Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa tác động sâu rộng đến Việt Nam, các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt và sự biến động không ngừng của thị trường. Để duy trì sự tồn tại và phát triển bền vững, doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng phương án sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả kinh tế cao, kiểm soát chặt chẽ chi phí bỏ ra nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Chỉ tiêu kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh đóng vai trò then chốt, phản ánh toàn bộ thực trạng vận hành, cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản trị và đánh giá năng lực tạo tiền trong tương lai của đơn vị.

Đối với Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát, công tác theo dõi doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là cơ sở cốt lõi giúp ban lãnh đạo đưa ra các quyết định điều hành kịp thời. Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Huỳnh Thị Mỹ Nhi (Khoa Kinh Tế, Trường Đại Học Lâm Nghiệp Phân hiệu Đồng Nai), dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Nhung, được thực hiện nhằm nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp cho phần hành kế toán này tại đơn vị.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

  1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát, từ đó đưa ra các nhận xét và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác này.
  2. Mục tiêu chi tiết:
    • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.
    • Đánh giá tình hình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty qua 3 năm giai đoạn 2020–2022.
    • Phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị trong năm tài chính 2022.
    • Đề xuất các ý kiến nhằm hoàn thiện tổ chức kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại công ty.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát (Địa chỉ: 244/16B, đường Lê Hồng Phong, khu phố Tân Phú 1, Phường Tân Bình, TX Dĩ An, Tỉnh Bình Dương).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020–2022 và thực trạng công tác hạch toán kế toán năm 2022.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào các nghiệp vụ kế toán doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính, chi phí khác, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp và xác định kết quả hoạt động kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực và quy định pháp lý hiện hành về kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam:

  • Khung pháp lý và quy định: Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán Doanh nghiệp (các Điều 78, 79, 80, 89, 91, 93, 96), Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 15 (VAS 15 – Hợp đồng xây dựng) và Thông tư 151/2014/TT-BTC hướng dẫn thi hành Nghị định 91/2014/NĐ-CP về thuế thu nhập doanh nghiệp (Mẫu 03/TNDN).
  • Khái niệm và nguyên tắc ghi nhận:
    • Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Ghi nhận theo Điều 78 và Điều 79 Thông tư 200/2014/TT-BTC khi thỏa mãn đồng thời các điều kiện về xác định doanh thu chắc chắn, khả năng thu lợi ích kinh tế, xác định phần công việc hoàn thành và chi phí phát sinh.
    • Doanh thu hợp đồng xây dựng: Áp dụng VAS 15 với 2 trường hợp: thanh toán theo tiến độ kế hoạch (tính theo tỷ lệ % chi phí thực tế so với tổng chi phí dự toán, đánh giá khối lượng hoàn thành thực tế, hoặc tỷ lệ % giờ công thực tế) và thanh toán theo giá trị khối lượng thực hiện được khách hàng xác nhận.
  • Hệ thống tài khoản và mẫu biểu kế toán:
    • Doanh thu và thu nhập: TK 511 (gồm 6 tài khoản cấp 2: 5111, 5112, 5113, 5114, 5117, 5118), TK 521 (5211, 5212, 5213), TK 515, TK 711.
    • Chi phí và giá vốn: TK 632, TK 641 (gồm 7 tài khoản cấp 2: 6411 đến 6418), TK 642 (gồm 8 tài khoản cấp 2: 6421 đến 6428), TK 635, TK 811, TK 821 (8211 – Chi phí thuế TNDN hiện hành, 8212 – Chi phí thuế TNDN hoãn lại).
    • Xác định kết quả: TK 911 (Xác định kết quả kinh doanh).
    • Hệ thống hình thức sổ kế toán: Nhật ký chung, Nhật ký – Sổ cái, Chứng từ ghi sổ, Nhật ký – Chứng từ.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu:
    • Kế thừa có chọn lọc các tài liệu học thuật, giáo trình, bài giảng và nghiên cứu liên quan.
    • Thu thập dữ liệu thứ cấp từ Phòng Kế toán công ty: hồ sơ tổ chức, báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán 3 năm (2020–2022), thuyết minh báo cáo tài chính năm 2022, hệ thống chứng từ, sổ chi tiết và sổ cái các tài khoản.
  • Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:
    • So sánh tuyệt đối: $\Delta T = T_i - T_{i-1}$ (trong đó $T_i$ là trị số năm phân tích, $T_{i-1}$ là trị số năm gốc).
    • Tính tỷ trọng: $d_i = \frac{T_i}{\sum T_i} \times 100%$ (với $T_i$ là giá trị bộ phận, $\sum T_i$ là tổng thể).
    • Tốc độ phát triển liên hoàn: $t_i = \frac{Y_i}{Y_{i-1}} \times 100%$.
    • Tốc độ phát triển bình quân và phương pháp biểu diễn số liệu qua bảng thống kê, sơ đồ luân chuyển chứng từ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp

