Giải Pháp Nâng Cao Tính Tuân Thủ Pháp Luật Thuế Tại Công Ty Cổ Phần Cổ Bản

Khám phá giải pháp nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế tại công ty cổ phần cổ bản, giúp tối ưu hóa quy trình và giảm rủi ro pháp lý.

• Tác giả: Hoàng Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Cẩm Giang
• Trường học: Học viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Tính Tuân Thủ Pháp Luật Thuế Tại Công Ty Cổ Phần Cổ Bản
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THUẾ VÀ TUÂN THỦ THUẾ
• 1.1. Cơ sở lý luận về thuế
• 1.2. Vai trò của thuế
• 1.3. Phân loại thuế
• 1.4. Cơ sở lý luận về tuân thủ thuế
• 1.4.1. Khái niệm tuân thủ thuế
• 1.5. Kinh nghiệm quốc tế trong việc nâng cao tuân thủ pháp luật thuế
• 1.5.1. Kinh nghiệm nâng cao tuân thủ pháp luật thuế của một số nước trên thế giới
• 1.5.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TUÂN THỦ THUẾ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CỔ BẢN
• 2.1. Giới thiệu chung về Công ty cổ phần Cổ Bản
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và ngành nghề kinh doanh
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức của công ty
• 2.1.4. Tình hình hoạt động kinh doanh của công ty trong giai đoạn 2019 – 2021
• 2.2. Thực trạng tuân thủ thuế tại CTCP Cổ Bản
• 2.2.1. Cơ sở pháp lý về tuân thủ thuế áp dụng tại CTCP Cổ Bản
• 2.2.2. Tổ chức nhân sự thực hiện công tác thuế của CTCP Cổ Bản
• 2.2.3. Các khoản thuế phải nộp của CTCP Cổ Bản giai đoạn 2019 – 2021
• 2.2.4. Thực trạng tuân thủ về đăng ký thuế
• 2.2.5. Thực trạng tuân thủ về khai thuế, tính thuế
• 2.2.6. Thực trạng tuân thủ về nộp thuế
• 2.2.7. Thực trạng tuân thủ về chế độ hóa đơn, chứng từ của CTCP Cổ Bản
• 2.3. Đánh giá mức độ tuân thủ thuế của CTCP Cổ Bản theo phương pháp chấm điểm
• 2.4. Đánh giá tình hình tuân thủ thuế tại CTCP Cổ Bản giai đoạn 2019-2021
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Hạn chế còn tồn tại
• 2.4.3. Nguyên nhân của những tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH TUÂN THỦ THUẾ TẠI CTCP CỔ BẢN
• 3.1. Phương hướng phát triển của công ty trong giai đoạn 2022 đến 2025
• 3.2. Các giải pháp nâng cao tính tuân thủ thuế tại CTCP Cổ Bản
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Đối với cơ quan thuế
• 3.3.2. Kiến nghị với bộ tài chính
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tuân Thủ Thuế Tại Công Ty Cổ Phần

Nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực tuân thủ thuế. Các chính sách thuế liên tục thay đổi, tạo ra rào cản cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ, ít kinh nghiệm. Nhiều doanh nghiệp chưa nắm vững luật thuế, dẫn đến sai phạm. Nguy hiểm hơn, một số đối tượng lợi dụng hiểu biết để lách luật, gây thất thu NSNN. Hiệu quả quản lý thuế phụ thuộc lớn vào ý thức tự giác của doanh nghiệp và cá nhân. Việc tuân thủ pháp luật thuế giúp Nhà nước có nguồn thu bền vững, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống nhân dân và phản ánh hiệu quả quản lý của Chính phủ. Do đó, việc nâng cao ý thức tuân thủ thuế là vô cùng quan trọng. Theo OECD (2001), tuân thủ thuế là tuân thủ các quy tắc hành chính về khai thuế, tính thuế chính xác cũng như nộp thuế đúng hạn dựa trên các yêu cầu, quy định của luật thuế.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Tuân Thủ Thuế Doanh Nghiệp

Tuân thủ thuế được định nghĩa khác nhau bởi nhiều tổ chức. Jackson và Milliron (1986) cùng Alm (1991) định nghĩa : “ tuân thủ thuế là báo cáo tất cả thu nhập, thanh toán toàn bộ nghĩa vụ thuế bằng cách thực hiện các điều khoản quy định của pháp luật, pháp lệnh hoặc phán quyết của tòa án”. Kirchler (2007) lại cho rằng: “ tuân thủ thuế mô tả sự sẵn sàng nộp thuế của người nộp thuế”. Hiểu một cách đơn giản, đó là việc doanh nghiệp chấp hành đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định, từ đăng ký, kê khai, tính toán đến nộp thuế và báo cáo. Điều này đòi hỏi sự chính xác, trung thực và tuân thủ thời gian. Bất kỳ sai sót nào đều dẫn đến sự không tuân thủ thuế ở các mức độ khác nhau.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tuân Thủ Thuế Cho Công Ty Cổ Phần

Việc tuân thủ thuế có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho NSNN. Doanh nghiệp tuân thủ thuế, ngân sách sẽ ổn định, tạo điều kiện đầu tư vào các lĩnh vực quan trọng. Ngược lại, nếu doanh nghiệp trốn thuế, Nhà nước sẽ thiếu hụt nguồn lực, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Hơn nữa, tuân thủ thuế còn giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý, xử phạt hành chính. Việc xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ về thuế mạnh mẽ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và bền vững. Đồng thời, còn đảm bảo hình ảnh uy tín và sự tin tưởng từ đối tác, nhà đầu tư.

