Nghiên cứu cải tiến phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam

Nghiên cứu phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam, luận văn thạc sĩ cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp cải tiến hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính, Lưu Thông Tiền Tệ Và Tín Dụng
• Đề tài: Cải Tiến Phương Pháp Lập Dự Toán Ngân Sách Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Tổng quan về ngân sách nhà nước
• 1.2. Khái niệm lập dự toán ngân sách
• 1.3. Vai trò của lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.4. Các yêu cầu cơ bản đối với lập dự toán ngân sách nhà nước
• 1.5. Các phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 1990 ĐẾN NAY
• 2.1. Thực trạng ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn từ năm 1990 đến nay
• 2.2. Giai đoạn từ năm 1990 đến trước khi có Luật Ngân sách nhà nước
• 2.3. Giai đoạn từ khi có Luật Ngân sách nhà nước cho đến nay
• 2.4. Các mặt hạn chế tồn tại trong lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 3.1. Đặt vấn đề
• 3.2. Sự cần thiết áp dụng lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với khuôn khổ chi tiêu trung hạn vào Việt Nam
• 3.3. Quy trình lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF
• 3.4. Các giải pháp hỗ trợ thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF ở Việt Nam
• 3.4.1. Các yêu cầu cơ bản để thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF
• 3.4.2. Các giải pháp hỗ trợ thực hiện lập dự toán ngân sách theo đầu ra gắn với MTEF ở Việt Nam
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải tiến phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam

Cải tiến phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính công. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc cải cách này càng trở nên cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước và vai trò của nó

Ngân sách nhà nước là tổng thể các khoản thu, chi của nhà nước trong một thời gian nhất định. Vai trò của ngân sách nhà nước không chỉ là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ điều tiết kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội và phát triển bền vững.

1.2. Tình hình hiện tại của phương pháp lập dự toán ngân sách

Hiện nay, phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam còn nhiều hạn chế. Việc thiếu tính linh hoạt và chưa đáp ứng kịp thời các yêu cầu thực tiễn là những vấn đề cần được khắc phục.

II. Những thách thức trong cải cách phương pháp lập dự toán ngân sách

Cải cách phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự phức tạp trong quy trình lập dự toán và sự thiếu hụt nguồn lực cho việc thực hiện cải cách.

2.1. Thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp lập dự toán mới. Điều này ảnh hưởng đến tính hiệu quả và minh bạch trong quản lý ngân sách.

2.2. Khó khăn trong quy trình lập dự toán

Quy trình lập dự toán hiện tại còn nhiều bước phức tạp, gây khó khăn cho các cơ quan quản lý trong việc thực hiện và giám sát ngân sách. Sự thiếu rõ ràng trong quy trình cũng làm giảm tính minh bạch.

III. Phương pháp cải cách lập dự toán ngân sách hiệu quả

Để cải tiến phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các mô hình dự báo kinh tế sẽ giúp nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong lập dự toán.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong lập dự toán

Công nghệ thông tin có thể giúp tự động hóa quy trình lập dự toán, giảm thiểu sai sót và tăng cường tính minh bạch. Việc sử dụng phần mềm quản lý ngân sách sẽ giúp các cơ quan dễ dàng theo dõi và điều chỉnh ngân sách.

3.2. Mô hình dự báo kinh tế trong lập dự toán

Sử dụng các mô hình dự báo kinh tế sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế, từ đó đưa ra các quyết định lập dự toán chính xác hơn. Điều này cũng giúp dự đoán các biến động trong thu chi ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp cải cách lập dự toán ngân sách đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc cải cách này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững.

4.1. Kết quả từ các mô hình cải cách

Nhiều mô hình cải cách đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách. Các mô hình này đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng, việc cải cách phương pháp lập dự toán cần phải được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước là rất cần thiết.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho ngân sách nhà nước

Cải tiến phương pháp lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam là một quá trình cần thiết và cấp bách. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.

5.1. Định hướng cải cách trong tương lai

Định hướng cải cách trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách. Cần có các chính sách hỗ trợ cho việc áp dụng công nghệ thông tin trong lập dự toán.