Chương này tổng quan toàn bộ hệ thống lý luận kế toán tài chính áp dụng cho doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp, dịch vụ tư vấn kỹ thuật. Tác giả trình bày chi tiết nội dung, chứng từ sử dụng, hệ thống tài khoản và sơ đồ hạch toán cho từng phần hành:

  • Kế toán doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ (TK 511) và các khoản giảm trừ doanh thu (TK 521).
  • Kế toán doanh thu hoạt động tài chính (TK 515) và thu nhập khác (TK 711).
  • Kế toán các khoản chi phí: Giá vốn hàng bán (TK 632), chi phí bán hàng (TK 641), chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642), chi phí tài chính (TK 635), chi phí khác (TK 811).
  • Kế toán chi phí thuế TNDN hiện hành và hoãn lại (TK 821) kèm công thức xác định thu nhập tính thuế theo Thông tư 151/2014/TT-BTC.
  • Phương pháp kết chuyển doanh thu, chi phí sang tài khoản 911 để xác định lãi/lỗ cuối kỳ kế toán.

Chương 2: Đặc điểm cơ bản và kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát

Chương 2 phân tích tổng quan quá trình hình thành, cơ cấu quản trị, nguồn lực và kết quả sản xuất kinh doanh của công ty qua giai đoạn 2020–2022:

  • Quá trình hình thành: Công ty thành lập ngày 11/07/2018 do ông Phan Nhật Lịnh làm đại diện pháp luật, mã số thuế 3702681919. Hoạt động chính trong lĩnh vực dịch vụ xây dựng, hoạt động kiến trúc và tư vấn kỹ thuật có liên quan.
  • Cơ cấu tổ chức bộ máy: Mô hình trực tuyến gồm Ban Giám đốc (3 người: Chủ sở hữu, Giám đốc điều hành, Phó Giám đốc), Phòng Kinh doanh (3 người), Phòng Kế toán (2 người) và Bộ phận Kỹ thuật (5 người).
  • Tình hình cơ sở vật chất: 100% tài sản cố định của công ty là nhà cửa, vật kiến trúc với tỷ lệ giá trị còn lại trên nguyên giá tính đến 31/12/2022 đạt 57,66%.
Chỉ tiêu phân loại Phân nhóm Số lượng (người) Tỷ trọng (%)
Theo trình độ Đại học 7 53,85
Cao đẳng 4 30,77
Tốt nghiệp phổ thông 2 15,38
Theo bộ phận Ban Giám đốc 3 23,08
Phòng Kinh doanh 3 23,08
Phòng Kế toán 2 15,38
Bộ phận Kỹ thuật 5 38,46
Theo giới tính Nam 10 76,92
Nữ 3 23,08
Tổng cộng 13 100,00
  • Tình hình tài sản và nguồn vốn (2020–2022):
    • Tổng tài sản giảm dần qua 3 năm với tốc độ phát triển bình quân đạt 84,48%. Trong đó, tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng chi phối (84,99% tổng tài sản vào năm 2022), tốc độ phát triển bình quân 3 năm đạt 84,52% (năm 2021 tăng 111,81% so với 2020, năm 2022 đạt 63,88% so với 2021 do biến động tiền và hàng tồn kho).
    • Tài sản dài hạn giảm dần qua các năm do trích khấu hao tài sản cố định, đạt tốc độ phát triển bình quân 84,30% (năm 2021 đạt 86,66% so với 2020; năm 2022 đạt 82,00% so với 2021).
    • Vốn chủ sở hữu duy trì tốc độ phát triển bình quân 102,52% nhờ kết chuyển lợi nhuận sau thuế chưa phân phối từ hoạt động kinh doanh có lãi.
    • Nợ phải trả giảm mạnh trong năm 2022 (tốc độ phát triển liên hoàn năm 2022 so với 2021 đạt 22,53%), giúp doanh nghiệp nâng cao mức độ tự chủ tài chính.