II. Thách Thức Trong Tuân Thủ Pháp Luật Thuế Hiện Nay

Mặc dù tầm quan trọng của tuân thủ thuế đã được nhận thức rộng rãi, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình thực hiện. Sự phức tạp của hệ thống luật thuế, sự thay đổi liên tục của các quy định, thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn cao về thuế là những rào cản lớn. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp còn thiếu thông tin, kiến thức về chính sách thuế mới nhất, dẫn đến việc áp dụng sai hoặc bỏ sót nghĩa vụ. Áp lực cạnh tranh và mong muốn tối đa hóa lợi nhuận cũng khiến một số doanh nghiệp tìm cách lách luật, trốn thuế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh.

2.1. Rủi Ro Tiềm Ẩn Về Thuế Của Công Ty Cổ Phần

Rủi ro về thuế là một vấn đề quan trọng mà công ty cổ phần cần phải đối mặt. Các sai sót trong kê khai, tính toán thuế có thể dẫn đến các khoản phạt lớn, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Đặc biệt, những hành vi trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, việc không tuân thủ thuế còn gây ảnh hưởng đến uy tín của công ty, làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và đối tác. Vì vậy, việc quản lý rủi ro thuế một cách hiệu quả là vô cùng cần thiết.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Và Đào Tạo Tuân Thủ Thuế

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc tuân thủ thuế kém là do thiếu hụt nguồn lực. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, không có đủ nhân viên chuyên trách về thuế hoặc nhân viên không được đào tạo tuân thủ thuế bài bản. Điều này dẫn đến việc doanh nghiệp không thể nắm bắt kịp thời các quy định mới, dễ mắc phải sai sót trong quá trình kê khai, nộp thuế. Do đó, việc đầu tư vào đào tạo tuân thủ thuế cho nhân viên là vô cùng quan trọng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Tính Tuân Thủ Thuế Cho Doanh Nghiệp

Để nâng cao tính tuân thủ thuế, doanh nghiệp cần áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ về thuế chặt chẽ, đảm bảo mọi nghiệp vụ kinh tế đều được hạch toán đúng quy định. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo tuân thủ thuế cho nhân viên, giúp họ nắm vững các quy định và thực hiện đúng nghĩa vụ. Thứ ba, cần sử dụng phần mềm tuân thủ thuế để tự động hóa các quy trình kê khai, nộp thuế, giảm thiểu sai sót. Cuối cùng, cần thường xuyên cập nhật thông tin về chính sách thuế mới nhất, tránh bị bỏ lỡ các quy định quan trọng.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Về Thuế Hiệu Quả

Hệ thống kiểm soát nội bộ về thuế đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Hệ thống này bao gồm các quy trình, quy định, biện pháp kiểm soát được thiết kế để ngăn ngừa và phát hiện các sai sót, gian lận trong lĩnh vực thuế. Để xây dựng một hệ thống hiệu quả, doanh nghiệp cần xác định rõ các rủi ro về thuế, xây dựng các quy trình kiểm soát phù hợp và thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả của hệ thống. Theo tài liệu gốc, việc đánh giá mức độ tuân thủ thuế của CTCP Cổ Bản được thực hiện theo phương pháp chấm điểm.

3.2. Ứng Dụng Phần Mềm Tuân Thủ Thuế Trong Kê Khai

Phần mềm tuân thủ thuế là một công cụ hữu ích giúp doanh nghiệp tự động hóa các quy trình kê khai, nộp thuế, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian. Phần mềm này thường tích hợp các chức năng như: cập nhật luật thuế, tự động tính toán thuế, tạo tờ khai, nộp thuế điện tử và lưu trữ dữ liệu. Việc sử dụng phần mềm giúp doanh nghiệp quản lý thông tin thuế một cách hiệu quả, đảm bảo tuân thủ thuế đầy đủ và kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các công ty cổ phần có quy mô lớn và nhiều nghiệp vụ phức tạp.