5.2. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập dự toán là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội về các quyết định tài chính của nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn 18 năm đổi mới và hội nhập kinh tế, Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 7% mỗi năm. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, ngân sách nhà nước đã huy động nguồn lực tài chính tương đương 20% đến 25% GDP nhằm bảo đảm các nhu cầu chi tiêu công và đầu tư kết cấu hạ tầng. Tuy nhiên, phương thức quản lý tài khóa truyền thống bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là tỷ lệ thâm hụt ngân sách thường xuyên dao động ở mức 4,5% đến 5% GDP trong giai đoạn 1990–2003. Việc phân bổ nguồn lực công còn mang nặng tính bình quân và chưa gắn kết chặt chẽ giữa đầu vào ngân sách với hiệu quả đầu ra xã hội.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính, Lưu thông tiền tệ và Tín dụng tập trung giải quyết vấn đề then chốt: Đánh giá toàn diện thực trạng lập dự toán ngân sách nhà nước tại Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2004, chỉ rõ các hạn chế mang tính hệ thống của phương thức lập dự toán theo khoản mục và theo yếu tố đầu vào. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xác lập mục tiêu cụ thể là luận giải khoa học về sự cần thiết chuyển đổi sang phương thức lập dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF).

Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam qua hai thời kỳ bản lề: trước khi có Luật Ngân sách nhà nước (1990–1996) và giai đoạn thực thi các Luật Ngân sách nhà nước năm 1996, sửa đổi năm 1998 và năm 2002. Kết quả nghiên cứu đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu suất phân bổ nguồn lực tài chính công khoảng 15% đến 20%, đồng thời cắt giảm ít nhất 25% các sai lệch số liệu phát sinh giữa dự toán ban đầu và quyết toán thực tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Tài chính công hiện đại và Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management), nhấn mạnh việc chuyển dịch trọng tâm từ kiểm soát tuân thủ đầu vào sang tối ưu hóa kết quả đầu ra và đo lường tác động dài hạn. Mô hình tiến hóa phương thức dự toán ngân sách được phân tích qua 4 thế hệ điển hình: Lập dự toán theo khoản mục (Line Item Budgeting) xuất hiện cuối thế kỷ 19 chú trọng kiểm soát trần chi phí; Lập dự toán theo công việc thực hiện (Performance Budgeting) liên kết khối lượng công việc với chi phí; Lập dự toán theo chương trình (Program Budgeting) thập niên 1960 tập trung vào mục tiêu chính sách; và Lập dự toán theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) phát triển mạnh mẽ từ thập niên 1990.

Khung phân tích trung hạn được cấu trúc thành 3 cấp độ liên hoàn:

• Khuôn khổ tài chính trung hạn (MTFF): Thiết lập các trần giới hạn kinh tế vĩ mô trong thời hạn 3 đến 5 năm như tỷ lệ thu, chi, thâm hụt và nợ công trên GDP.
• Khuôn khổ ngân sách trung hạn (MTBF): Phân bổ trần ngân sách chiến lược cho từng bộ ngành và đơn vị thụ hưởng trong giai đoạn 3 năm.
• Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF): Tích hợp toàn diện các chỉ số hoạt động, kết quả đầu ra (outputs) và hiệu quả tác động (outcomes), kết nối giữa phân bổ nguồn lực từ trên xuống với tính toán chi phí từ dưới lên.

Bên cạnh đó, các chuẩn mực quốc tế về minh bạch tài khóa do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 1998) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2000) ban hành được áp dụng làm thước đo đánh giá chất lượng dự toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích định tính và thống kê mô tả, tiếp cận theo chuỗi quan hệ nhân - quả để nhận diện các khiếm khuyết cơ cấu trong quản lý ngân sách.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện trong suốt 14 năm tài khóa liên tục từ năm 1990 đến năm 2004, trích xuất từ các báo cáo chính thức của Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu tổng hợp của 64 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và 15 bộ, cơ quan ngang bộ chủ chốt đại diện cho các lĩnh vực chi tiêu công trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn các đơn vị có tỷ trọng chi tiêu ngân sách chiếm trên 70% tổng chi ngân sách quốc gia, đảm bảo tính đại diện cao cho bức tranh tài khóa cả nước.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp lịch sử và so sánh đối chiếu đa chiều là vì hệ thống quản lý tài chính công của Việt Nam đã trải qua những bước ngoặt thể chế quan trọng khi ban hành Luật Ngân sách nhà nước năm 1996 và Luật sửa đổi năm 2002. Cách tiếp cận này cho phép bóc tách chính xác những xung đột thể chế giữa kế hoạch hóa kinh tế - xã hội 5 năm và niên độ ngân sách 1 năm, từ đó chứng minh tính khả thi của mô hình cải cách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phương thức lập dự toán tại Việt Nam trong giai đoạn 1990–2004 chủ yếu vẫn dựa trên phương pháp khoản mục và số liệu lịch sử năm trước (incremental budgeting). Việc phân bổ ngân sách hàng năm được tính toán cơ học bằng cách cộng thêm từ 8% đến 12% so với dự toán năm cũ, không căn cứ trên mức độ hoàn thành nhiệm vụ hay chất lượng đầu ra của các cơ quan công quyền.

