CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THẨM ĐỊNH GIÁ TRỊ MÁY MÓC THIẾT BỊ PHỤC VỤ CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm Hiện nay chưa có khái niệm chính thức về máy móc thiết bị, thay vào đó mỗi tổ chức có cách hiểu riêng về loại tài sản này. Theo tiêu chuẩn Thẩm định giá quốc tế (IVSC) thì MMTB được hiểu như sau: MMTB có thể là những máy nhỏ, không cố định hoặc tập hợp các máy riêng lẻ. Mỗi loại MMTB có một chức năng nhất định.
Ngoài ra, máy móc và thiết bị cũng được định nghĩa riêng lẻ như sau: Máy móc: Máy móc có thể là các máy riêng lẻ hoặc cả dây chuyền sản xuất, trong một số trường hợp bao gồm cả nhà xưởng. Máy móc sử dụng năng lực cơ khí và có các chức năng nhất định. Thông thường máy móc được cấu thành từ nhiều bộ phận bao gồm: - Bộ phận truyền dẫn - Bộ phận chức năng - Bộ phận động lực - Bộ phận điện và điều khiển. Thiết bị: Là những tài sản trợ giúp cho hoạt động của máy móc.
Thiết bị đang được phát triển theo xu hướng đa năng, nhỏ gọn và có thể liên kết với nhiều thiết bị khác. Phân loại Máy móc thiết bị Thông thường, MMTB được phân loại theo nhiều cách, tuỳ vào mục đích sử dụng hoặc đối tượng sử dụng: 4 1. Phân loại trong hạch toán kế toán: - MMTB là tài sản cố định hữu hình; - MMTB là công cụ, dụng cụ; - MMTB là thiết bị và phương tiện vận tải; 1. Phân loại theo ngành sử dụng: - MMTB trong ngành Nông, lâm nghiệp và thuỷ sản; - MMTB trong ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo; - MMTB trong ngành sản xuất và phân phối khí đốt, điều hoà không khí, hơi nước, nước, điện; - MMTB trong ngành xây dựng; - MMTB trong ngành khai khoáng; - MMTB trong ngành quản lý và xử lý nước thải, rác thải; - MMTB trong ngành động cơ xe(mô tô, ô tô, các loại xe có động cơ khác), bao gồm bán buôn, bán lẻ và sửa chữa; - MMTB trong ngành vận tải kho bãi; - MMTB trong ngành truyền thông; - MMTB trong ngành y tế; - MMTB trong ngành nghệ thuật và giải trí; - MMTB trong ngành dịch vụ ăn uống và lưu trú; - MMTB trong ngành giáo dục và đào tạo; - MMTB phục vụ trong ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm; - MMTB phục vụ trong ngành kinh doanh bất động sản; - MMTB phục vụ trong ngành khoa học và công nghệ; - MMTB phục vụ trong ngành hành chính; - MMTB phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, các đơn vị công lập, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội; - MMTB phục vụ cho hoạt động của các cơ quan và tổ chức Quốc tế; - MMTB phục vụ công tác quản lý nhà nước, an ninh quốc phòng; 5 1.
Phân loại theo chức năng - Máy công cụ; - Máy hoá chất; - Máy động lực; - Máy xây dựng; - Phương tiện vận tải; - Máy xếp dỡ; - Máy móc thiết bị y tế; - Máy móc thiết bị điện, điện tử; - Máy móc phát thanh, truyền hình; - Máy móc thiết bị ngành in… 1. Phân loại theo tính chất - Máy móc, thiết bị chuyên dùng: hao mòn MMTB được tính theo tuổi đời của sản phảm do MMTB đó tạo ra - Máy móc, thiết bị thông thường: hao mòn MMTB được tính theo tuổi đời kinh tế. Máy móc thiết bị là Tài sản đảm bảo 1. Khái niệm Tài sản đảm bảo Theo khoản 7, điều 3 Nghị định 163/2006/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 29/12/2006 về giao dịch đảm bảo quy định: TSBĐ là tài sản mà bên bảo đảm dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với bên nhận bảo đảm.