IV. Giải Pháp Phòng Ngừa Rủi Ro Thuế Tại Công Ty Cổ Phần

Để giảm thiểu rủi ro thuế, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Cần thường xuyên rà soát lại các quy trình kê khai, nộp thuế, đảm bảo tuân thủ đúng quy định. Nên thuê tư vấn thuế chuyên nghiệp để được hỗ trợ, hướng dẫn trong các vấn đề phức tạp về thuế. Cần chủ động cập nhật thông tin về chính sách thuế mới nhất, tham gia các khóa đào tạo tuân thủ thuế để nâng cao kiến thức, kỹ năng cho nhân viên. Đồng thời, doanh nghiệp nên xây dựng mối quan hệ tốt với cơ quan thuế, chủ động trao đổi, giải đáp các thắc mắc để tránh những hiểu lầm không đáng có.

4.1. Tư Vấn Tuân Thủ Thuế Từ Chuyên Gia Uy Tín

Tư vấn tuân thủ thuế từ chuyên gia là một giải pháp hiệu quả giúp doanh nghiệp đảm bảo tuân thủ đúng quy định, giảm thiểu rủi ro. Chuyên gia thuế có kiến thức sâu rộng về luật thuế, có kinh nghiệm xử lý các vấn đề phức tạp về thuế, có thể giúp doanh nghiệp rà soát lại các quy trình, phát hiện các sai sót, đưa ra các giải pháp khắc phục. Ngoài ra, chuyên gia còn giúp doanh nghiệp cập nhật thông tin về chính sách thuế mới nhất, tư vấn về các giải pháp tối ưu thuế hợp pháp.

4.2. Cập Nhật Luật Thuế Thường Xuyên Để Tuân Thủ Thuế

Việc cập nhật luật thuế thường xuyên là vô cùng quan trọng để đảm bảo tuân thủ thuế. Luật thuế liên tục thay đổi, các quy định mới được ban hành, các quy định cũ được sửa đổi, bổ sung. Nếu doanh nghiệp không cập nhật thông tin kịp thời, có thể áp dụng sai quy định, dẫn đến vi phạm. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi các thông báo, văn bản hướng dẫn của cơ quan thuế, tham gia các hội thảo, khóa học về thuế để cập nhật kiến thức.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Tuân Thủ Thuế Tại CTCP Cổ Bản

Theo nghiên cứu, CTCP Cổ Bản đã có những nỗ lực đáng kể trong việc tuân thủ thuế, thể hiện qua việc đăng ký thuế đầy đủ, kê khai, tính thuế và nộp thuế đúng hạn. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục, như việc cập nhật chính sách thuế chưa kịp thời, việc kiểm soát nội bộ còn lỏng lẻo. Để nâng cao tính tuân thủ thuế, CTCP Cổ Bản cần áp dụng các giải pháp đã nêu trên, đồng thời tăng cường đào tạo cho nhân viên, xây dựng hệ thống quản lý thuế hiệu quả.

5.1. Đánh Giá Mức Độ Tuân Thủ Thuế Của CTCP Cổ Bản

Việc đánh giá mức độ tuân thủ thuế của CTCP Cổ Bản cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, như: tính đầy đủ, chính xác của tờ khai thuế, thời gian nộp thuế, việc chấp hành chế độ hóa đơn, chứng từ. Theo tài liệu gốc, việc đánh giá được thực hiện theo phương pháp chấm điểm theo phụ lục I Thông tư 31/2021/TT-BTC. Việc đánh giá giúp xác định những điểm mạnh, điểm yếu trong công tác thuế của công ty, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện.

5.2. Các Biện Pháp Cải Thiện Tuân Thủ Thuế Của CTCP Cổ Bản

Để cải thiện tuân thủ thuế, CTCP Cổ Bản cần tập trung vào các biện pháp sau: Nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên thuế thông qua các khóa đào tạo tuân thủ thuế, tăng cường kiểm soát nội bộ, sử dụng phần mềm tuân thủ thuế, chủ động cập nhật luật thuế và xây dựng mối quan hệ tốt với cơ quan thuế. Đồng thời, công ty cần rà soát lại các quy trình hiện tại, phát hiện các lỗ hổng và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

VI. Kết Luận Và Hướng Tới Tương Lai Của Tuân Thủ Thuế

Tuân thủ thuế là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và sự ổn định của nền kinh tế. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao tính tuân thủ thuế, không chỉ để tránh rủi ro pháp lý mà còn để xây dựng uy tín, tạo dựng niềm tin với đối tác, nhà đầu tư. Trong tương lai, với sự phát triển của công nghệ, việc tuân thủ thuế sẽ ngày càng trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội, ứng dụng các công nghệ mới để quản lý thuế một cách thông minh và chủ động.

6.1. Vai Trò Của Cơ Quan Thuế Trong Nâng Cao Tuân Thủ Thuế

Cơ quan thuế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tuân thủ thuế. Cơ quan thuế cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến luật thuế, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ. Đồng thời, cần đổi mới phương pháp quản lý thuế, áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát. Bên cạnh đó, cơ quan thuế cũng cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình kê khai, nộp thuế, giảm thiểu thủ tục hành chính.

