CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ TIÈN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1.1 Các khái niệm về tiền lương và các khoản theo lưoìig 1.1 Khái niệm về tiền lưong Từ góc độ kinh tế, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động, là khoản tiền mà người sừ dụng lao động trả cho người lao động khi hoàn thành công việc theo thoả thuận. Có nhiều định nghĩa khác nhau về tiền lương, nhưng định nghía nêu lên có tính khái quát được nhiều người thừa nhận: Tiền lương là sự trả công hoặc thu nhập, bất kể tên gọi hay cách tính mà có thể biêu hiện bằng tiền mặt vả được ẩn định bằng thoá thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động hoặc bằng pháp luật quốc gia, do người sừ dụng lao động phái trả cho người lao động theo một hợp đồng thuê mướn lao động, bằng viết hoặc bằng lời nói cho một công việc đã thực hiện hoặc sẽ phải thực hiện, hoặc cho những dịch vụ đã làm hay sẽ phải làm. Hay là, tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thoả thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.2 Khái niệm về các khoản trích theo lưong Các khoản trích theo lương là khoản trích từ lương và chi phí mà cả người lao động và người sử dụng lao động phải cùng thực hiện để đảm bảo tính ổn định đời sống cho người lao động và duy trì những hoạt động trong doanh nghiệp. Căn cứ vào Quyết định 595/ỌĐ-BHXH ban hành ngày 14/4/2017 và 1 Công văn số 2159/BHXH-BT ban hành ngày 01/6/2017.
Hiện nay ở Việt Nam thì những khoản trích theo lương thông thường là: Bảo hiểm xã hội (BHXH): Khoản tiền mà doanh nghiệp và người lao động đóng đe bù đắp một phần thu nhập cho người lao động trong trường hợp mất sức lao động như ốm đau, tai nạn, thai sản. Đối với doanh nghiệp thì tỷ lệ trích cho bảo hiểm xã hội là 17,5%, đối với người lao động thì tỷ lệ trích cho BHXH là 8%. Cụ thể có 3% đóng vào quỳ ốm đau và thai sản; 14% vào quỳ hưu trí và tử tuất; 0,5% vào quỳ Bảo hiếm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Bảo hiểm y tế (BHYT): Khoản tiền mà cả người sử dụng lao động và người lao động chi trả cho cơ quan bảo hiểm đe được hồ trợ chi phí khám - chữa bệnh trong trường hợp ốm đau, bệnh tật.
Tỷ lệ trích nộp là 4,5% trên tổng tiền lương cơ bản, trong đó 3% tính vào chi phí SXKD, còn 1,5% khấu trừ vào lương của người lao động. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): Khoản tiền mà doanh nghiệp và người lao động đóng đe được hồ trợ về mặt tài chính tạm thời khi bị mất việc tuy nhiên cần phải đáp ứng đủ yêu cầu theo quy định của pháp luật. Tỷ lệ trích nộp là 2% trên tổng tiền lương đóng, trong đó 1% tính vào chi phí của DN, còn 1% khấu trừ vào lương của người lao động. Kinh phí công đoàn (KPCĐ): khoản tiền mà chỉ doanh nghiệp đóng để thực hiện những chỉ tiêu cho hoạt động của tố chức.
Tỷ lệ trích nộp là 2% trên tong tiền lương thực tế, được tính toàn bộ vào chi phí SXKD. 2 Các khoản trích Trích vào chi Trích vào lưong Tông theolưong phí của DN của NLĐ Bảo hiểm xà hội 17,5% 8% 25,5% Bảo hiếm y tế 3% 1,5% 4,5% Kinh phí công 2% 2% đoàn Bảo hiếm thất 1% 1% 2% nghiệp Tổng các khoản 23,5% 10,5% 34% trích Bảng 1: Tỷ lệ đóng những khoản trích theo lương năm 2021 trước ngày 01/07/2021 (Nguồn: Trích Nghị định 146/2018/NĐ-CP) Các quỹ trên doanh nghiệp phải trích nộp đầy đủ hằng thảng. Một phần những khoản chi thuộc quỳ bảo hiếm xã hội doanh nghiệp được cơ quan quản lý chung các khoản chi phí chi hồ trợ ở mức tối thiểu nhằm giúp đỡ người lao động trong trường hợp ốm đau, tai nạn lao động.2 Ý nghĩa và sự cần thiết của kế toán tiền lưong và các khoản phải trích theo lưong Tiền lương là nguồn thu nhập chù yếu của người lao động, các doanh nghiệp sử dụng tiền lương làm đòn bấy kinh tế để khuyến khích tinh thần tích cực lao động, là nhân tố thúc đẩy để tăng năng suất lao động. Tố chức tốt công tác hạch toán lao động tiền lương giúp doanh nghiệp quản lý tốt quỳ lương, đảm bảo việc trả lươn và trợ cấp bảo hiếm xà hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ, khuyến khích người lao động hoàn thành nhiệm vụ được giao, đong thời tạo cơ sở cho việc phân bổ chi phí nhân công vào giá thành sản phẩm được chính xác.
về mặt sản xuất và đời sống, tiền lương có 4 vai trò cơ bản sau đây: 3 Vai trò tái sản suất sức lao động: Sức lao động là yếu tố quan trọng nhất của lực lượng sản xuất để đảm bảo tái sản xuất và sức lao động cũng như lực lượng sản suất xã hội, tiền lương cần thiết phải đủ nuôi sống người lao động và gia đình họ. Đặc biệt là trong điều kiện lương là thu nhập cơ bản. Đe thực hiện chức năng này, trước hết tiền lương phải được coi là giá cả sức lao động. Thực hiện trả lương theo việc, không trả lương theo người, đảm bảo nguyên tắc phân phối theo lao động.
