CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN NHÔM ĐÔ THÀNH 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm và đặc điểm của rủi ro Khái niệm rủi ro Rủi ro là thuật ngữ được dùng khá phổ biến trong thực tế, tuy vậy không phải bất cứ ai trong chúng ta đều có thể đưa ra được khái niệm chính xác về rủi ro. Willett (2002) “Rủi ro là sự không chắc chắn về tổn thất”.
Theo Frank (1998): “Rủi ro là sự bất trắc có thể do lường được”. Theo Nguyễn Tuấn Anh (2006): “Rủi ro là những sự kiện bất lợi , bất ngờ gây ra tổn thất cho con người”. Đặc điểm của rủi ro Từ những khái niệm trên ta có thể thấy rủi ro có các tính chất sau : Một là, rủi ro là những điều bất lợi: Rủi ro luôn gây ra những tổn thất cho con người nhưng mức độ nghiêm trọng không giống nhau. Rủi ro có thể là nguyên nhân cản trở hoặc xâm hại đến lợi ích của củ thể chịu rủi ro.
Hai là, rủi ro là những sự cố bất ngờ, đó là những sự kiện mà người ta không lường trước được một cách chắc chắn. Từ những điều trên, chúng ta có thể rút ra một khái niệm chung nhất về rủi ro như sau: Rủi ro là những điều bất lợi, bất ngờ xảy ra và gây tổn thất cho con người. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện bất lợi, bất ngờ, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh và vai trò của quản trị rủi ro trong kinh doanh Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh Theo Kloman, Haimes và các tác giả khác (2009): “Đối phó với những sự kiện bất lợi đối với mình” hay nói cách khác đó là việc xử lý đối với những nguy cơ rủi ro có thể xảy ra.
6 Quản trị rủi ro trong kinh doanh là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, để từ đó tìm các biện pháp kiểm soát, khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong kinh doanh. Vai trò của quản trị rủi ro trong kinh doanh Đối với bất cứ một hoạt động kinh doanh nào, khi rủi ro xảy ra đều kéo theo nó những ảnh hưởng khó lường và hậu quả của chúng cũng không dễ dàng khắc phục. Chính vì thế, quản trị rủi ro trong doanh nghiệp là hoạt động không thể thiếu bởi kiểm soát và quản trị rủi ro trong doanh nghiệp chặt chẽ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động kinh doanh. Thứ nhất, quản trị rủi ro trong kinh doanh đem lại lợi ích cho việc triển khai thành công khung quản trị rủi ro doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp vừa xây dựng được một công cụ hiệu quả để tạo ra những giá trị mới, vừa bảo toàn giá trị cho doanh nghiệp.
Thứ hai, quản trị rủi ro trong kinh doanh giúp doanh nghiệp có được cái nhìn toàn diện và nhất quán về rủi ro từ đó làm tiền đề tạo ra giá trị thông qua việc góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh bằng việc giảm thiểu rủi ro để tăng lợi nhuận và dòng tiền cũng như sử dụng các công cụ của quản trị rủi ro doanh nghiệp để đạt mục tiêu chiến lược đã đặt ra. Thứ ba, quản trị rủi ro trong kinh doanh giúp doanh nghiệp xác định thứ tự ưu tiên trong quản lý để sắp xếp công việc. Đây là vai trò cực kỳ quan trọng, là cơ sở để xử lý các rủi ro chính giúp tối ưu hóa nguồn lực doanh nghiệp, tối ưu hóa mối quan hệ rủi ro và lợi nhuận đồng thời giám sát hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thông qua chỉ số rủi ro chính,… 1. Nội dung nghiên cứu công tác quản trị rủi ro của doanh nghiệp Quy trình quản trị rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp được diễn ra theo bốn bước đó là: nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro.
Nhận dạng rủi ro Khái niệm nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhằm xác định các mối hiểm họa và các mối nguy hiểm sẽ xảy ra với doanh nghiệp. 7 Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định các thành phần của rủi ro bao gồm mối hiểm họa, mối nguy hiểm và nguy cơ rủi ro. Mối hiểm họa bao gồm các điều kiện tạo ra hoặc làm gia tăng các khả năng tổn thất và mức độ của rủi ro. Mối nguy hiểm được xác định là các nguyên nhân của tổn thất.
Nguy cơ rủi ro là các đối tượng chịu các kết quả, có thể được hay mất. Nhiệm vụ của quá trình nhận dạng rủi ro là xác định danh sách các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động của doanh nghiệp, sắp xếp, phân loại, phân nhóm và chỉ ra các rủi ro đặ biệt nghiêm trọng. Trên cơ sở đó giúp các nhà quản trị có thể chủ động trong việc ứng phó với rủi ro, là cơ sở để đảm bảo tính hiệu quả của công tác quản trị rủi ro và ngược lại, các công việc khác trong quản trị rủi ro sẽ không thể được thực hiện hiệu quả nếu việc nhận dạng rủi ro chưa được quan tâm đúng mức và thực hiện một cách khoa học. Cơ sở nhận dạng rủi ro Nguồn gốc rủi ro có thể đến từ các yếu tố sau: Thứ nhất, các yếu tố của môi trường vĩ mô như các yếu tố về kinh tế, chính trị pháp luật, kỹ tuật công nghệ, văn hóa xã hội, các yếu tố tự nhiên.