Chương 3: Thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát

Chương 3 đi sâu vào quy trình hạch toán kế toán thực tế phát sinh tại công ty trong năm tài chính 2022:

  • Tổ chức công tác kế toán chung: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán, hình thức sổ kế toán áp dụng, hệ thống chứng từ kế toán ban đầu, việc vận dụng hệ thống tài khoản kế toán và quy trình lập báo cáo tài chính.
  • Thực tế hạch toán doanh thu và thu nhập: Quy trình luân chuyển chứng từ và ghi sổ kế toán doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ tư vấn giám sát, thẩm tra thiết kế (TK 511), các khoản giảm trừ doanh thu (TK 521), doanh thu tài chính từ lãi tiền gửi ngân hàng (TK 515) và thu nhập khác (TK 711).
  • Thực tế hạch toán chi phí: Quy trình tập hợp và ghi sổ chi phí giá vốn dịch vụ công trình hoàn thành (TK 632), chi phí bán hàng (TK 641), chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642), chi phí tài chính (TK 635), chi phí khác (TK 811) và nghĩa vụ thuế TNDN (TK 821).
  • Quy trình xác định kết quả kinh doanh: Các bút toán kết chuyển doanh thu, chi phí vào cuối kỳ sang TK 911 và xác định lợi nhuận sau thuế.

Chương 4: Một số ý kiến đề xuất nhằm góp phần hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát

Dựa trên thực trạng khảo sát, chương 4 tổng hợp các nhận xét khách quan và đưa ra các đề xuất hoàn thiện:

  • Nhận xét, đánh giá: Phân tích những ưu điểm trong việc tuân thủ chuẩn mực kế toán, quản lý chứng từ và chỉ ra các hạn chế tồn tại trong quy trình ghi sổ, phân bổ chi phí hoặc quản lý tài khoản.
  • Ý kiến đề xuất: Đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống chứng từ luân chuyển, nâng cao hiệu quả phân bổ chi phí quản lý, kiểm soát giá vốn dịch vụ tư vấn và ứng dụng phần mềm kế toán nhằm tối ưu hóa công tác xác định kết quả kinh doanh tại công ty.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu thực tế tại doanh nghiệp:

  • Hệ thống hóa số liệu tổ chức và tài chính: Phản ánh rõ nét bức tranh tài chính của Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát trong 3 năm (2020–2022). Doanh nghiệp có quy mô nhân sự tinh gọn (13 lao động, trong đó nhân lực kỹ thuật và đại học chiếm tỷ trọng cao), tài sản ngắn hạn chiếm phần lớn cơ cấu (84,99% vào năm 2022), và nguồn vốn chủ sở hữu tăng trưởng bình quân 102,52% giúp đảm bảo an toàn tài chính.
  • Mô tả chi tiết quy trình kế toán nghiệp vụ: Khóa luận hệ thống hóa 13 sơ đồ hạch toán lý thuyết và 9 quy trình luân chuyển chứng từ, ghi sổ kế toán thực tế (từ doanh thu bán hàng, giá vốn, chi phí quản lý, chi phí tài chính đến xác định kết quả kinh doanh).
  • Đóng góp thực tiễn: Khóa luận chỉ ra các điểm phù hợp và chưa phù hợp trong việc vận dụng tài khoản, sổ sách tại một doanh nghiệp tư vấn thiết kế xây dựng quy mô vừa và nhỏ, cung cấp hệ thống giải pháp gắn liền với đặc thù kinh doanh dịch vụ kỹ thuật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Phạm vi dữ liệu thực trạng kế toán chi tiết tập trung chủ yếu trong năm tài chính 2022.
    • Đề tài tập trung vào một doanh nghiệp cụ thể thuộc lĩnh vực tư vấn thiết kế xây dựng, chưa mở rộng so sánh đối chiếu với các doanh nghiệp xây lắp quy mô lớn hơn trong cùng ngành.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng chuỗi số liệu phân tích tài chính và kế toán qua các năm tiếp theo để đánh giá xu hướng dài hạn.
    • Nghiên cứu chuyên sâu về kế toán quản trị doanh thu, chi phí hoặc ứng dụng chuyển đổi số và phần mềm ERP trong quản lý chi phí công trình xây dựng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện báo cáo thực tập hoặc khóa luận tốt nghiệp về phần hành kế toán kết quả kinh doanh.
  • Kế toán viên và nhà quản trị tại các doanh nghiệp hoạt động trong ngành tư vấn thiết kế, giám sát công trình và xây dựng cơ bản.
  • Phần đáng tham khảo nhất bao gồm: Hệ thống sơ đồ hạch toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, phương pháp xác định doanh thu hợp đồng xây dựng theo VAS 15, và các bảng biểu phân tích thống kê biến động lao động, tài sản, nguồn vốn qua 3 năm.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu về đề tài gì và thực hiện tại đơn vị nào?
Khóa luận nghiên cứu đề tài "Nghiên cứu công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh", được thực hiện tại Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát (địa chỉ tại TX Dĩ An, Tỉnh Bình Dương) bởi sinh viên Huỳnh Thị Mỹ Nhi, Khoa Kinh Tế, Trường Đại Học Lâm Nghiệp Phân hiệu Đồng Nai.

