CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nhân lực Theo PGS.TS Trần Xuân Cầu (2013):‘’Nhân lực là sức lực con người, nằm bên trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động’’. Nhân lực bao gồm thể lực và trí lực, trong đó: Thể lực chỉ khả năng làm việc của cơ bắp (chân, tay) và được thể hiện thông qua các chỉ tiêu như: cân nặng, chiều cao, sức mạnh cơ bắp.
Thể lực phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, thu nhập, mức sống, chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, chế độ chăm sóc y tế. Trí lực chỉ khả năng làm việc bằng trí tuệ và được thể hiện thông qua các chỉ tiêu như trình độ văn hóa, chuyên môn, kinh nghiệm công tác cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách của mỗi con người… 1. Nguồn nhân lực ‘’Nguồn nhân lực là nguồn lực con người. Nguồn lực đó được xem xét ở hai khía cạnh.
Trước hết, với ý nghĩa là nguồn gốc, là nơi phát sinh ra nguồn lực. Nguồn nhân lực nằm bên trong mỗi con người và là cơ sở để phân biệt giữa nguồn lực con người với các nguồn lực khác. Thứ hai, nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể nguồn lực của từng cá nhân con người, được biểu hiện thông qua số lượng và chất lượng lao động tại một thời điểm nhất định.TS Trần Xuân Cầu, 2013). Nguyễn Vân Điềm và PGS.
TS Nguyễn Ngọc Quân (2007), xét ở góc độ tổ chức: ‘’Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người làm việc trong tổ chức đó’’. Tuyển dụng nguồn nhân lực Hiểu theo cách chung nhất: Tuyển dụng nguồn nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút, lựa chọn và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh, tiêu chí khác nhau dựa trên thực tế yêu cầu công việc để từ đó tìm được những người phù hợp nhằm SV: Nguyễn Thế Đức Lớp: Kinh tế & Quản lý NNL 58 đáp ứng yêu cầu sử dụng lao động trong doanh nghiệp.’’ Tuyển dụng nguồn nhân lực bao gồm tuyển mộ và tuyển chọn. Tuyển mộ là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức. Mọi tổ chức phải có đầy đủ khả năng để thu hút đủ số lượng và chất lượng lao động để nhằm đạt được các mục tiêu của mình.
Tuyển chọn là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào yêu cầu công việc, để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ’’. Nguyễn Vân Điềm & PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân, 2007) 1. Nguyên tắc và yêu cầu đối với hoạt động tuyển dụng nguồn nhân lực 1. Tuyển dụng phải đáp ứng nhu cầu thực tiễn Nhu cầu sử dụng lao động thực tiễn của mỗi doanh nghiệp được phản ánh trong mục tiêu, chiến lược phát triển, trong chính sách lao động và kế hoạch tuyển dụng nguồn nhân lực trong kỳ kế hoạch.
Việc xác định chính xác nhu cầu tuyển dụng đóng vai trò vô cùng quan trọng vì đó là bước khởi đầu, là nền tảng để doanh nghiệp thực hiện các bước tiếp theo trong quy trình tuyển dụng, đó là: lập kế hoạch tuyển dụng, tổ chức thực hiện tuyển dụng và đánh giá hiệu quả tuyển dụng. Tuyển dụng phải đảm bảo dân chủ và công bằng Đối với bất kỳ vị trí công việc nào đang có nhu cầu tuyển dụng, thông báo tuyển dụng của doanh nghiệp với đầy đủ các thông tin về: mô tả công việc, yêu cầu tuyển dụng và các chế độ lương, thưởng, phúc lợi,…đều phải được thông báo rộng rãi trên các kênh thông tin để tất cả các ứng viên được biết và ứng tuyển một cách bình đẳng. Hoạt động sàng lọc hồ sơ cần phải diễn ra một cách nghiêm túc, khách quan trên với cơ sở là các tiêu chí đã được công khai trong thông báo tuyển dụng. Đảm bảo mọi người lao động đều có quyền và được tạo điều kiện để bộc lộ năng lực, tài năng của bản thân phù hợp với vị trí được tuyển cũng như xứng đáng có được một môi trường thích hợp để phát huy và cống hiến.
Tuyển dụng phải dựa trên tiêu chí, điều kiện rõ ràng Nguyên tắc này giúp doanh nghiệp tránh việc tùy tiện, chủ quan, cảm tính trong quá trình đánh giá và lựa chọn ứng viên. Một quy trình tuyển dụng với các điều 5 SV: Nguyễn Thế Đức Lớp: Kinh tế & Quản lý NNL 58 kiện, tiêu chí rõ ràng sẽ giúp cán bộ tuyển dụng dễ dàng hơn trong việc thực hiện, tránh bỏ sót người tài. Đồng thời, người lao động cũng thuận lợi hơn trong việc xem xét, tự đánh giá bản thân để tìm kiếm những công việc thực sự phù hợp trước khi tham gia ứng tuyển, tránh mất thời gian của cả hai bên. Lựa chọn phương pháp tuyển dụng phù hợp với từng loại lao động Trong một doanh nghiệp luôn cùng lúc tồn tại nhiều loại lao động khác nhau.
