CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ DỤNG CỤ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1 Khái niệm, vị trí, vai trò của nguyên vật liệu 1.1 Khái niệm Nguyên vật liệu là một bộ phận của đối tượng lao động mà con người sử dụng công cụ lao động tác động lên nó để biến chúng thành sản phẩm theo mục đích đã định trước.2 Vị trí, vai trò Từ đặc điểm cơ bản của nguyên vật liệu, ta có thể thấy nguyên vật liệu được xếp vào tài sản lưu động, giá trị nguyên vật liệu thuộc vốn lưu động. Nguyên vật liệu có nhiều loại, thứ khác nhau, bảo quản phức tạp. Nguyên vật liệu thường được nhập xuất hàng ngày. Nguyên vật liệu là một trong những yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm được sản xuất.
Thông thường trong các doanh nghiệp sản xuất, nguyên vật liệu thường chiếm một tỷ trọng rất lớn trong chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, nên việc tiết kiệm nguyên vật liệu và sử dụng đúng mục đích, đúng kế hoạch có ý nghĩa quan trọng trong việc hạ giá thành sản phẩm và thực hiện tốt kết quả sản xuất kinh doanh. Xuất phát từ vai trò quan trọng của nguyên vật liệu đòi hỏi các doanh nghiệp phải quản lý chặt chẽ nguyên vật liệu ở tất cả các khâu thu mua, bảo quản, dữ trữ, sử dụng. Trong một chừng mực nào đó, giảm mức tiêu hao nguyên vật liệu là cơ sở để tăng thêm sản phẩm mới cho xã hội, tiết kiệm được nguồn tài nguyên vốn không phải là vô tận. SV : Bùi Việt Hà _K24-VB2 3 Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: ThS.
Trần Quý Long 1.2 Đặc điểm, ý nghĩa và yêu cầu quản lý của kế toán nguyên vật liệu.1 Đặc điểm và ý nghĩa Nguyên vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh không giữ nguyên được hình thái vật chất ban đầu. Nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh. Giá trị nguyên vật liệu được chuyển dịch toàn bộ một lần vào giá trị sản xuất mới tạo ra hoặc vào chi phí kinh doanh trong kỳ.2 Yêu cầu quản lý của kế toán nguyên vật liệu Đặc điểm và tính chất chuyển hóa giá trị của vật liệu vào giá trị sản phẩm, đòi hỏi công tác quản lý và hạch toán kế toán vật liệu phải được tổ chức khoa học hợp lý. Điều đó có ý nghĩa thiết thực trong quản lý kiểm soát tài sản lưu động của doanh nghiệp và kiểm soát chi phí, giá thành sản phẩm.
Để tổ chức tốt vật liệu thì công tác quản lý doanh nghiệp phải thực hiện các yêu cầu sau: - Các doanh nghiệp phải có đầy đủ kho tàng để bảo quản vật liệu, kho phải được tranh bị các phương tiện bảo quản và cân, đo, đong, đếm cần thiết phải bố trí thủ kho và nhân viên bảo quản có nhiệm vụ thích hợp và khả năng nắm vững và thực hiện việc ghi chép ban đầu cũng như sổ sách hạch toán kho. Việc bố trí sắp xếp tài liệu trong kho phải theo đúng yêu cầu kỹ thuật bảo quản, thuận tiện cho việc nhập, xuất và theo dõi kiểm tra. - Đối với mỗi thứ vật liệu phải xây dựng định mức dự trữ, xác định rõ giới hạn dự trữ tối thiểu, tối đa để căn cứ phòng ngừa các trường hợp thiếu vật tư phục vụ sản xuất hoặc dự trữ vật tư quá nhiều gây ứ đọng vốn. Cùng với việc xây dựng định mức dự trữ, việc xây dựng định mức tiêu hao vật liệu là điều kiện quan trọng để tổ chức quản lý và hạch toán vật liệu.
Hệ thống các định mức tiêu hao vật tư không những phải có đầy đủ cho từng chi tiết, từng SV : Bùi Việt Hà _K24-VB2 4 Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: ThS. Trần Quý Long bộ phận sản phẩm mà còn phải không ngừng được cải tiến và hoàn thiện để đạt tới các định mức tiên tiến - Xây dựng sổ danh điểm cho từng loại vật liệu, tạo điều kiện thuận lợi, tránh nhầm lẫn trong công tác quản lý, hạch toán. Việc lập sổ danh điểm có tác dụng lớn đến quản lý, hạch toán như đơn giản, tiết kiệm thời gian trong đối chiếu kho với kế toán trong công tác tìm kiếm về từng loại vật liệu.Từ đặc điểm và yêu cầu quản lý, tổ chức công tác hạch toán là điều kiện không thể thiếu được trong quản lý vật liệu. Điều này thể hiện kế toán phải phản ánh kịp thời đầy đủ số lượng, giá trị thực tế vật liệu nhập, xuất, tồn kho; kiểm tra tình hình định mức tiêu hao, sử dụng vật liệu; kiểm kê phát hiện kịp thời vật liệu thừa, thiếu; phân tích tình hình, hiệu quả sử dụng vật liệu 1.
