Luận Văn Thạc Sĩ: Hoàn Thiện Chế Định Về Người Thực Hiện Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích và hoàn thiện chế định người thực hiện trợ giúp pháp lý tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả pháp lý.

• Tác giả: Trần Văn Tùy
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Và Pháp Luật
• Đề tài: Hoàn Thiện Chế Định Về Người Thực Hiện Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.2. Khái niệm người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.4. Khái niệm, đặc điểm và yêu cầu hoàn thiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.5. Khái niệm chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.6. Đặc điểm chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.7. Yêu cầu hoàn thiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.8. Tiêu chí hoàn thiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 1.8.1. Tiêu chí về mặt nội dung
• 1.8.2. Tiêu chí về mặt hình thức
• 1.8.3. Tiêu chí về tính minh bạch, hiệu quả và khả thi của chế định người thực hiện TGPL
• 1.9. Chế định về người thực hiện TGPL của một số nước trên thế giới
• 1.9.1. Chế định người thực hiện TGPL phân loại theo mô hình TGPL
• 1.9.2. Chế định người thực hiện TGPL theo pháp luật của một số nước trên thế giới
• 1.9.3. Một số đặc điểm chung của chế định người thực hiện TGPL theo pháp luật của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG CHẾ ĐỊNH VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1987 (trước khi ban hành Pháp lệnh Luật sư năm 1987)
• 2.1.2. Giai đoạn từ năm 1987 đến năm 1997
• 2.1.3. Giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2006 (trước khi Quốc hội khóa X thông qua Luật Luật sư và Luật TGPL)
• 2.1.4. Giai đoạn từ năm 2006 đến nay
• 2.2. Thực trạng chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến người thực hiện TGPL hiện nay
• 2.2.2. Thực trạng các quy định của pháp luật về người thực hiện TGPL
• 2.2.3. Thực trạng thực hiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.4. Đánh giá chung chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.5. Những ưu điểm của chế định về người thực hiện TGPL
• 2.2.6. Những điểm hạn chế của chế định về người thực hiện TGPL
• 2.2.7. Nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH VỀ NGƯỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện chế định về người thực hiện TGPL ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Sửa đổi, bổ sung quy định về Trợ giúp viên pháp lý, chuyên viên pháp lý theo hướng chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa, nâng cao trình độ, kỹ năng cho Trợ giúp viên pháp lý, chuyên viên pháp lý nhằm bảo đảm chất lượng cung cấp dịch vụ TGPL
• 3.2.2. Sửa đổi, bổ sung các quy định về luật sư và Tư vấn viên pháp luật tham gia TGPL bảo đảm rõ ràng, minh bạch, đồng bộ với pháp luật về luật sư và tư vấn pháp luật
• 3.2.3. Sửa đổi điều kiện, tiêu chuẩn Cộng tác viên TGPL
• 3.2.4. Sửa đổi pháp luật có liên quan đến chế định về người thực hiện TGPL bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật
• 3.2.5. Xã hội hóa hoạt động TGPL, huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia thực hiện TGPL, đáp ứng nhu cầu TGPL của người được TGPL
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cải Tiến Chế Định Trợ Giúp Pháp Lý Tại Việt Nam

Cải tiến chế định trợ giúp pháp lý (TGPL) tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc xây dựng và hoàn thiện chế định TGPL nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân, đặc biệt là những đối tượng yếu thế trong xã hội. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của hệ thống này.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Trợ Giúp Pháp Lý

Trợ giúp pháp lý là hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho những người có hoàn cảnh khó khăn. Đặc điểm của TGPL tại Việt Nam bao gồm tính nhân văn, tính pháp lý và tính xã hội. Hệ thống TGPL được xây dựng nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người dân, đặc biệt là những người nghèo và đối tượng chính sách.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Chế Định TGPL Tại Việt Nam

Chế định TGPL tại Việt Nam đã được hình thành từ năm 1997 với Quyết định 734/TTg của Thủ tướng Chính phủ. Qua các giai đoạn phát triển, hệ thống TGPL đã được hoàn thiện và mở rộng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý.

II. Thực Trạng Về Chế Định Trợ Giúp Pháp Lý Tại Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc xây dựng chế định TGPL, nhưng thực trạng hiện nay vẫn cho thấy nhiều vấn đề cần được khắc phục. Số lượng và chất lượng người thực hiện TGPL chưa đồng đều, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến TGPL còn thiếu tính đồng bộ và thống nhất.

2.1. Đánh Giá Chung Về Hệ Thống TGPL

Hệ thống TGPL hiện nay đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các quy định pháp luật về TGPL chưa đủ rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện và áp dụng. Đặc biệt, mức chi thù lao cho đội ngũ cộng tác viên TGPL còn thấp, không thu hút được nhiều người tham gia.

2.2. Những Thách Thức Trong Việc Thực Hiện TGPL

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nguồn lực và sự quan tâm từ các cơ quan chức năng. Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của mình trong việc được trợ giúp pháp lý, dẫn đến việc không tiếp cận được dịch vụ này.