Căn cứ vào các tiêu chí và cách thức phân loại lao động, nguồn lao động trong doanh nghiệp có thể chia ra thành: (1) Theo tính chất công việc: Lao động trực tiếp, lao động gián tiếp; (2) Theo nội dung công việc và cách thức thực hiện công việc: Lao động sản xuất chính, lao động sản xuất phụ trợ, lao động sản xuất thời vụ; (3) Theo trình độ chuyên môn nghề nghiệp: Lao động có trình độ cao, lao động có trình độ trung bình (lao động phổ thông) … Rõ ràng, với mỗi loại lao động, doanh nghiệp cần có những phương pháp tuyển dụng phù hợp, mang tính đặc thù cho loại lao động đó. Để làm được như vậy, doanh nghiệp cần căn cứ vào tính chất quan trọng của từng loại lao động, đặc điểm công việc, và tình hình thực tế của doanh nghiệp (nguồn lực tài chính, con người).để lựa chọn phương pháp tuyển chọn phù hợp, đảm bảo hoạt động tuyển chọn nguồn nhân lực trong doanh nghiệp diễn ra trung thực, tiết kiệm và hiệu quả. Ba phương pháp tuyển chọn nguồn nhân lực chính gồm: (1) Tuyển chọn thông qua nghiên cứu hồ sơ ứng viên và qua các lời giới thiệu; (2) Tuyển chọn thông qua việc tổ chức thi tuyển; (3) Tuyển chọn thông qua phỏng vấn. Quy trình tuyển dụng nguồn nhân lực 1.
Quy trình tuyển mộ 1. Lập kế hoạch tuyển mộ Khi doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất - kinh doanh, khối lượng công việc sẽ dần dần tăng lên. Nếu mức tăng lên đó không quá nhiều, doanh nghiệp có thể sử dụng các biện pháp phụ trợ như: huy động làm thêm giờ, tổ chức các chương trình đào tạo bổ sung cho người lao động…để đảm bảo hoạt động sản xuất, kinh doanh được diễn ra bình thường. Tuy nhiên, nếu sự tăng lên trong khối lượng công việc là rất đáng kể thì đến một lúc nào đó thì sẽ khiến cho tập thể lao động hiện tại bị quá SV: Nguyễn Thế Đức Lớp: Kinh tế & Quản lý NNL 58 tải, lúc đó doanh nghiệp cần phải tính đến phương án tuyển thêm lao động mới.
Để nắm bắt được nhu cầu về lao động, doanh nghiệp cần phải chú ý đến một số các yếu tố sau đây: - Doanh nghiệp cần phải xây dựng Bản mô tả công việc và Bản yêu cầu thực hiện công việc đối với tất cả các vị trí, chức danh trong công ty. - Căn cứ các nhiệm vụ phải hoàn thành và số lượng nhân viên hiện có của bộ phận, Trưởng bộ phận phát hiện các vị trí công việc đang thiếu người đảm nhiệm. Một điểm cần lưu ý nữa trong việc xác định nhu cầu tuyển mộ đó là việc xây dựng các tỷ lệ sàng lọc cho từng vị trí công việc. Các tỷ lệ sàng lọc chính là một chỉ tiêu quan trọng giúp tổ chức xác định được bao nhiêu người cần tuyển mộ cho từng vị trí cần tuyển, bởi lẽ tỷ lệ sàng lọc phản ánh mối quan hệ về số lượng các ứng viên còn lại ở từng bước trong quá trình tuyển chọn và số người được chấp nhận vào bước tiếp theo.
Do đó, khi xác định tỷ lệ sàng lọc, doanh nghiệp cần phải chú ý một số yếu tố như: cung - cầu trên thị trường lao động, tính chất phức tạp của công việc, tâm lý của người lao động. Như vậy, trong hoạt động tuyển mộ có thể phát sinh các trường hợp như: một số người nộp đơn ứng tuyển nhưng bị loại vì không đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng, một số người bỏ ngang không tiếp tục tham gia tuyển dụng, số ít ứng viên lại không chấp nhận điều kiện công việc do công ty đưa ra. Do đó, để đảm bảo hoạt động tuyển dụng nguồn nhân lực diễn ra liên tục, hiệu quả, cần thu hút được số lượng ứng viên ứng tuyển lớn hơn so với số lao động mà công ty có nhu cầu tuyển. Xác định nguồn và phương pháp tuyển mộ * Đối với nguồn tuyển mộ bên trong doanh nghiệp Nguồn tuyển mộ bên trong được hiểu là toàn bộ cán bộ, nhân viên đã và đang làm việc trong doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp thường sử dụng nguồn này như một biên pháp kích thích động lực làm việc cho người lao động, nếu người lao động làm việc tốt, họ sẽ được ưu tiên trong các đợt tuyển dụng mà họ có cơ hội được thăng tiến lên vị trí cao hơn; hoặc với những người lao động đang làm những công việc mà họ cảm thấy chưa thực sự phù hợp với bản thân thì cũng đây chính là cơ hội để giúp họ thuyên chuyển sang công việc mà họ mong muốn. Đối với nguồn này, các phương pháp tuyển mộ chủ yếu được sử dụng là: Thứ nhất, phương pháp thu hút thông qua thông báo tuyển mộ, đó chính là bản thông báo về các vị trí công việc mà công ty đang có nhu cầu tuyển. Bản thông báo này bao gồm các thông tin về nhiệm vụ công việc, các yêu cầu về trình độ chuyên 7 SV: Nguyễn Thế Đức Lớp: Kinh tế & Quản lý NNL 58 môn, kinh nghiệm và được gửi tới toàn bộ nhân viên, người lao động trong toàn công ty. Thứ hai, phương pháp thu hút thông qua sự giới thiệu của cán bộ, công nhân viên trong công ty.
Nhờ phương pháp này, chúng ta có thể nhanh chóng phát hiện được những người có năng lực phù hợp với yêu cầu công việc. Thứ ba, phương pháp thu hút căn cứ vào các thông tin trong Hồ sơ nhân viên của từng người lao động được thu thập và được lưu trữ trong các phần mềm nhân sự của doanh nghiệp. Hồ sơ này bao gồm các thông tin về: trình độ giáo dục, kinh nghiệm, kỹ năng hiện có, phẩm chất cá nhân và các yếu tố khác có liên quan.