CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái quát về hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Các khái niệm cơ bản về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh * Hàng hóa Trong Kinh tế chính trị Marx – Lenin hàng hóa được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán. Hàng hóa có thể hữu hình như quần áo, điện thoại, sắt thép hay vô hình như sức lao động. Nó có khả năng thỏa mãn nhu cầu của con người nhờ vào các tính chất của mình. Còn theo kế toán thì Hàng hóa là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (bán buôn và bán lẻ).
* Thành phẩm Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc quá trình chế biến do các bộ phận sản xuất của doanh nghiệp sản xuất hoặc thuê ngoài gia công xong đã được kiểm nghiệm phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật và nhập kho. * Bán hàng Bán hàng là bước cuối cùng trong chuỗi sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là quá trình mà doanh nghiệp thực hiện việc chuyển đổi hàng hóa, thành phẩm thuộc quyền sở hữu của mình sang cho đối tượng khác và thu về tiền hoặc có quyền thu về tiền trong tương lai. Quá trình bán hàng diễn ra một cách tự nguyện, bên bán chấp nhận bán hàng và bên mua chấp nhận thanh toán với giá trị đã thỏa thuận trước.
Việc đó đồng nghĩa với doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hay quyền kiểm soát hàng hóa như người sở hữu. Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa, thành phẩm cho người mua. Đồng thời với đó doanh nghiệp sẽ có quyền đòi nợ với đối tượng mua hàng hay quyền sở hữu, sử dụng đối với số tiền thu về được từ việc bán hàng. NGUYỄN THU HIỀN K20KTC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP 7 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG * Kết quả kinh doanh Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động khác trong một thời kỳ nhất định.
Biểu hiện của kết quả kinh doanh là số lãi (hoặc số lỗ) và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp được xác định theo công thức: Kết quả kinh doanh Kết quả Kết quả hoạt Kết quả hoạt (LN trước thuế hoặc = + hoạt động + động SXKD động khác lỗ) tài chính 1.2 Các hình thức bán hàng Có 2 hình thức bán hàng chính trong hoạt động thương mại nội địa là bán buôn và bán lẻ. Bán buôn Bán buôn có thể được hiểu là hình thức bán hàng theo lô hoặc bán hàng với số lượng lớn, thực chất người mua hàng là những nhà cung cấp trung gian, hàng hóa sau khi bán buôn chưa đến tay người tiêu dùng trực tiếp. Có 2 hình thức bán buôn là bán buôn hàng hóa qua kho và bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng (bán buôn hàng hóa không qua kho). * Bán buôn qua kho là phương thức bán buôn mà trong đó hàng hóa mua về được nhập kho sau đó được xuất từ kho của doanh nghiệp cho người mua buôn theo hai hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng.
Doanh nghiệp xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện của bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo phương thức này căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp.
Chỉ đến khi nào được bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thụ, người bán mất quyền sở hữu về số hàng đã giao. NGUYỄN THU HIỀN K20KTC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP 8 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG * Bán buôn vận chuyển thẳng tức là doanh nghiệp sau khi mua hàng không đưa hàng về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua và cũng bao gồm 2 hình thức là Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp và Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng (tương tự như bán buôn qua kho). Ngoài ra trong phương thức bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng cũng chia làm 2 hình thức nhỏ hơn là: + Bán buôn vận chuyển thẳng không qua kho theo hình thức chuyển hàng có tham gia thanh toán: Với hình thức này, doanh nghiệp là bên bán hàng trực tiếp cho bên mua. + Bán buôn vận chuyển thẳng không qua kho theo hình thức chuyển hàng không tham gia thanh toán: Với hình thức này, doanh nghiệp đóng vai trò là trung gian môi giới giữa bên mua và bên bán để hưởng hoa hồng (do một trong hai bên mua hoặc bán trả), còn bên mua sẽ chịu trách nhiệm nhận hàng và thanh toán cho bên bán.
Khi được chấp nhận thanh toán tiền hoa hồng, doanh nghiệp phải lập hóa đơn GTGT phản ánh số hoa hồng môi giới được hưởng. Bán lẻ Bán lẻ hàng hóa tức là bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Qua khâu bán lẻ, hàng hóa vĩnh viễn rời khỏi khu vực lưu thông, giá trị của nó được thực hiện đầy đủ. Có các kiểu bán lẻ sau: + Bán hàng thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách.