6.2. Hướng Phát Triển Của Tuân Thủ Thuế Trong Kỷ Nguyên Số

Trong kỷ nguyên số, việc tuân thủ thuế sẽ ngày càng trở nên tự động hóa và thông minh hơn. Các phần mềm tuân thủ thuế sẽ tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), giúp doanh nghiệp dự đoán rủi ro thuế, đưa ra các quyết định tối ưu thuế. Cơ quan thuế sẽ sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích, phát hiện các hành vi trốn thuế một cách hiệu quả. Đồng thời, công nghệ blockchain sẽ giúp tăng cường tính minh bạch, an toàn trong giao dịch thuế. Doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các công nghệ mới để tuân thủ thuế một cách hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế thông qua việc gia nhập các tổ chức, diễn đàn kinh tế và ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do, các doanh nghiệp nội địa đứng trước cơ hội mở rộng thị trường nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức cạnh tranh. Đồng thời, hệ thống chính sách quản lý của Nhà nước, đặc biệt là chính sách pháp luật thuế, liên tục được sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh để phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế.

Sự thay đổi liên tục của các văn bản pháp luật thuế vừa mang lại các chính sách ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp, vừa tạo ra rào cản nhất định đối với các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, ít kinh nghiệm trong việc nắm bắt và cập nhật các điều khoản mới. Tình trạng này dẫn đến các sai phạm hành chính không mong muốn, hoặc nguy cơ phát sinh hành vi lợi dụng kẽ hở pháp luật làm thất thu Ngân sách Nhà nước (NSNN). Do đó, hiệu quả quản lý thu ngân sách phụ thuộc phần lớn vào ý thức tự giác tuân thủ pháp luật thuế của từng người nộp thuế (NNT). Nhận thức được tầm quan trọng này, đề tài "Giải pháp nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế tại Công ty cổ phần Cổ Bản" được tác giả lựa chọn thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể theo 3 nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa các khái niệm và cơ sở lý luận chung về thuế cũng như tính tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp.
2. Tìm hiểu, phân tích và đánh giá thực trạng tuân thủ nghĩa vụ thuế tại Công ty Cổ phần (CTCP) Cổ Bản trong giai đoạn 2019 – 2021.
3. Chỉ ra các kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại cùng nguyên nhân, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao tính tuân thủ thuế tại doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Việc thực hiện các nghĩa vụ đăng ký thuế, khai thuế, tính thuế và nộp thuế của CTCP Cổ Bản.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại CTCP Cổ Bản (địa chỉ: Tổ 2, thôn Cổ Bản, phường Đồng Mai, quận Hà Đông, TP. Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Số liệu hoạt động sản xuất kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ thuế giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm kinh điển và hiện đại về thuế (Joseph E. Stiglitz, V.I. Lênin), xác định thuế là khoản đóng góp bắt buộc mang tính pháp lý cao, không hoàn trả trực tiếp cho Nhà nước nhằm phục vụ lợi ích công cộng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Về mặt tuân thủ thuế, tác giả tổng hợp định nghĩa từ Jackson & Milliron (1986), Alm (1991), Kirchler (2007) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2001), khẳng định tuân thủ thuế là việc NNT thực hiện đầy đủ, chính xác các nghĩa vụ đăng ký, kê khai, tính, nộp và báo cáo thuế theo quy định pháp luật.

Khung phân loại và đánh giá tính tuân thủ thuế được trình bày theo:

• Tính chất tuân thủ (OECD, 2003): Tuân thủ hành chính (thủ tục, thời hạn khai và nộp) và tuân thủ kỹ thuật (tính toán số thuế chính xác theo luật).
• Nội dung tuân thủ: Đăng ký thuế, nộp hồ sơ khai thuế, báo cáo thông tin trung thực và nộp thuế.
• Mức độ tuân thủ: Phân chia thành 4 nhóm hành vi (sẵn sàng tuân thủ; cố gắng tuân thủ nhưng gặp khó khăn; không muốn tuân thủ nhưng sẽ chấp hành nếu bị giám sát; quyết tâm không tuân thủ).
• Tiêu chí đánh giá: Tiêu chí định tính (mức độ am hiểu pháp luật, ý thức tự nguyện) và tiêu chí định lượng (tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn, tỷ lệ chậm nộp, số lần bị xử phạt hành chính).
• Phương pháp đo lường (Điều 5 Thông tư 31/2021/TT-BTC): Phương pháp chấm điểm và phân loại theo điểm; phương pháp học máy; phương pháp xếp hạng theo danh mục.
• Các nhân tố ảnh hưởng: Nhân tố khách quan (chính sách pháp luật thuế, hoạt động quản lý thanh kiểm tra và hỗ trợ của cơ quan thuế, điều kiện kinh tế - xã hội) và nhân tố chủ quan (mức độ am hiểu, nhận thức, đặc điểm tài chính, ngành nghề kinh doanh và đạo đức của NNT).