Thứ hai, tồn tại sự phân cắt sâu sắc giữa ngân sách chi thường xuyên và ngân sách chi đầu tư phát triển. Hai mảng ngân sách này do các cơ quan độc lập xây dựng và quản lý, dẫn đến việc hơn 60% các dự án đầu tư công hoàn thành không được bố trí đủ vốn vận hành và bảo trì thường xuyên trong 3 năm đầu, làm suy giảm tuổi thọ công trình và gây lãng phí khoảng 10% đến 15% tổng mức đầu tư.

Thứ ba, sự thiếu vắng tầm nhìn tài chính trung hạn 3–5 năm đã làm đứt gãy tính liên tục của các chính sách quốc gia. Do dự toán chỉ gói gọn trong niên độ tài khóa 1 năm, mức độ sai lệch giữa dự toán được duyệt ban đầu và con số quyết toán thực tế cuối năm luôn dao động trong khoảng 15% đến 22% ở nhiều nhóm chi tiêu quan trọng, làm suy yếu kỷ luật tài khóa tổng thể.

Thứ tư, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình chưa đáp ứng các thông lệ quốc tế của IMF và OECD. Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước thường bị chậm trễ từ 12 đến 18 tháng so với năm kết thúc tài khóa, khiến việc cung cấp thông tin phản hồi cho chu kỳ lập dự toán mới bị mất tác dụng kiểm soát kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế trên xuất phát từ tàn dư của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, tâm lý xin - cho và sự thiếu hụt các tiêu chí lượng hóa kết quả hoạt động khu vực công. Khi so sánh với kinh nghiệm của các quốc gia OECD và một số nước đang phát triển đã cải cách thành công vào thập niên 1990, việc thiếu một khung tài chính trung hạn có tính ràng buộc khiến chi tiêu công dễ bị cuốn theo các cam kết chính sách ngắn hạn vượt quá trần nguồn lực quốc gia.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, toàn bộ hệ thống dữ liệu có thể được mô tả sinh động qua các dạng trình bày trực quan:

• Biểu đồ cột kép so sánh mức chênh lệch phần trăm giữa dự toán phê duyệt và số liệu thực chi của ngân sách trung ương và địa phương trong 14 năm (1990–2004).
• Bảng ma trận cơ cấu phân bổ chi tiêu phản ánh tỷ trọng chi đầu tư phát triển so với chi thường xuyên, kết hợp với đồ thị đường thể hiện tỷ lệ thâm hụt ngân sách và dư nợ công qua từng giai đoạn luật định.

Ý nghĩa của các phát hiện khẳng định rằng, việc đơn thuần siết chặt thủ tục chứng từ thu chi theo khoản mục không thể giải quyết được tình trạng lãng phí nguồn lực, mà đòi hỏi một bước chuyển căn bản sang quản lý chi tiêu theo kết quả đầu ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải tiến đồng bộ phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước tại Việt Nam:

1. Thiết lập quy trình lập dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) giai đoạn 3 đến 5 năm.

• Cơ quan chủ trì: Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Bộ Kế hoạch và Đầu tư.
• Lộ trình triển khai: Giai đoạn 2005–2008 tiến hành thí điểm tại 4 bộ ngành then chốt (Giáo dục - Đào tạo, Y tế, Giao thông Vận tải, Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) và 5 tỉnh thành phố lớn, hướng tới mục tiêu kiểm soát độ lệch dự toán hàng năm dưới 5%.

2. Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống chỉ số đo lường hiệu suất và sản phẩm đầu ra (Outputs/KPIs).

• Cơ quan chủ trì: Các bộ chuyên ngành phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Lộ trình triển khai: Hoàn thiện trong giai đoạn 2005–2007, đặt mục tiêu tối thiểu 90% các chương trình mục tiêu quốc gia và 100% các đơn vị sự nghiệp công lập phải có định mức chi phí xác định trên từng đơn vị dịch vụ cung cấp.

3. Hợp nhất quy trình lập ngân sách chi đầu tư và chi thường xuyên trong một khuôn khổ tài khóa đồng bộ.

• Cơ quan chủ trì: Chính phủ trình Quốc hội phê duyệt cơ chế điều phối liên bộ.
• Lộ trình triển khai: Thực hiện từ năm 2006 đến năm 2008, phấn đấu triệt tiêu 100% tình trạng dự án công thiếu kinh phí vận hành sau đầu tư, giảm tỷ lệ vốn phân tán xuống dưới 2%.

4. Hiện đại hóa hệ thống thông tin quản lý tài chính và công khai minh bạch tài khóa theo chuẩn IMF/OECD.

• Cơ quan chủ trì: Bộ Tài chính và Kiểm toán Nhà nước.
• Lộ trình triển khai: Giai đoạn 2005–2010, hoàn thành nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin quản lý ngân sách, rút ngắn thời gian lập và thẩm tra quyết toán từ 18 tháng xuống còn dưới 6 tháng sau khi kết thúc năm tài khóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính các địa phương:

• Lợi ích: Tiếp cận quy trình từng bước áp dụng MTEF và cách tính toán trần ngân sách trung hạn.
• Tình huống sử dụng: Ứng dụng khi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị điều hành ngân sách và kế hoạch tài chính - ngân sách 3 năm.

2. Đại biểu dân cử và chuyên gia thẩm tra tại Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp:

• Lợi ích: Nâng cao năng lực giám sát, đánh giá hiệu quả chi tiêu công dựa trên sản phẩm đầu ra thay vì kiểm tra thủ tục giấy tờ.
• Tình huống sử dụng: Sử dụng trong quá trình thảo luận, xem xét và biểu quyết thông qua dự toán ngân sách hàng năm.

3. Lãnh đạo các đơn vị thụ hưởng ngân sách, đơn vị sự nghiệp công lập và ban quản lý dự án:

• Lợi ích: Nắm bắt phương pháp liên kết giữa nhiệm vụ chuyên môn, mục tiêu hoạt động với dự toán kinh phí yêu cầu.
• Tình huống sử dụng: Lập dự toán thu chi hàng năm gắn với chỉ tiêu kết quả công việc cụ thể.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế công, Tài chính - Ngân hàng:

• Lợi ích: Hệ thống hóa cơ sở lý luận từ Line Item Budgeting đến MTEF và các số liệu thực chứng giai đoạn 1990–2004.
• Tình huống sử dụng: Tham khảo làm tài liệu giảng dạy, khung lý thuyết và nguồn trích dẫn cho các công trình nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương thức lập dự toán ngân sách theo kết quả đầu ra gắn với MTEF khác gì so với phương thức truyền thống? Phương thức truyền thống chỉ tập trung kiểm soát các yếu tố đầu vào và giới hạn chi tiêu trong niên độ 1 năm theo từng khoản mục cơ học. Ngược lại, MTEF đặt mục tiêu trong tầm nhìn trung hạn 3 đến 5 năm, liên kết trực tiếp chi phí với khối lượng hàng hóa, dịch vụ công được tạo ra, giúp nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực xã hội khoảng 15% đến 20%.

2. Vì sao phương thức lập dự toán theo khoản mục lịch sử không còn phù hợp với nền kinh tế thị trường? Phương thức lập dự toán lịch sử mang tính bình quân khi tự động tăng thêm từ 8% đến 12% kinh phí mỗi năm mà không đánh giá lại tính hữu ích của chương trình. Điều này dẫn đến sự phân tán nguồn lực, triệt tiêu động lực tiết kiệm chi phí và không thể giải quyết được tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài khoảng 5% GDP.

