CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TẠI XÍ NGHIỆP CHẾ BIẾN LÂM SẢN AN NHƠN 1.1 Những vấn đề chung về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1.1 Chi phí sản xuất 1.1 Khái niệm và đặc điểm Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm). Nói cách khác, chi phí là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí mà doanh nghiệp phải tiêu dùng trong một kỳ để thực hiện quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thực chất chi phí là sự dịch chuyển vốn – chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá (sản phẩm, dịch vụ). Chi phí khác với chi tiêu: chi phí gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh, được tài trợ từ vốn kinh doanh và được bù đắp từ thu nhập hoạt động sản xuất kinh doanh.
Chi tiêu không gắng liền với mục đích sản xuất kinh doanh, được tài trợ từ những nguồn khác vốn kinh doanh như quỹ phúc lợi, trợ cấp của nhà nước và không được bù đắp từ thu nhập hoạt động sản xuất kinh doanh. Đối với cấp quản lý, chi phí là một trong những mối quan tâm hàng đầu, bởi vì lợi nhuận thu được nhiều hay ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chi phí đã chi ra.2 Phân loại chi phí sản xuất Để quản lý được chi phí, hạn chế những chi phí không cần thiết nhằm giảm giá thành sản phẩm thì việc phân loại chi phí là một trong các vấn đề mà doanh nghiệp quan tâm và thực hiện. Phân loại chi phí sản xuất là sắp xếp chi phí sản xuất theo từng loại, từng nhóm khác nhau, theo những đặc trưng nhất định. Tùy theo yêu cầu và mục đích của nhà quản lý, chi phí sản xuất được phân loại theo những tiêu thức khác nhau.
+ Phân loại theo tính chất, nội dung kinh tế của chi phí (yếu tố chi phí) Toàn bộ chi phí được chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu: là toàn bộ giá trị nguyên vật liệu sử dụng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ. 4 - Chi phí nhân công: là tiền lương chính, tiền lương phụ, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) và các khoản phải trả khác cho công nhân viên chức trong kỳ. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: là phần giá trị hao mòn của tài sản cố định chuyển dịch vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: là các khoản chi phí cho các dịch vụ mua từ bên ngoài phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như chi phí điện, nước, điện thoại, thuê mặt bằng,… - Chi phí khác bằng tiền: là những chi phí sản xuất kinh doanh khác chưa được phản ánh trong các chi phí trên nhưng đã chi bằng tiền như chi phí tiếp khách, hội nghị,… Sơ đồ 1.1: Phân loại chi phí theo yếu tố Chi phí Chi phí Chi phí Chi phí Chi phí Chi phí nguyên nhân khấu dịch vụ bằng vật liệu công hao mua tiền TSCĐ ngoài khác + Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động Cách phân loại này căn cứ vào chức năng hoạt động mà chi phí phát sinh để phân loại.
Toàn bộ chi phí được chia làm 2 loại: Chi phí sản xuất: là toàn bộ chi phí liên quan đến việc chế tạo sản phẩm hoặc dịch vụ trong một thời kỳ nhất định. Đối với doanh nghiệp sản xuất chi phí sản xuất được chia thành 3 loại: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là biểu hiện bằng tiền những nguyên vật liệu chủ yếu tạo thành thực thể của sản phẩm. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp được hạch toán trực tiếp vào đối tượng chịu chi phí. - Chi phí nhân công trực tiếp: là tiền lương chính, phụ, các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) và các khoản phải trả khác cho công nhân trực tiếp sản xuất.
Chi phí nhân công trực tiếp được hạch toán trực tiếp cào các đối tượng chịu chi phí. 5 - Chi phí sản xuất chung: là những chi phí để sản xuất sản phẩm nhưng không kể chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp. Chi phí ngoài sản xuất: là những chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản ẩm và quản lý chung toàn doanh nghiệp. Chi phí sản xuất bao gồm: - Chi phí bán hàng: Là toàn bộ những chi phí phát sinh cần thiết để tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa bao gồm các khoản chi phí như vận chuyển, bốc vác, bao bì, lương nhân viên bán hàng, hoa hồng bán hàng, khấu hao TSCĐ và những chi phí liên quan đến dự trữ, bảo quản sản phẩm, hàng hóa,… - Chi phí quản lý doanh nghiệp: là toàn bộ những chi phí chi ra cho việc tổ chức và quản lý trong toàn doanh nghiệp.