Thứ hai, các yếu tố của môi trường vi mô bao gồm các yếu tố chủ yếu như khách hàng, nhà cung ứng, đối thủ cạnh tranh hay các cơ qua hữu quan. Thứ ba là các yếu tố của môi trường bên trong doanh nghiệp, có ảnh hưởng quan trọng, trực tiếp và thường xuyên tới hoạt động quản trị của doanh nghiệp như tài chính, nhân lực, cơ sở vật chất, văn hóa doanh nghiệp… 1. Phân tích rủi ro a. Khái niệm Phân tích rủi ro là quá trình nghiên cứu những hiểm họa, xác định nguyên nhân gây ra rủi ro và phân tích những tổn thất.
Nội dung phân tích rủi ro Phân tích rủi ro bao gồm ba công đoạn đó là phân tích hiểm họa, phân tích nguyên nhân rủi ro và phân tích tổn thất, hậu quả. Đầu tiên, phân tích hiểm họa là việc phân tích những điều kiện hay yếu tố tạo ra rủi ro hoặc những điều kiện những yếu tố làm tăng mức độ tổn thất khi rủi ro xảy ra. Thứ hai, phân tích nguyên nhân rủi ro là việc phân tích được yếu tố trực tiếp tạo nên rủi ro. Đây là công việc khá phức tạp bởi không phải mỗi rủi ro chỉ là do một 8 nguyên nhân đơn nhất gây ra, mà thường do nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân gián tiếp, nguyên khách quan hay nguyên nhân chủ quan như: Sai lầm của tổ chức về chiến lược kinh doanh.
Sai lầm trong việc lựa chọn chính sách, cơ chế quản lý của tổ chức. Do sơ xuất, bất cẩn, chủ quan hay mất tập trung trong hoạt động, thiếu tinh thần trách nhiệm, đạo đức, phẩm chất, sức khỏe, tinh thần… của nhân viên. Cuối cùng là phân tích tổn thất, hậu quả. Có hai cơ sở để doanh nghiệp tiến hành phân tích hậu quả của rủi ro.
Đó là phân tích những tổn thất đã xảy ra dựa trên sự đo lường để đánh giá hoặc căn cứ vào hiểm họa, nguyên nhân rủi ro người ta dự đoán những tổn thất có thể có. Các phương pháp phân tích rủi ro Có 5 phương pháp phân tích rủi ro chủ yếu, đó là: phương pháp phân tích thống kê kinh nghiệm, phương pháp xác suất thống kê, phương pháp chuyên gia và phương pháp xếp hạng các nhân tố tác động. Phương pháp phân tích thống kê kinh nghiệm là phương pháp dựa trên các số liệu đã thống kê trong quá khứ về hiểm họa, nguyên nhân tổn thất của các rủi ro đã xảy ra đối với doanh nghiệp để phân tích các thông số tương đối với các rủi ro trong danh sách nhận dạng đã được thiết lập dựa vào kinh nghiệm của nhà quản trị và các đối tượng có liên quan. Phương pháp xác suất thống kê áp dụng các mô hình xác suất thống kê trong đo lường, đánh giá các yếu tố có liên quan đến rủi ro, từ đó xây dựng ma trận về tần suất và biên độ rủi ro.
Phương pháp chuyên gia được các nhà quản trị áp dụng để tham vấn các ý kến chuyên môn của chuyên gia trong lĩnh vực thông qua hội thảo, tọa đàm để từ đó lựa chọn ra những ý kiến tối ưu nhằm phục vụ co việc lập kế hoạch hay ra quyết định quản trị. Phương pháp xếp hạng các nhân tố tác động được thực hiện bằng việc trục tiếp nghiên cứu hoặc thông qua các mô hình đã được ứng dụng hiệu quả hay sử dụng phương pháp chuyên gia để xây dựng danh mục các nhân tố tác động (có trọng số) đến nhân tố này một cách hữu hiệu nhất như là một cách để xử lý rủi ro. Kiểm soát rủi ro a. Khái niệm kiểm soát rủi ro Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật, công cụ, chiến lược, chính sách, để né tránh, ngăn ngừa, giảm thiểu những tổn thất, ảnh hưởng không mong đợi có thể đến với tổ chức khi rủi ro xảy ra.
9 Thực chất của kiểm soát rủi ro là phòng chống, hạn chế rủi ro, hạn chế tổn thất xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tầm quan trọng của kiểm soát Kiểm soát giúp cho của doanh nghiệp tăng độ an toàn trong kinh doanh, giảm được cho phí hoạt động kinh doanh chung, hạn chế được những tổn thất xảy ra đối với con người. Đồng thời tăng cường uy tín của doanh nghiệp trên thương trường, tìm kiếm được những cơ hội và biến cơ hội thành hiện thực. Các biện pháp kiểm soát rủi ro Có năm biện pháp kiểm soát rủi ro thường được các doanh nghiệp áp dụng đó là: né tránh rủi ro, chuyển giao rủi ro, giảm thiểu rủi ro, chấp nhận rủi ro và phân tán, chia sẻ rủi ro.