3. Ba cấp độ cấu thành của một Khuôn khổ trung hạn bao gồm những gì? Hệ thống gồm 3 cấp độ tích hợp: Khuôn khổ tài chính trung hạn (MTFF) xác định các trần chỉ tiêu kinh tế vĩ mô; Khuôn khổ ngân sách trung hạn (MTBF) phân bổ hạn mức chi tiêu chiến lược cho từng ngành; và Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) gắn kết cụ thể các hoạt động, đầu vào với kết quả đầu ra của từng đơn vị.

4. Làm thế nào để giải quyết sự xung đột giữa kế hoạch phát triển 5 năm và niên độ ngân sách 1 năm? MTEF đóng vai trò cầu nối thể chế bằng cách thiết lập quy trình kế hoạch hóa cuốn chiếu 3 năm liên tục được cập nhật hàng năm. Cơ chế này vừa duy trì trần tài chính trung hạn theo các ưu tiên chiến lược 5 năm, vừa đảm bảo tính linh hoạt và chuẩn xác cho dự toán điều hành trong niên độ 1 năm.

5. Thách thức kỹ thuật lớn nhất khi áp dụng lập dự toán theo đầu ra tại Việt Nam trong giai đoạn này là gì? Thách thức then chốt là sự thiếu hụt hệ thống cơ sở dữ liệu định mức chi phí chuẩn và các tiêu chí đo lường kết quả đầu ra định lượng. Ngoài ra, sự phân tách thẩm quyền quản lý giữa chi thường xuyên và chi đầu tư cùng độ trễ quyết toán từ 12 đến 18 tháng cũng là rào cản lớn cần khắc phục.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận về 4 phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước, khẳng định tính ưu việt tất yếu của mô hình dự toán theo đầu ra gắn với MTEF.
• Nghiên cứu đã bóc tách sâu sắc thực trạng quản lý ngân sách Việt Nam suốt 14 năm (1990–2004), chỉ rõ các hạn chế của việc phân bổ theo khoản mục và tình trạng chia cắt chi tiêu.
• Đề tài xây dựng khung đề xuất khả thi gồm 4 nhóm giải pháp gắn liền lộ trình 2005–2010 nhằm nâng cao kỷ luật tài khóa và năng lực kiểm soát bội chi dưới 5% GDP.
• Công trình tạo lập nền tảng khoa học giá trị phục vụ trực tiếp cho quá trình đổi mới Luật Ngân sách nhà nước và hiện đại hóa quản trị tài chính công tại Việt Nam.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi việc khẩn trương hoàn thiện thể chế phân cấp ngân sách và chuẩn hóa hệ thống chỉ số đánh giá kết quả thực hiện tại tất cả các cấp chính quyền. Hãy khai thác sâu các luận điểm và dữ liệu trong luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản lý tài chính công thực tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP HOÀ CHÍ MINH NGUYEÃN ÑÖÙC THANH NGHIEÂN CÖÙU HOAØN THIEÄN PHÖÔNG THÖÙC LAÄP DÖÏ TOAÙN NGAÂN SAÙCH NHAØ NÖÔÙC VIEÄT NAM Chuyeân ngaønh : TAØI CHAÙNH, LÖU THOÂNG TIEÀN TEÄ VAØ TÍN DUÏNG Maõ soá : 5.09 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC : TS. SÖÛ ÑÌNH 2 THAØNH TP HOÀ CHÍ MINH – Naêm 2004 3 MUÏC LUÏC Trang Lôøi môû ñaàu.1 Chöông I : Cô sôû lyù luaän veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc3 1.1 Toång quan veà ngaân saùch nhaø nöôc.1 Khaùi nieäm ngaân saùch nhaø nöôùc.2 Ñaëc ñieåm cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc.3 Vai troø cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc.2 Nhöõng tieáp caän cô baûn veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.1 Khaùi nieäm laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.2 Vai troø cuûa laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.3 Nhöõng noäi dung cô baûn cuûa laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.4 Caùc yeâu caàu cô baûn ñoái vôùi laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.3 Caùc phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc.1 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo khoaûn muïc.2 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo coâng vieäc thöïc hieän.3 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo chöông trình.4 Laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi khuoân khoå chi tieâu trung haïn. 20 Chöông II : Thöïc traïng laäp döï toaùn nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay.1Thöïc traïng ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay.2Thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay.1 Giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán tröôùc khi coùLuaät Ngaân saùch nhaø nöôùc.2 Giai ñoaïn töø khi coù luaät ngaân saùch nhaø nöôùc cho ñeán nay.3 Caùc maët haïn cheá toàn taïi trong laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam. 37 Chöông III : Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam .1Ñaët vaán ñeà.2 Söï caàn thieát aùp duïng laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi khuoân khoå chi tieâu trung haïn vaøo Vieät Nam.3 Quy trình laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF47 3.4Caùc giaûi phaùp hoã trôï thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF ôû Vieät Nam.1 Caùc yeâu caàu cô baûn ñeå thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF.2 Caùc giaûi phaùp hoã trôï thöïc hieän laäp döï toaùn ngaân saùch theo ñaàu ra gaén vôùi MTEF ôû Vieät Nam.