Mức lương tối thiểu là nền tảng của chính sách tiền lương và tiền công, có cơ cấu họp lí về sinh học, xã hội học. Đong thời người sử dụng lao động không được trả công thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước qui định. + Vai trò kích thích sản xuất: Chính sách tiền lương đúng đắn là động lực to lớn nhằm phát huy sức mạnh của nhân tố con người trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xà hội. Vì vậy, tổ chức tiền lương và tiền công thúc đẩy và khuyến khích người lao động nâng cao nâng suất, chất lượng và hiệu quả cùa lao động bảo đảm sự công bằng và xã hội trên cơ sở thực hiện chế độ trả lương.
Tiền lương phải đảm bảo: Khuyến khích người lao động có tài năng; Nâng cao trình độ văn hóa và nghiệp vụ cho người lao động; Khắc phục chủ nghĩa bình quân trong phân phối, biến phân phối trở thành một động lực thực sự của sản xuất. + Vai trò thước đo giá trị: Là cơ sở điều chỉnh giá cả cho phù họp. Mỗi khi giá cả biến động, bao gom cả giá cả sức lao động hay nói cách khác tiền lương là giá cả sức lao động, là một bộ phận của sản phấm xã hội mới được sáng tạo nên. Tiền lương phải thay đổi phù hợp với sự dao động của giá cả sức lao động.
+ Vai trò tích lũy: Bảo đảm tiền lương của người lao động duy trì được cuộc sống hàng ngày và còn có the dự phòng cho cuộc sống lâu dài khi họ hết khả năng lao động hoặc xảy ra những bất trắc. Tiền lương có vai trò quan trọng đối với người lao động và cả doanh nghiệp. Tiền lương có tác dụng bù đắp lại sức lao động cho người lao động. Đồng thời, tiền lương cũng có tác dụng to lớn trong động viên khuyến khích người lao động yên tâm làm việc.
Người lao động chỉ có the yên tâm dồn hết sức mình cho công việc nếu công việc ấy đem lại cho họ một khoản đủ để trang trải cuộc sống. Thực 4 tế hiện nay tiền lương được coi như một thước đo chủ yếu về trình độ lành nghề và thâm niên nghề nghiệp. Vì thế, người lao động rất tự hào về mức lương cao, muốn được tăng lương, mặc dù tiền lương có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thu nhập của họ. Đối với doanh nghiệp, tiền lương được coi là một bộ phận của chi phí sản xuất.
Vì vậy, chi cho tiền lương là chi cho đầu tư phát triển. Hay tiền lương là một đòn bẩy quan trọng đe nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Mặt khác to chức tiền lương trong doanh nghiệp công bằng và họp lý sẽ góp phần duy trì, củng cố và phát triến lực lượng lao động của mình.3 Luật, chuẩn mực, thông tư 1.1 Các chính sách về Luật liên quan đến tiền lương Căn cứ theo Điều 96 và Điều 103 Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định (Từ ngày 01/01/2021 mức lương tối thiểu vùng được quy định tại Nghị định 90/2019/NĐ-CP ngày 15/11/2019 của Chính phủ) Mức lương Địa bàn áp dụng 4.000 đồng/tháng Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I 3.000 đồng/tháng Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II 3.000 đồng/tháng Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III 3.000 đồng/tháng Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV Bảng 2: Mức lương tối thiểu vùng năm 2021 (Nguồn: Sinh viên tự mô tà) Điển hình nhất là TP.HCM đang thuộc vùng I, lương tối thiểu không thấp hơn hoặ bằng 4.000đ Đối với lao động đã qua đào tạo, mức lương = mức lương tối thiếu vùng * 1.07 5 Ngày ban Ngày hiệu Quy định Nội dung hành lực Quy định về tiêu chuẩn lao Bộ Luật Lao động 2019 động; quyên, nghĩa vụ, trách số 45/2019/QH14 20/11/2019 01/01/2021 nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động. Quy định chế độ, chính sách Luật bảo hiểm xã hội số bảo hiểm xã hội; quyền và 58/2014/QH13 ’ 20/11/2014 01/01/2016 trách nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động Luật bảo hiểm y tế số Quy định về che độ, chính 14/11/2008 01/07/2009 25/2008/QH12 sách bảo hiêm y tê Luật sửa đổi bổ sung một số điều ciia Luật Luật sửa đổi bổ sung một số Bảo hiểm y tế 13/06/2014 01/01/2015 điêu của Luật Bảo hiêm y tê 46/2014/QH13 Luật bảo hiểm thất Quy định về mức đóng, điều nghiệp số 16/11/2013 01/01/2015 kiện hưởng BHTN và các 38/2013/QH13 chính sách hồ trợ việc làm.
Quy định về quyền thành lập, Luật công đoàn số gia nhập và hoạt động công 20/06/2012 01/01/2013 đoàn của người lao động, chức 12/2012/QH13 năng, quyềm và trách nhiệm của Công đoàn. Bảng 3: Luật liên quan đến tiền lương và các khoản phải trích theo lương (Nguồn: Sinh viên tự thống kê) 6 1.2 Các chuẩn mực kế toán và thông tư kế toán quy định về tiền lương và kế toán lưong Ngày ban Ngày hiệu Quy định Nội dung hành lực • Hướng dần cùa Bộ luật Lao động về nội dung họp đông lao động, Hội đông Thông tư thương lượng tập thê và nghê, công 10/2020/TT- 12/11/2020 01/01/2021 việc có ảnh hưởng xâu tới chức năng BLĐTBXH sinh sản, nuôi con do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Các chế độ BHXH (ốm đau, thai sản, Thông tư hưu trí, tử tuất): về điều kiện hưởng, 59/2015/TT - 29/12/2015 15/02/2016 mức hưởng, thời gian hưởng.