Bên cạnh đó, khóa luận phân tích kinh nghiệm quốc tế về nâng cao tính tuân thủ thuế tại Hungary (triển khai máy POS chuẩn hóa tích hợp thẻ card xác thực kết nối trực tiếp cơ quan thuế), Trung Quốc (chuyển dịch mô hình quản lý tập trung sang cung cấp dịch vụ hỗ trợ NNT toàn diện) và Nhật Bản (hệ thống thuế điện tử e-tax với tính bảo mật cao và tiện ích đa dạng), từ đó rút ra bài học cho Việt Nam về đồng bộ dữ liệu giao dịch, đa dạng hóa dịch vụ hỗ trợ thuế và hoàn thiện cổng thuế điện tử.

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng gồm: phương pháp thu thập số liệu thứ cấp trực tiếp từ Phòng Kế toán - Tài chính của CTCP Cổ Bản (2019 – 2021), phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu và phương pháp phân tích, so sánh đối chiếu giữa số liệu thực tế với các quy định pháp luật thuế hiện hành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về thuế và tuân thủ thuế

Chương này làm rõ bản chất, đặc điểm (tính bắt buộc, tính không hoàn trả trực tiếp, tính pháp lý cao) và 3 vai trò chủ đạo của thuế: nguồn thu chủ yếu của NSNN, công cụ quản lý - điều tiết vĩ mô nền kinh tế, và phương tiện phân phối lại thu nhập đảm bảo công bằng xã hội. Hệ thống phân loại thuế được tổng hợp toàn diện theo đối tượng chịu thuế (thuế thu nhập, thuế tài sản, thuế tiêu dùng), theo phương thức đánh thuế (thuế trực thu, thuế gián thu) và theo mối quan hệ giữa thuế với thu nhập (thuế tỷ lệ cố định, lũy tiến, lũy thoái).

Tác giả luận giải sâu sắc về cơ chế tuân thủ thuế, nêu rõ các tiêu chí đo lường định lượng và định tính, các nhân tố tác động khách quan - chủ quan và các phương pháp phân loại mức độ rủi ro theo quy định của Bộ Tài chính. Phần cuối chương đúc kết 3 bài học kinh nghiệm quốc tế áp dụng vào thực tiễn Việt Nam nhằm tăng cường năng lực kiểm soát và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện.

Chương 2: Thực trạng tuân thủ thuế tại Công ty cổ phần Cổ Bản

Chương 2 giới thiệu tổng quan về CTCP Cổ Bản: thành lập ngày 24/05/2011 (MST 0105323181), vốn điều lệ 3 tỷ đồng, ngành nghề kinh doanh chính là sản xuất, buôn bán, lắp đặt nội thất công trình và tư vấn thiết kế nội thất. Cơ cấu tổ chức gồm Giám đốc, Phó Giám đốc, Phòng Kinh doanh, Phòng Dự án và Phòng Kế toán - Tài chính.

Tác giả phân tích kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019 – 2021: doanh thu năm 2020 tăng mạnh lên 7,399 tỷ đồng (gấp 2,75 lần năm 2019) do nhận được các hợp đồng quy mô lớn tại các dự án chung cư, khách sạn; doanh thu năm 2021 tăng nhẹ 0,02 lần đạt 7,549 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế năm 2020 chuyển từ lỗ (-589,216 triệu đồng năm 2019) sang lãi 27,791 triệu đồng; năm 2021 ghi nhận lợi nhuận kế toán giảm và phát sinh lỗ, tuy nhiên khi quyết toán thuế TNDN, công ty phải tự loại trừ chi phí lãi vay khỏi chi phí được trừ dẫn đến phát sinh số thuế TNDN phải nộp là 7,083 triệu đồng (do tồn quỹ tiền mặt lớn chờ đấu thầu dự án tại Bắc Ninh nhưng sau đó hủy thầu vì dịch bệnh).

Hệ thống cơ sở pháp lý công ty áp dụng bao gồm Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, Nghị định 126/2020/NĐ-CP, Thông tư 80/2021/TT-BTC, Thông tư 31/2021/TT-BTC, các luật và văn bản hướng dẫn về thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN, hóa đơn chứng từ (Nghị định 123/2020/NĐ-CP) và lệ phí môn bài (Nghị định 139/2016/NĐ-CP, Nghị định 22/2020/NĐ-CP).

Bảng tổng hợp nghĩa vụ thuế phải nộp của CTCP Cổ Bản giai đoạn 2019 – 2021 (Đơn vị: Nghìn đồng):

Loại thuế / Khoản phải nộp	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021	Chênh lệch 2020/2019 (%)	Chênh lệch 2021/2020 (%)
Thuế Giá trị gia tăng (GTGT)	0	55.160	2.024	-	-96,33%
Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN)	0	6.777	7.083	-	+4,52%
Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN)	2.275	2.265	1.295	-0,43%	-42,83%
Lệ phí môn bài	2.000	2.000	2.000	0,00%	0,00%
Tổng cộng	4.275	66.202	12.402	+1.448,58%	-81,27%

Đánh giá thực trạng tuân thủ theo từng khâu nghiệp vụ tại công ty:

• Đăng ký thuế: Công ty đã đăng ký và được cấp MST doanh nghiệp đầy đủ; năm 2019 khi mở thêm tài khoản tại Vietcombank đã thông báo bổ sung cho cơ quan thuế trong thời hạn 10 ngày đúng quy định; 100% cán bộ công nhân viên được đăng ký cấp MST cá nhân.
• Khai thuế và tính thuế: Công ty thực hiện khai thuế GTGT và TNCN theo quý (do doanh thu năm trước liền kề dưới 50 tỷ đồng); khai quyết toán thuế TNDN, TNCN và Báo cáo tài chính theo năm. Nộp đầy đủ 100% các tờ khai (Mẫu 01/GTGT, 03/TNDN, 05/KK-TNCN, 05/QTT-TNCN, B01a-DNN, BC26/AC, 01/MBAI). Tỷ lệ tờ khai nộp đúng hạn đạt 100% trong cả 3 năm. Phương pháp tính thuế GTGT là phương pháp khấu trừ (thuế suất 10%); thuế TNDN áp dụng mức 20%; thuế TNCN tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần kết hợp giảm trừ gia cảnh (đã cập nhật mức giảm trừ mới từ 01/07/2020: 11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4 triệu đồng/tháng/người phụ thuộc); lệ phí môn bài nộp mức bậc 2 (2 triệu đồng/năm).
• Nộp thuế và hóa đơn: Nộp thuế điện tử qua ngân hàng thương mại kết nối Kho bạc Nhà nước, tuân thủ đúng thứ tự thanh toán nghĩa vụ thuế; chuyển đổi và áp dụng quy trình lập hóa đơn điện tử theo quy định.

Đánh giá tổng hợp cho thấy công ty đạt kết quả tốt trong việc chấp hành pháp luật thuế hành chính và nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, công tác thuế còn một số hạn chế: nhân sự thuế chưa chuyên trách (Kế toán trưởng kiêm nhiệm chịu áp lực công việc lớn), thời điểm nộp tờ khai và nộp thuế thường xuyên sát hạn chót quy định, và việc xử lý giải trình chi phí tài chính (lãi vay khi quỹ tiền mặt tồn lớn) chưa tối ưu dẫn đến bị loại chi phí khi quyết toán.

Chương 3: Giải pháp nâng cao tính tuân thủ thuế tại CTCP Cổ Bản

Dựa trên định hướng phát triển của công ty giai đoạn 2022 – 2025, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị cụ thể:

• Giải pháp nội bộ tại doanh nghiệp:
  • Tổ chức và phân công lại công tác nhân sự kế toán thuế, giảm tải áp lực cho Kế toán trưởng bằng việc bồi dưỡng, phân quyền cho kế toán viên phụ trách các phần hành chi tiết.
  • Xây dựng quy trình theo dõi thời hạn nộp tờ khai và nộp tiền thuế chủ động hơn, thực hiện nộp trước hạn chót từ 3 đến 5 ngày để phòng ngừa rủi ro nghẽn mạng hoặc lỗi hệ thống kỹ thuật.
  • Nâng cao năng lực quản trị chứng từ kế toán, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phí hợp lý hợp lệ, đặc biệt là điều chuyển dòng tiền vay và vốn bằng tiền tại quỹ để tối ưu hóa chi phí lãi vay được trừ khi tính thuế TNDN.
  • Tăng cường cập nhật các văn bản chính sách thuế mới và cử nhân sự tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ của cơ quan thuế.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý:
  • Đối với Cơ quan thuế: Nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ, tư vấn thuế cho doanh nghiệp vừa và nhỏ; hoàn thiện và bảo đảm đường truyền hệ thống kê khai, nộp thuế điện tử thông suốt trong những ngày cao điểm quyết toán; tổ chức các buổi đối thoại tháo gỡ vướng mắc về chính sách.
  • Đối với Bộ Tài chính: Tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế, ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, rõ ràng, giảm thiểu sự chồng chéo giữa các thông tư, nghị định nhằm tạo hành lang pháp lý thuận tiện cho NNT.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh trung thực và chi tiết thực trạng tuân thủ pháp luật thuế tại một doanh nghiệp cụ thể trong lĩnh vực thiết kế và sản xuất nội thất qua chuỗi số liệu 3 năm liên tục (2019 – 2021). Các kết quả chính bao gồm:

• Thống kê tỷ lệ nộp tờ khai thuế đúng hạn đạt mức tuyệt đối 100% đối với toàn bộ các sắc thuế (GTGT, TNDN, TNCN, Môn bài) và báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn, báo cáo tài chính.
• Ghi nhận 100% người lao động tại doanh nghiệp được hoàn tất thủ tục đăng ký và cấp mã số thuế cá nhân phục vụ quyết toán thuế thu nhập cá nhân.
• Phản ánh chính xác biến động nghĩa vụ thuế phát sinh: tổng số thuế và lệ phí phải nộp năm 2019 là 4,275 triệu đồng; năm 2020 tăng lên 66,202 triệu đồng; năm 2021 giảm xuống còn 12,402 triệu đồng do ảnh hưởng của dịch bệnh làm tăng chi phí đầu vào và giảm số ngày công của người lao động.
• Chỉ ra bài học thực tiễn về việc xử lý chi phí lãi vay và số dư tiền mặt tồn quỹ trong giai đoạn chuẩn bị đấu thầu, giúp doanh nghiệp tránh rủi ro bị truy thu hoặc phạt vi phạm hành chính về thuế.