2. Công ty áp dụng các văn bản pháp lý nào trong công tác kế toán?
Công tác kế toán và cơ sở lý luận trong đề tài được xây dựng dựa trên Thông tư 200/2014/TT-BTC, Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 15 (VAS 15 – Hợp đồng xây dựng) và Thông tư 151/2014/TT-BTC hướng dẫn về thuế thu nhập doanh nghiệp.

3. Cơ cấu lao động của công ty có đặc điểm gì tính đến ngày 31/12/2022?
Công ty có tổng cộng 13 lao động. Trong đó, trình độ Đại học chiếm 53,85% (7 người), Cao đẳng chiếm 30,77% (4 người), và tốt nghiệp phổ thông chiếm 15,38% (2 người). Xét theo bộ phận, kỹ thuật chiếm tỷ trọng cao nhất với 38,46% (5 người); xét theo giới tính, lao động nam chiếm 76,92% (10 người) do đặc thù công việc khảo sát, thiết kế và thi công xây dựng.

4. Xu hướng biến động tài sản và nguồn vốn của công ty giai đoạn 2020–2022 như thế nào?
Tổng tài sản công ty có xu hướng giảm dần với tốc độ phát triển bình quân đạt 84,48%, trong đó tài sản ngắn hạn luôn chiếm tỷ trọng lớn (đạt 84,99% năm 2022). Nguồn vốn chủ sở hữu tăng trưởng bình quân 102,52% nhờ hoạt động kinh doanh có lãi, trong khi nợ phải trả giảm mạnh vào năm 2022 (tốc độ liên hoàn so với 2021 chỉ còn 22,53%), cho thấy công ty ngày càng tự chủ về tài chính.

5. Theo VAS 15, doanh thu hợp đồng xây dựng được ghi nhận theo những phương thức nào?
VAS 15 quy định doanh thu hợp đồng xây dựng được ghi nhận theo 2 trường hợp: (1) Hợp đồng quy định thanh toán theo tiến độ kế hoạch (ước tính đáng tin cậy theo tỷ lệ % chi phí thực tế, đánh giá phần công việc hoàn thành hoặc tỷ lệ % giờ công thực tế); (2) Hợp đồng quy định thanh toán theo giá trị khối lượng thực hiện được khách hàng xác nhận và phản ánh trên hóa đơn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Thị Mỹ Nhi đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và VAS 15. Thông qua việc phân tích thực trạng tổ chức kế toán và số liệu tài chính giai đoạn 2020–2022 tại Công ty TNHH Tư Vấn Thiết Kế Xây Dựng Hoàng Anh Phát, công trình đã phản ánh rõ nét đặc thù hạch toán trong lĩnh vực tư vấn thiết kế xây dựng. Các nhận xét và kiến nghị trong khóa luận cung cấp góc nhìn thực tiễn có giá trị nhằm nâng cao hiệu quả công tác kế toán tại doanh nghiệp.