Phân loại và tính giá nguyên vật liệu 1. Phân loại Trong các doanh nghiệp sản xuất nguyên vật liệu bao gồm rất nhiều loại khác nhau, với nội dung kinh tế và tính năng lý hoá học khác nhau. Để có thể quản lý chặt chẽ và tổ chức hạch toán chi tiết tới từng loại nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ phục vụ cho kế hoạch sản xuất …cần thiết phải tiến hành phân loại nguyên vật liệu Đối với nguyên vật liệu, căn cứ vào nội dung kinh tế, vai trò của chúng trong quá trình sản xuất gia công chế biến , căn cứ vào yêu cầu quản lý của doanh nghiệp thì nguyên vật liệu được chia thành các loại sau: + Nguyên vật liệu chính: Là đối tượng lao động chủ yếu trong doanh nghiệp sản xuất , là cơ sở vật chất cấu thành lên thực thể chính của sản phẩm. Các loại nguyên vât liệu này đều là cơ sở vật chất chủ yếu hình thành lên sản phẩm của đơn vị sản xuất gia công chế biến từ nguyên vật liệu qua quá trình sản xuất của các đơn vị thực thi tạo thành các sản phẩm đã được định sẵn nhằm mục đích phục vụ lại nhu cầu tiêu dung của con người trong xã hội.
SV : Bùi Việt Hà _K24-VB2 5 Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: ThS. Trần Quý Long + Vật liệu phụ: Là những loại vật liệu tham gia vào quá trình sản xuất, không cấu thành thực thể chính của sản phẩm. Vật liệu phụ chỉ tác dụng phụ trong quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm: Làm tăng chất lượng vật liệu chính và sản phẩm, phục vụ cho công tác quản lý, phục vụ thi công, cho nhu cầu công nghệ kỹ thuật bao gói sản phẩm nhằm làm tăng mẫu mã chất lượng sản phẩm giúp ích cho quá trình sản xuất. + Nhiên liệu: Về thực thể là một loại vật liệu phụ, nhưng có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong qúa trình thi công, kinh doanh tạo điều kiện cho qúa trình chế tạo sản phẩm có thể diễn ra bình thường.
Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể lỏng, khí, rắn như: xăng, dầu, than củi, hơi đốt dùng để phục vụ cho công nghệ sản xuất sản phẩm, cho các phương tiện máy móc, thiết bị hoạt động. + Phụ tùng thay thế: Là những loại vật tư, sản phẩm dùng để thay thế, sửa chữa máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ dụng cụ sản xuất… + Thiết bị xây dựng cơ bản: Bao gồm cả thiết bị cần lắp, không cần lắp, công cụ, khí cụ và vật kết cấu dùng để lắp đặt vào các công trình xây dựng cơ bản. + Phế liệu: Là các loại vật liệu loại ra trong quá trình sản xuất như gỗ, sắt, thép vụn hoặc phế liệu thu hồi trong quá trình thanh lý tài sản cố định .Tuỳ thuộc vào yêu quản lý và công ty kế toán chi tiết của từng doanh nghiệp mà trong từng loại vật liệu nêu trên lại được chia thành từng nhóm, từng thứ một cách chi tiết hơn bằng cách lập sổ danh điểm vật liệu.Trong đó mỗi loại, nhóm, thứ vật liệu được sử dụng một ký hiệu riêng bằng hệ thống các chữ số thập phân để thay thế tên gọi, nhãn hiệu, quy cách của vật liệu. Ký hiệu đó được gọi là sổ danh điểm vật liệu và được sử dụng thống nhất trong phạm vi doanh nghiệp.
SV : Bùi Việt Hà _K24-VB2 6 Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: ThS. Trần Quý Long 1.2 Các phương pháp tính giá nguyên vật liệu Nguyên tắc đánh giá - Các loại vật tư thuộc hàng tồn kho của Doanh nghiệp, do đó về nguyên tắc đánh giá vật tư cũng phải tuân thủ nguyên tắc đánh giá hang tồn kho. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 “Hàng tồn kho” hang tồn kho của Doanh nghiệp được đánh giá theo giá gốc trị giá vốn thực tế) và trong trường hợp giá trị thuần có thể được thực hiện thấp hơn giá gốc thì phải tính theo giá trị thuần có thể thực hiện được. Giá trị thuần có thể thực hiện được của vật tư là giá ước tính của vật tư trong kỳ sản xuất kinh doanh bình thường trừ đi chi phí ước tính để hoàn chỉnh sản phẩm và chi phí ước tính phục vụ cho việc tiêu thụ sản phẩm Giá gốc vật tư được xác định cụ thể cho từng loại bao gồm: chi phí mua, chi phí chế biến và các chi phí khác có liên quan đến việc sở hữu các loại vật tư đó.
Chi phí mua của vật tư bao gồm giá mua, các loại thuế không được hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản trong quá trình mua vật tư trừ ra các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá hàng mua Chi phí chế biến vật tư bao gồm các chi phí có liên quan trực tiếp đến sản xuất chế biến ra các loại vật tư đó Trường hợp sản xuất nhiều loại vật tư trên cùng một quy trình công nghệ trong cùng một thời gian mà khong thể tách được các chi phí chế biến thì phải phân bổ các chi phí này theo tiêu chuẩn thích hợp Trường hợp có sản phẩm phụ thì giá trị sản phẩm phụ được tính vào giá trị thuần có thể thực hiện được, giá trị này được loại trừ khỏi chi phí chi phí chế biến đã tập hợp chung cho sản phẩm chính. Các khoản chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công và các khoản chi phí khác phát sinh trên mức bình thường, chi phí bán hàng, chi phí quản lý SV : Bùi Việt Hà _K24-VB2 7 Chuyên đề thực tập chuyên ngành GVHD: ThS. Trần Quý Long doanh nghiệp không được tính vào gia gốc của vật tư. Đánh giá nguyên vật liệu và là việc xác định giá trị của nguyên vật liệu và công cụ dụng ở thời điểm nhất định và theo nguyên tắc quy định.
*Nguyên tắc giá gốc: Nguyên vật liệu phải được đánh giá theo giá gốc.