Việc thừa, thiếu hàng hóa ở quầy và tiền bán hàng thu về do nhân viên bán hàng hoàn toàn chịu trách nhiệm. + Bán hàng thu tiền tập trung: Ở quầy có nhân viên thu ngân chuyên làm nhiệm vụ thu tiền và viết hóa đơn. Căn cứ vào hóa đơn đã thu tiền nhân viên bán hàng giao hàng cho khách. Ở đây thừa, thiếu tiền bán hàng thuộc về trách nhiệm của nhân viên thu ngân, thừa thiếu hàng hóa ở quầy thì do nhân viên bán hàng chịu trách nhiệm.
+ Bán lẻ tự động: các máy bán nước tự động được đặt trong khuôn viên của học viện chính là ví dụ rõ nét cho hình thức bán hàng này. Đây là hình thức bán lẻ mà trong đó các doanh nghiệp sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại hàng hóa nào đó đặt ở những nơi công cộng. Khách hàng sau khi bỏ tiền vào máy, máy sẽ tự động đẩy hàng ra cho người mua. NGUYỄN THU HIỀN K20KTC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP 9 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG + Bán lẻ tự phục vụ: Khách hàng tự chọn lấy hàng hóa, mang đến bàn tính tiền và thanh toán tiền hàng.
Nhân viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Nhân viên bán hàng có trách nhiệm hướng dẫn khách hàng và quản lý hàng hóa ở quầy hàng do mình phụ trách. Đây chính là hình thức mà các siêu thị hay cửa hàng tạp hóa áp dụng. + Bán hàng ký gửi đại lý: Đây là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp giao hàng cho cơ sở đại lý, ký gửi để cho cơ sở này trực tiếp bán hàng, bên nhận làm đại lý ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý.
Số hàng chuyển giao cho đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi đại lý thông báo cho doanh nghiệp về số hàng đã bán được và thanh toán tiền hàng hay chấp nhận thanh toán, lúc này doanh nghiệp mới thật sự mất đi quyền sở hữu đối với số hàng gửi đại lý đã bán được. + Bán hàng trả góp: Theo hình thức này, người mua được trả tiền hàng thành nhiều lần cho doanh nghiệp, lúc này ngoài tiền hàng thì người mua sẽ phải trả thêm cho doanh nghiệp một khoản lãi do trả chậm. Đây là hình thức được rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực điện tử, điện lạnh, xe máy,. áp dụng với hình thức quảng cáo là Khuyến mại mua hàng trả góp với lãi suất 0%.
Ngoài ra, các doanh nghiệp còn có thể áp dụng các hình thức bán hàng khác như bán hàng trong nội bộ doanh nghiệp, bán hàng qua điện thoại,. Và đặc biệt là với thời đại công nghệ 4.0 như hiện nay, một hình thức bán hàng mới đã xuất hiện và phát triển mạnh mẽ, đó chính là Bán hàng trên các trang thương mại điện tử như Tiki, Shopee, Lazada. Các doanh nghiệp sẽ mở một quầy hàng trên các trang thương mại điện tử và đưa các mặt hàng mình có lên đó. Người mua chỉ cần có một chiếc điện thoại hay laptop có kết nối Internet và tải ứng dụng như Shopee về máy là có thể tiến hành mua hàng tại nhà mà không cần đến tận cửa hàng.
Với hình thức này, doanh nghiệp có thể tiết kiệm được chi phí bán hàng (giảm tiền thuê mặt bằng, nhân công) của mình.3 Các hình thức thanh toán Sau khi giao hàng cho người mua và được bên mua chấp nhận thanh toán, bên bán có thể nhận tiền hàng bằng nhiều phương thức khác nhau tùy thuộc vào độ thân thuộc, uy tín, tín nhiệm và sự thỏa thuận giữa hai bên mà lựa chọn phương thức thanh NGUYỄN THU HIỀN K20KTC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP 10 HỌC VIỆN NGÂN HÀNG toán phù hợp. Hiện nay, các doanh nghiệp thường áp dụng những phương thức thanh toán sau: + Phương thức thanh toán ngay: Đây là phương thức mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua qua người bán ngay sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát về hàng hóa được chuyển giao. Theo phương thức này, sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. Nói một cách đơn giản thì ngay sau khi bên mua nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì sẽ tiến hành thanh toán luôn tiền hàng cho bên bán.
+ Phương thức thanh toán trả chậm (thannh toán sau): Đây là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép cho từng lần thanh toán.