Đó là những chi phí hành chính, kế toán, quản lý chung,… Sơ đồ 1.2: Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động Chi phí Chi phí sản xuất Chi phí ngoài sản xuất CP NVLTT CP NCTT CP SXC CP BH CP QLDN + Phân loại chi phí theo mối quan hệ với thời kỳ xác định lợi nhuận Chi phí sản phẩm: là những chi phí liên quan trực tiếp đến việc sản xuất sản phẩm hoặc mua hàng hóa. Đối với các sản phẩm sản xuất công nghiệp thì các chi phí này gồm: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Chi phí sản xuất được xem là gắn liền với từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa khi chúng được sản xuất ra hoặc được mua vào, chúng gắn liền với sản phẩm hàng hóa tồn kho chờ bàn và khi sản phẩm, hàng hóa được tiêu thụ thì mới trở thành phí tồn để xác định kết quả kinh doanh. Chi phí thời kì: là những chi phí phát sinh trong một thời kỳ và được tính hết thành phí tồn trong kỳ để xác định kết quả kinh doanh, bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
Đối với các doanh nghiệp có chu kỳ sản xuất 6 dài và trong kỳ không có hoặc ít doanh thu thì chúng được tính thành phí tồn của kỳ sau để xác định kết quả sản xuất kinh doanh.3: Phân loại chi phí theo mối quan hệ với thời kỳ và xác định lợi nhuận Chi phí Chi phí sản phẩm Chi phí thời kỳ Chi phí Chi phí Chi phí Chi phí Chi phí NVLTT NCTT SXC BH QLDN Giá trị sản phẩm Giá vốn hàng Chi phí bán trong kỳ trong kỳ + Phân loại chi phí theo mối quan hệ với đối tượng chịu phí Cách phân loại này căn cứ vào mối quan hệ giữa chi phí với đối tượng chịu chi phí để phân loại, chi phí được chia thành 2 loại: Chi phí trực tiếp: là những chi phí liên quan trực tiếp đến đối tượng chịu chi phí và được hạch toán vào đối tượng có liên quan, Thông thường chi phí trực tiếp là những chi phí đơn giản nhất cấu tạo bởi một yếu tố như chi phí nguyên vật liệu, chi phí tiền lương… Chi phí gián tiếp: là những chi phí liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí, do đó nó được phân bố vào các đối tượng có liên quan theo tiêu thức nhất định. Chi phí gián tiếp thường là những chi phí tổng hợp của nhiều chi phí đơn nhất. Ví dụ chi phí sản xuất chung sẽ được phân bổ theo số giờ lao động trực tiếp, số giờ máy, số lượng sản phẩm. + Phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí Cách phân loại này căn cứ vào sự thay đổi của chi phí khi có sự thay đổi của mức độ hoạt động kinh doanh để phân loại, chi phí được chia thành 3 loại: 7 Biến phí (chi phí khả biến): là chi phí mà tổng số của nó sẽ biến động khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp.
Thông thường biến phí của 1 doanh nghiệp hoạt động thì không đổi. Biến phí chỉ phát sinh khi có hoạt động kinh doanh. Định phí (chi phí bất biến): là những chi phí mà tổng số của nó không thay đổi khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp. Ví dụ: chi phí thuê đất hằng năm sẽ không thay đổi cho dù mức độ hoạt động thay đổi.
Chi phí hỗn hợp: là chi phí bao gồm cả biến phí và định phí. Ở mức độ hoạt động cơ bản, chi phí hỗn hợp thường thể hiện các đặc điểm của chi phí. Thông thường ở mức độ hoạt động vượt quá mức căn bản, nó thể hiện đặc điểm của biến phí.4: Phân loại chi phí theo cách ứng xử Chi phí Biến phí Định phí CP hỗn hợp Biến phí Biến phí Định phí Định phí Biến Định thực thụ cấp bậc bắt buộc không bắt buộc phí phí 1. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất: Là phạm vi, giới hạn nhất định để tập hợp chi phí sản xuất nhằm phục vụ cho kiểm tra, phân tích chi phí và tính giá thành sản phẩm.
Giới hạn tập hợp chi phí có thể là nơi phát sinh chi phí như: phân xưởng sản xuất, giai đoạn công nghệ,…Hoặc có thể là nơi chịu chi phí như: sản phẩm, nhóm sản phẩm, chi tiết sản phẩm,…Như vậy, việc xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thực chất là việc xác định những phạm vi giới hạn mà chi phí cần tập hợp. Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất là cách thức, kỹ thuật xác định chi phí cho từng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất. Tập hợp chi phí sản xuất là giai đoạn đầu tiên của quy trình kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo chi 8 phí thực tế. Phản ánh chi phí phát sinh vào các đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất có liên quan.
Những chi phí sản xuất phát sinh liên quan trực tiếp đến đối tượng tập hợp chi phí được tập hợp trực tiếp vào đối tượng tập hợp chi phí sản xuất như: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp,… Những chi phí sản xuất liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí sản xuất được tập hợp thành nhóm và phân bổ vào đối tượng tập hợp chi phí theo một tiêu chuẩn thích hợp.