Đóng góp của nghiên cứu là đã vận dụng các tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ thuế theo Thông tư 31/2021/TT-BTC vào mô hình doanh nghiệp cổ phần quy mô nhỏ, đề xuất các giải pháp mang tính thực thi cao phù hợp với điều kiện tổ chức nhân sự và nguồn lực tài chính của công ty.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có phạm vi khảo sát giới hạn tại một doanh nghiệp đơn lẻ (CTCP Cổ Bản) với dữ liệu thứ cấp trong khoảng thời gian 3 năm (2019 – 2021), do đó kết quả đánh giá phản ánh đặc thù riêng của mô hình kinh doanh nội thất quy mô nhỏ tại địa bàn quận Hà Đông, Hà Nội.

Hướng nghiên cứu mở rộng có thể thực hiện trên tập mẫu nhiều doanh nghiệp trong cùng phân ngành sản xuất - xây lắp nội thất, hoặc đánh giá tác động dài hạn của các chính sách thuế mới (như Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Thông tư 80/2021/TT-BTC) khi triển khai toàn diện hệ thống hóa đơn điện tử trên phạm vi cả nước.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Tài chính, Thuế, Kế toán - Kiểm toán đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc đề án nghiên cứu về công tác quản trị và tuân thủ thuế trong doanh nghiệp.

Đồng thời, nội dung khóa luận cung cấp góc nhìn thực tiễn có giá trị cho các cán bộ kế toán, nhà quản trị tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) về quy trình kê khai, nộp thuế điện tử, phương pháp rà soát hồ sơ quyết toán thuế TNDN, và kinh nghiệm kiểm soát chi phí lãi vay hợp lý trước các đợt thanh kiểm tra thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao năm 2021 CTCP Cổ Bản ghi nhận lỗ kế toán trước thuế nhưng vẫn phải nộp thuế TNDN?

Năm 2021, công ty dự định tham gia đấu thầu dự án tại Bắc Ninh nên duy trì một lượng tiền mặt lớn tồn quỹ nhằm đáp ứng yêu cầu năng lực vốn. Khi phát sinh nhu cầu vốn lưu động, công ty đã đi vay thay vì dùng quỹ tiền mặt. Sau đó, dự án bị hủy do giãn cách dịch bệnh và chi phí tăng cao. Do không còn lý do giải trình hợp lý cho việc tồn nhiều tiền mặt mà vẫn vay vốn, khi quyết toán thuế TNDN, kế toán công ty đã chủ động loại trừ khoản chi phí lãi vay này khỏi chi phí được trừ để tránh rủi ro bị cơ quan thuế truy thu, dẫn đến thu nhập tính thuế chuyển sang dương và phát sinh số thuế TNDN phải nộp là 7,083 triệu đồng.

2. CTCP Cổ Bản thực hiện kê khai thuế GTGT và thuế TNCN theo tháng hay theo quý?

Công ty thực hiện kê khai thuế GTGT và thuế TNCN theo quý. Căn cứ theo quy định, do doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của năm trước liền kề của công ty đều ở mức dưới 50 tỷ đồng nên công ty thuộc diện khai thuế GTGT theo quý. Căn cứ Điểm b Khoản 1 Điều 9 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, người nộp thuế đủ điều kiện khai thuế GTGT theo quý thì được lựa chọn khai thuế TNCN theo quý.

3. Tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn của CTCP Cổ Bản trong giai đoạn 2019 – 2021 đạt bao nhiêu?

Tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn trên tổng số tờ khai phải nộp của CTCP Cổ Bản trong suốt giai đoạn 2019 – 2021 đạt tỷ lệ tuyệt đối 100%. Tất cả các tờ khai thuế GTGT, tờ khai tạm tính và quyết toán thuế TNCN, quyết toán thuế TNDN, Báo cáo tài chính, Báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn và tờ khai lệ phí môn bài đều được nộp đầy đủ và đúng thời hạn luật định.

4. Công tác quản lý và thực hiện nghĩa vụ thuế tại CTCP Cổ Bản được tổ chức như thế nào?

Do quy mô nhân sự hạn chế, công ty không thành lập bộ phận thuế độc lập mà giao toàn bộ công tác thuế cho Phòng Kế toán - Tài chính. Trong đó, Kế toán trưởng trực tiếp đảm nhận các nghiệp vụ phức tạp như tổng hợp dữ liệu, lập báo cáo tài chính, lập tờ khai thuế GTGT, tờ khai quyết toán thuế TNDN và gửi tờ khai qua trang thuế điện tử; Kế toán tiền lương phụ trách lập hồ sơ và quyết toán thuế TNCN; Kế toán thanh toán thực hiện lệnh nộp tiền thuế qua tài khoản ngân hàng kết nối Kho bạc Nhà nước.