Cũng theo điều 4 của Nghị định 163, TSBĐ là tài sản được phép giao dịch, có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai. Khái niệm Máy móc thiết bị dưới góc độ là Tài sản đảm bảo MMTB dùng trong thẩm định giá trị TSBĐ là những tài sản không cố định(động sản), có thể là những máy riêng biệt hoặc một cụm, dây chuyền máy, thiết bị đồng bộ. MMTB là công cụ lao động thay thế lao động thủ công và tạo ra thu nhập cho chủ sở hữu. Đặc điểm của Máy móc thiết bị trong công tác thẩm định giá Khi đóng vai trò là TSBĐ phục vụ cho vay tại NHTM, MMTB có những đặc điểm như sau trong công tác thẩm định giá trị: - MMTB là tài sản có thể di dời được: MMTB được xếp vào nhóm động sản bởi có thể được dịch chuyển từ nơi này sang nơi khác.
Hệ quả của đặc điểm này là MMTB ở các khu vực khác nhau thường không có sự chênh lệch lớn về giá trị, nhưng khi thẩm định giá MMTB cần tính đến chi phí vận chuyển và lắp đặt máy. - MMTB có tính phổ biến và số lượng MMTB không bị giới hạn: Khi nhu cầu đối với MMTB càng cao, số lượng MMTB được sản xuất sẽ càng lớn để đáp ứng nhu cầu đó. - MMTB đa dạng, phong phú: Khoa học - công nghệ ngày càng phát triển tạo điều kiện cho sự ra đời của nhiều loại MMTB với những tính năng hiện đại và vượt trội. Chính vì vậy, TĐV cần không ngừng trau dồi những kiến thức về thị trường MMTB cũng như hiểu biết sâu về đặc điểm của MMTB để đảm bảo chất lượng hoạt động định giá loại tài sản này.
- Chất lượng, độ tin cậy, tuổi thọ của MMTB phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Chất lượng và tuổi thọ của MMTB cao hay thấp phụ thuộc vào nhiều yếu tố tồn tại trong thực tế sử dụng như: cách thức sử dụng, điều kiện bảo quản máy, chế độ bảo dưỡng, bảo trì máy… - Tuổi thọ của MMTB có giới hạn: Trong khi các loại tài sản là bất động sản (như đất đai, nhà cửa…) có tuổi thọ kinh tế dài, thì MMTB thường có tuổi thọ ngắn hơn do những tác động từ thực tế vận hành máy như: cường độ làm việc của máy, trình độ sử dụng của người vận hành, điều kiện bảo quản máy…Nắm chắc các đặc điểm này sẽ giúp TĐV đánh giá hiệu quả giá trị còn lại của MMTB đã qua sử dụng và đưa ra kết luận về giá trị hiện tại của máy. 7 - Sự tuân thủ hướng dẫn sử dụng MMTB của nhà sản xuất sẽ quyết định thời gian khai thác hiệu quả MMTB đó: Mọi hướng dẫn sử dụng của MMTB là để đảm bảo tuổi thọ tối đa cho máy cũng như việc khai thác hiệu quả máy đó, vì vậy nếu người vận hành không tuân thủ hướng dẫn sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực tới chất lượng của MMTB. - Nhìn chung MMTB có thể thay đổi và chuyển nhượng chủ sở hữu dễ dàng, trừ những tài sản đặc biệt: Trên thị trường xuất hiện nhiều các giao dịch về MMTB, vì phần lớn các MMTB được cho là có “tính lỏng” cao hơn tài sản là bất động sản. Đây là điều kiện thuận lợi giúp TĐV có thể thu thập được những chứng cứ thị trường phục vụ cho việc định giá MMTB.