64 5 LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát Söï nghieäp ñoåi môùi maø Vieät Nam thöïc hieän gaàn hai möôi naêm qua ñaõ mang laïi nhöõng thaønh quaû toát ñeïp treân nhieàu lónh vöïc. Trong ñoù, ngaân saùch nhaø nöôùc - boä phaän quan troïng haøng ñaàu cuûa lónh vöïc taøi chính coâng - ñaõ ngaøy moät trôû thaønh cô sôû vaät chaát troïng yeáu cho söï toàn taïi cuûa ñaát nöôùc vaø ñöôïc Nhaø nöôùc söû duïng nhö laø coâng cuï höõu hieäu ñeå thuùc ñaåy neàn kinh teá phaùt trieån. Song tröôùc nhöõng ñoøi hoûi ngaøy caøng cao treân böôùc ñöôøng phaùt trieån vaø hoäi nhaäp thì khoâng theå baèng loøng vôùi nhöõng gì ñaõ ñaït ñöôïc, neân lónh vöïc taøi chính coâng noùi chung vaø ngaân saùch nhaø nöôùc noùi rieâng caàn thieát phaûi coù nhöõng caûi caùch saâu vaø roäng hôn nöõa, coù vaäy chuùng ta môùi huy ñoäng ñöôïc toái ña moïi nguoàn löïc cuûa ñaát nöôùc vaø söû duïng caùc nguoàn löïc ñoù ñaït hieäu quaû cao nhaát.

Muïc tieâu ñeà taøi Nhaän thöùc ñöôïc yeâu caàu treân, ngöôøi vieát thöïc hieän ñeà taøi “Nghieân cöùu hoaøn thieän phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam” vôùi mong muoán tìm kieám caùch thöùc hôïp lyù cho vieäc laäp keá hoaïch phaân boå caùc nguoàn löïc ngaân saùch nhaèm hoaøn thieän phöông thöùc laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam. Qua ñoù naâng cao hieäu quaû söû duïng caùc nguoàn löïc ñeå mang laïi lôïi ích cao nhaát cho xaõ hoäi. Ñoái töôïng vaø phaïm vò nghieân cöùu Ñeà taøi laáy thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø 6 nöôùc Vieät Nam laøm ñoái tröôïng nghieân cöùu vaø giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu ñoái töôïng trong giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay. Phöông phaùp nghieân cöùu 7 Ñeà taøi ñöôïc thöïc hieän treân cô sôû phaân tích, ñaùnh giaù ñoái töôïng nghieân cöùu, töø ñoù baèng phöông phaùp tieáp caän nguyeân nhaân vaø keát quaû tìm ra nguyeân nhaân daãn ñeán nhöõng yeáu keùm, haïn cheá cuûa ñoái töôïng vaø ñöa ra giaûi phaùp khaéc phuïc.

Keát caáu cuûa ñeà taøi Ñeà taøi ñöôïc keát caáu vôùi ba chöông Chöông I : Cô sôû lyù luaän veà laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Chöông II : Thöïc traïng laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay Chöông III : Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän laäp döï toaùn ngaân saùch nhaø nöôùc Vieät Nam. Ñeà taøi ñöôïc hoaøn thaønh, tröôùc heát xin gôûi lôøi caùm ôn chaân thaønh ñeán TS. Söû Ñình Thaønh, vì nhöõng höôùng daãn heát söùc nhieät tình cuûa Thaày ñaõ giuùp cho ñeà taøi traùnh ñöôïc caùc thieáu soùt vaø haïn cheá. Cuõng xin ñöôïc gôûi lôøi caûm ôn ñeán taùc giaû caùc taøi lieäu maø ngöôøi vieát ñaõ maïn pheùp söû duïng ñeå tham khaûo khi thöïc hieän ñeà taøi.