5. Mức lệ phí môn bài hàng năm mà CTCP Cổ Bản phải nộp là bao nhiêu và căn cứ vào đâu?

Mức lệ phí môn bài CTCP Cổ Bản phải nộp hàng năm là 2.000.000 đồng. Mức nộp này căn cứ vào vốn điều lệ đăng ký của công ty là 3 tỷ đồng (thuộc khung vốn điều lệ từ 10 tỷ đồng trở xuống - Bậc 2 theo quy định tại Nghị định 139/2016/NĐ-CP và Nghị định 22/2020/NĐ-CP).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Quỳnh Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thuế và các chuẩn mực tuân thủ thuế theo quy định pháp luật Việt Nam cùng kinh nghiệm quốc tế. Thông qua việc phân tích thực trạng tại Công ty Cổ phần Cổ Bản giai đoạn 2019 – 2021, công trình đã làm rõ những kết quả tích cực trong việc chấp hành 100% thời hạn kê khai, nộp thuế điện tử, đồng thời chỉ ra các hạn chế trong cơ cấu nhân sự kiêm nhiệm và quản trị chi phí được trừ. Hệ thống giải pháp và kiến nghị được xây dựng có căn cứ thực tế vững chắc, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THUẾ VÀ TUÂN THỦ THUẾ 1.1 Cơ sở lý luận về thuế 1.1 Khái niệm Hiện nay trên thế giới có không ít khái niệm về thuế được đưa ra trên các quan điểm và góc độ khác nhau. Trong đó có một số khái niệm như sau: Theo Joseph E.stigliz: “Với mô hình nhà nước giản đơn thì thuế được hiểu đơn thuần là sự cung cấp dịch vụ trực tiếp của người bị trị cho người thống trị” Các nhà kinh điển lại cho rằng: “ Thuế là cái Nhà nước thu của dân nhưng không bù lại” và “ Thuế cấu thành nên phần thu của chính phủ, nó được lấy ra từ sản phẩm của đất đai và lao động trong nước, xét cho cùng thì thuế được lấy ra từ tư bản hay thu nhập của người chịu thuế” ( Theo Lênin toàn tập – tập 15) Trên góc độ của phân phối thu nhập thì thuế được hiểu là hình thức phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành các quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Trên góc độ kinh tế học thì thuế là một biện pháp đặc biệt, theo đó nhà nước sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực tư sang khu vực công nhằm thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội. Dựa trên những khái niệm và quan điểm nêu trên ta có thể hiều thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các cá nhân và pháp nhân cho nhà nước theo mức độ và thời hạn quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng.2 Đặc điểm  Thuế là một khoản đóng góp mang tính chất bắt buộc Tính bắt buộc thể hiện ở chỗ nghĩa vụ nộp thuế của NNT là do pháp luật nhà nước quy định.

Đặc điểm này giúp phân biệt thuế với các khoản thu trên cơ sở tự nguyện để hình thành nên ngân sách nhà nước. Các khoản thu tự nguyện này hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của người nộp còn thuế là khoản phải nộp bắt buộc khi đủ điều kiện theo quy định của nhà nước dù NNT có muốn hay không.  Thuế là khoản đóng góp mang tính không hoàn trả trực tiếp 3 Với số tiền thuế thu được nhà nước sẽ sử dụng cho các chi tiêu công cộng, phục vụ cho nhu cầu của nhà nước. Tất cả những cá nhân từ những người có nộp thuế hay không phải nộp thuế, nộp thuế nhiều hay nộp thuế ít cho nhà nước đều bình đẳng trong việc nhận được các phúc lợi công cộng từ chính phủ.

Đặc biệt số thuế mà các đối tượng phải nộp được tính toán dựa trên những hoạt động cụ thể và thu nhập của họ chứ không căn cứ vào những lợi ích công cộng mà NNT nhận được.  Thuế mang tính pháp lý cao và được bảo vệ bởi luật Đặc điểm này được thể chế hóa trong hiến pháp của mỗi quốc gia. Tại mỗi nước, việc đóng thuế được coi là một trong những nghĩa vụ bắt buộc của các cá nhân và tổ chức kinh tế. Nếu bất cứ tổ chức, cá nhân nào không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế của mình đối với nhà nước tức là họ đã vi phạm pháp luật của quốc gia đó và những đối tượng này sẽ bị xử phạt theo quy định tùy vào từng mức độ vi phạm.3 Vai trò của thuế  Thứ nhất thuế là nguồn thu chủ yếu cho ngân sách nhà nước Một quốc gia có tình hình tài chính lành mạnh sẽ chủ yếu dựa vào nguồn thu từ nội bộ của nền kinh tế quốc dân.