Nhận dạng Máy móc thiết bị Giá trị của MMTB được xác định phần lớn dựa trên đặc điểm kinh tế và kỹ thuật của máy. Vì vậy, khi TĐV nhận dạng chính xác đặc điểm của MMTB thì sẽ ước tính được chính xác giá trị của MMTB. Có hai hình thức nhận dạng MMTB: - Nhận dạng vi mô - Nhận dạng vĩ mô 1. Nhận dạng vi mô Nhận dạng vi mô là sự liệt kê và nhận dạng chi tiết các bộ phận cấu thành MMTB theo trình tự sau: ❖ Mã số tài sản (được thiết lập bởi chủ sở hữu MMTB): giúp nhận diện chính xác MMTB; ❖ Mô tả: - Mô tả chung; - Mô tả chi tiết: + Model; type; + Số seri; 8 + Kích thước; + Công suất; + Tên nhà sản xuất và nhà cung cấp; + Năm sản xuất; + Năm đưa vào hoạt động; + Thông tin về phụ tùng và linh kiện đi kèm; + Nguồn động lực (động cơ hay motor điện), hệ thống truyền động (bằng xích hay dây đai, khớp nối); + Quá trình bảo trì, lắp đặt, trường hợp sử dụng; + Quá trình sửa chữa hoặc phục hồi so với nguyên trạng.
Nhận dạng vĩ mô Nhận dạng vĩ mô tập trung vào xem xét đặc điểm của các chi tiết quyết định đến tính năng kỹ thuật của MMTB. Trong quá trình thẩm định giá MMTB, TĐV cần nhận dạng vĩ mô để chỉ ra các đặc điểm sau: - Loại dây chuyền; - Công suất lắp đặt và sản xuất; - Quá trình sử dụng MMTB. Các thông tin cần thu thập được trong nhận dạng vĩ mô là: - Thông tin của công ty sở hữu hoặc sản xuất MMTB, bao gồm tên và địa chỉ; - Công suất lắp đặt; - Quá trình sử dụng MMTB; - Chi tiết sản phẩm đầu ra; - Chi tiết sản phẩm phụ; - Tình trạng nguyên vật liệu, nhiên liệu đầu vào (số lượng nhiều hay hạn chế). - Chất lượng của thành phẩm: Tỷ lệ phần trăm phế phẩm là bao nhiêu? Có vượt quá giới hạn quy chuẩn về phế phẩm không? Nếu có, lý do vượt quá giới hạn là gì? - Chế độ vận hành: liên tục hay theo ca, nếu theo ca thì thời gian mỗi ca là bao 9 nhiêu, tổng số ngày vận hành trong một năm.
Trường hợp MMTB hoạt động liên tục và được cấu thành bởi nhiều chi tiết thì TĐV phải nhận dạng các chi tiết chính quyết định tuổi thọ của máy; - Cơ chế bảo trì, bảo dưỡng (bảo trì định kỳ, bảo trì theo yêu cầu hay bào trì khi máy gặp sự cố); - Chi phí sửa chữa, bảo trì, bảo dưỡng trong những năm gần đây; - Chi phí sửa chữa, bảo trì, bảo dưỡng ước tính trong những năm kế tiếp; - Mức độ lỗi thời công nghệ của MMTB; - Lợi nhuận tiềm năng, so sánh lợi nhuận tiềm năng với giá trị trong sổ sách kế toán; - Tỷ suất doanh thu tiềm năng trên giá trị MMTB; - Hệ thống điện và hệ thống phụ trợ: Hệ thống điện đã được lắp đặt dựa trên điều kiện sử dụng tải hiện tại hay chưa? Nếu chưa, đã có phương án dự phòng cho các trường hợp phát sinh tải chưa?; - Quy định pháp luật về sử dụng và vận hành MMTB; - Tuổi đời và các yếu tố ảnh hưởng đến tuổi đời của MMTB. Các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị Máy móc thiết bị 1. Yếu tố Cung – Cầu: Từ góc độ cơ bản nhất, nguyên tắc cung – cầu luôn có sự ảnh hưởng lớn đối với giá trị của bất cứ loại hàng hoá và dịch vụ nào.