ty KTĐL. Đây là công trình nghiên cứu đƣợc tác giả thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 1988-2002 thông qua việc phân tích kết quả khảo sát đối với 370 công ty KTĐL tại Đài Loan. Kết quả nghiên cứu đã nêu ra kết luận đó là quy mô của công ty kiểm toán có ảnh hƣởng rõ rệt đến hiệu quả hoạt động đặc biệt là trong mối quan hệ so sánh giữa loại hình các công ty kiểm toán đa quốc gia Luan van 10 (international audit firms), công ty kiểm toán lớn (large-size audit firms), công ty kiểm toán có quy mô vừa (medium-size audit firms); tuy nhiên lại chỉ ra rằng sự ảnh hƣởng này là không đáng kể trong mối quan hệ so sánh giữa loại hình công ty kiểm toán có quy mô vừa với loại hình công ty kiểm toán có quy mô nhỏ (small-size audit firms).[75] Từ những nghiên cứu kể trên cho thấy, chỉ tiêu quy mô DNKT là một trong những chỉ tiêu rất cơ bản, tiêu biểu để đo lƣờng và đánh giá về chất lƣợng và hiệu quả kiểm toán. Chỉ tiêu này thƣờng có mối quan hệ tỷ lệ nghịch với chất lƣợng và hiệu quả kiểm toán qua nhiều công trình nghiên cứu kể trên.