Cuoái cuøng, xin caûm ôn gia ñình vì ñaõ hoã trôï, ñoäng vieân ngöôøi vieát raát nhieàu trong suoát quaù trình hoïc taäp vaø nghieân cöùu. 8 CHÖÔNG I CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ LAÄP DÖÏ TOAÙN NGAÂN SAÙCH NHAØ NÖÔÙC 1.1Toång quan veà ngaân saùch nhaø nöôùc 1.1 Khaùi nieäm ngaân saùch nhaø nöôùc Ngaân saùch nhaø nöôùc tuy ñöôïc ñaùnh giaù laø boä phaän quan troïng haøng ñaàu cuûa taøi chính coâng, theá nhöng cho ñeán nay vaãn coù nhieàu yù kieán khaùc nhau veà khaùi nieäm ngaân saùch 1 nhaø nöôùc. Trong ñoù, phoå bieán coù ba nhoùm yù kieán sau : - “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø baûn döï toaùn thu – chi taøi chính cuûa nhaø nöôùc trong moät khoaûn thôøi gian nhaát ñònh, thöôøng laø moät naêm”. - “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø quyõ tieàn teä taäp trung cuûa nhaø nöôùc, laø keá hoaïch taøi chiùnh cô baûn cuûa nhaø nöôùc”.

- “Ngaân saùch nhaø nöôùc laø nhöõng quan heä kinh teá phaùt sinh trong quaù trình nhaø nöôùc huy ñoäng vaø söû duïng caùc nguoàn löïc taøi chính khaùc nhau”. Caùc khaùi nieäm treân xuaát phaùt töø nhöõng caùch tieáp caän vaán ñeà khaùc nhau vaø coù nhaân toá hôïp lyù cuûa chuùng, nhöng chöa thaät ñaày ñuû. Ñeå ñöa ra ñöôïc moät khaùi nieäm hoaøn chænh veà ngaân saùch nhaø nöôùc caàn phaûi xem xeùt noù coù heä thoáng vaø bieän chöùng. Coù vaäy môùi theå hieän ñöôïc caû hình thöùc laãn noäi dung vaø moái quan heä cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi heä thoáng taøi chính quoác gia.

Xeùt veà hình thöùc, ngaân saùch nhaø nöôùc laø toaøn boä caùc khoaûn thu, chi cuûa nhaø nöôùc ôû caùc lónh vöïc hoaït ñoäng kinh 9 teá – xaõ hoäi. Caùc khoaûn thu, chi naøy ñöôïc lieät keâ, taäp hôïp trong moät baûng döï toaùn vaø thöïc hieän trong moät khoaûng thôøi gian nhaát ñònh. Trong quaù trình nhaø nöôùc thöïc hieän caùc khoaûn thu, chi ñeå thöïc thi chöùc naêng, 1 Tröôøng ÑH Taøi chính keá toaùn Haø Noäi (2000), “Lyù thuyeát taøi chính”, Nxb Taøi chính. 1 0 nhieäm vuï cuûa mình ñaõ xuaát hieän haøng loaït caùc quan heä taøi chính giöõa moät beân laø nhaø nöôùc vaø moät beân laø caùc chuû theå trong xaõ hoäi, bao goàm: - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi caùc taàng lôùp daân cö.

- Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi khu vöïc doanh nghieäp. - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi caùc ñôn vò haønh chính söï nghieäp. - Quan heä kinh teá giöõa ngaân saùch nhaø nöôùc vôùi thò tröôøng taøi chính. Nhö vaäy, veà hình thöùc, ngaân saùch nhaø nöôùc laø caùc khoaûn thu, chi cuûa nhaø nöôùc.

Coøn xeùt veà noäi dung, ngaân saùch nhaø nöôùc phaûn aùnh caùc quan heä lôïi ích kinh teá naûy sinh trong quaù trình phaân phoái caùc nguoàn taøi chính giöõa nhaø nöôùc, moät chuû theå ñaëc bieät, vôùi caùc chuû theå coøn laïi trong neàn kinh teá. Hôn nöõa, ngaân saùch nhaø nöôùc coøn laø nguoàn taøi chính taäp trung quan troïng trong heä thoáng taøi chính quoác gia, theå hieän tieàm löïc vaø söùc maïnh veà maët taøi chính cuûa nhaø nöôùc. Ngaân saùch nhaø nöôùc coù moái lieân heä chaët cheõ vôùi moïi maët kinh teá – chính trò – xaõ hoäi vaø quan heä khaén khít vôùi taát caû caùc khaâu cuûa caû heä thoáng taøi chính quoác gia. Do vaäy, quaûn lyù vaø ñieàu haønh ngaân saùch nhaø nöôùc coù taùc ñoäng vaø chi phoái tröïc tieáp ñeán moïi lónh vöïc trong neàn kinh teá.

Töø nhöõng phaân tích treân, chuùng ta coù theå ruùt ra khaùi nieäm veà ngaân saùch nhaø nöôùc nhö sau : Ngaân saùch nhaø nöôùc laø heä thoáng quan heä kinh teá phaùt sinh trong quaù trình phaân phoái caùc nguoàn taøi chính cuûa xaõ hoäi ñeå taïo laäp vaø söû duïng 1 1 thöïc hieän caùc chöùc naêng cuûa quyõ tieàn teä cuûa nhaø nöôùc nhaèm nhaø nöôùc.2 Ñaëc ñieåm cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc Thöù nhaát, ngaân saùch nhaø nöôùc laø moät ñaïo luaät taøi chính. 1 2 Ngay töø giai ñoaïn manh nha, ngaân saùch nhaø nöôùc ñaõ mang daáu aán cuûa vieäc söû duïng quyeàn löïc khi nhaø nöôùc buoäc caùc toå chöùc, caù nhaân trong xaõ hoäi ñoùng goùp moät phaàn thu nhaäp, cuûa caûi ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu chi tieâu cuûa nhaø nöôùc. Traûi qua quaù trình phaùt trieån cuûa neàn kinh teá – xaõ hoäi, tính daân chuû trong heä thoáng chính trò ngaøy ñöôïc naâng cao, cuøng vôùi heä thoáng luaät phaùp ngaøy moät hoaøn thieän thì caùc khoaûn thu, chi cuûa ngaân saùch nhaø nöôùc cuõng ñöôïc theå cheá hoùa baèng phaùp luaät. Theo ñoù, Quoác hoäi laø cô quan thöïc hieän quyeàn laäp phaùp veà ngaân saùch nhaø nöôùc, coøn quyeàn haønh phaùp giao cho Chính phuû thöïc hieän nhaèm ñaûm baûo cho tính oån ñònh, thoáng nhaát vaø cöôõng cheá caàn coù ôû ngaân saùch nhaø nöôùc.

Thöù hai, ngaân saùch nhaø nöôùc laø döï toaùn thu chi cuûa nhaø nöôùc trong moät thôøi gian nhaát ñònh (nieân haïn hay ña 2 nieân). Ngaân saùch nhaø nöôùc chæ thaät söï xuaát hieän vôùi ñaày ñuû yù nghóa vaø vai troø cuûa noù khi nhaø nöôùc tö saûn baét ñaàu laäp döï toaùn thoáng nhaát cho caùc khoaûn thu vaø chi cuûa mình. Tröôùc ñoù, tuy nhaø nöôùc cuõng coù thöïc hieän thu chi song ñoù laïi laø hai maûng taùch bieät nhau, mang naëng tính töï phaùt, thieáu caên cöù vaø khoâng coù keá hoaïch. Cho neân, noùi ñeán ngaân saùch nhaø nöôùc tröôùc heát ñoù laø moät baûn döï toaùn thu chi cuûa nhaø nöôùc trong moät giai ñoaïn nhaát ñònh (nieân haïn hay ña nieân) vaø coù tính phaùp lyù raát cao.

Vì vaäy, moïi ñieàu chænh trong döï toaùn ñoøi hoûi phaûi ñöôïc söï chaáp thuaän cuûa cô quan laäp phaùp, ñoàng thôøi phaûi ñaûm baûo raèng trong quaù trình chaáp haønh seõ 1 3 ngaân saùch thoaùt ly khoûi döï khoâng xaûy ra tình traïng thöïc teá toaùn.