III. Giải Pháp Cải Tiến Chế Định Trợ Giúp Pháp Lý Tại Việt Nam

Để cải tiến chế định TGPL, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật là cần thiết để tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động TGPL. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện TGPL thông qua đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn.

3.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Pháp Luật Về TGPL

Cần sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính minh bạch và đồng bộ trong hệ thống pháp luật về TGPL. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức TGPL và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Người Thực Hiện TGPL

Đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ người thực hiện TGPL là rất quan trọng. Cần có các chương trình đào tạo bài bản để nâng cao kỹ năng và kiến thức cho các trợ giúp viên pháp lý, luật sư và tư vấn viên pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chế Định TGPL Tại Việt Nam

Chế định TGPL đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều địa phương, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Các trung tâm TGPL đã hoạt động hiệu quả, cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho những người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, cần có những đánh giá cụ thể về hiệu quả của các hoạt động này.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Hoạt Động TGPL

Hoạt động TGPL đã giúp nhiều người dân tiếp cận được dịch vụ pháp lý, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Nhiều vụ việc đã được giải quyết thành công nhờ sự hỗ trợ của đội ngũ TGPL.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Trong Thực Tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn hoạt động TGPL cho thấy rằng, việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình là rất quan trọng. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội trong việc thực hiện TGPL.

V. Kết Luận Về Cải Tiến Chế Định TGPL Tại Việt Nam

Cải tiến chế định TGPL tại Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi của người dân, đặc biệt là những đối tượng yếu thế trong xã hội. Cần có sự quyết tâm và nỗ lực từ các cơ quan chức năng để thực hiện mục tiêu này.

5.1. Tương Lai Của Chế Định TGPL Tại Việt Nam

Tương lai của chế định TGPL tại Việt Nam phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Cần có những chính sách cụ thể để thu hút nguồn lực và nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL.

5.2. Định Hướng Phát Triển TGPL Trong Thời Gian Tới

Định hướng phát triển TGPL trong thời gian tới cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của người dân, cải thiện chất lượng dịch vụ và đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Điều này sẽ giúp TGPL trở thành một công cụ hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động trợ giúp pháp lý giữ vai trò trụ cột trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý và thực hiện an sinh xã hội cho các nhóm đối tượng yếu thế. Tại Việt Nam, sau 8 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 (giai đoạn 2007 - 2014), mạng lưới trợ giúp pháp lý nhà nước đã kiện toàn với tổng số 1.313 công chức, viên chức và người lao động, trong đó có 572 Trợ giúp viên pháp lý chuyên trách. Cùng với đó, hệ thống đã huy động được trên 10.700 cộng tác viên tham gia hoạt động hỗ trợ pháp luật trên toàn quốc. Tuy nhiên, sự phân bổ nguồn nhân lực thực hiện trợ giúp pháp lý bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng về mặt địa lý: tính đến ngày 31/3/2015, hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tập trung lần lượt 2.472 và 4.137 luật sư, trong khi các tỉnh miền núi khó khăn như Lai Châu chỉ có 2 luật sư, còn Bắc Kạn, Hà Giang, Kon Tum mỗi tỉnh chỉ có 6 luật sư hành nghề.

Thực trạng này đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp bách về sự bất cập của các quy định pháp luật điều chỉnh đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng thể chế và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện chế định người thực hiện trợ giúp pháp lý tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát quá trình phát triển lập pháp từ năm 1945 đến năm 2016, tập trung vào khung pháp lý hiện hành và thực tiễn vận hành của hệ thống trợ giúp pháp lý tại 63 tỉnh, thành phố. Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quá trình sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ vụ việc tham gia tố tụng của Trợ giúp viên pháp lý lên trên 80%, bảo đảm tối đa quyền con người theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về bảo đảm quyền con người, quyền công dân và nguyên tắc mọi người đều bình đẳng trước pháp luật. Tiếp cận theo lý thuyết dịch vụ công và an sinh xã hội pháp lý, trợ giúp pháp lý được xác định là trách nhiệm xã hội của Nhà nước nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người nghèo, người có công với cách mạng và các đối tượng yếu thế theo chuẩn nghèo đa chiều quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng khung phân tích so sánh các mô hình trợ giúp pháp lý trên thế giới gồm: mô hình từ thiện (Pháp, Bỉ), mô hình luật sư công hưởng lương ngân sách (Mỹ, bang Quebec của Canada) và mô hình hỗn hợp kết hợp công - tư (Hà Lan với 20 văn phòng chính quản lý 57 văn phòng độc lập, Philippines với 991 luật sư công thuộc Cục Trợ giúp pháp lý).

Khung khái niệm của đề tài tập trung làm rõ 4 nội hàm cốt lõi:

1. Trợ giúp pháp lý: Dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước dành cho người thuộc diện thụ hưởng theo quy định pháp luật.
2. Người thực hiện trợ giúp pháp lý: Chủ thể trực tiếp cung cấp dịch vụ pháp lý gồm Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư, Tư vấn viên pháp luật và Cộng tác viên trợ giúp pháp lý.
3. Chế định người thực hiện trợ giúp pháp lý: Tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình bổ nhiệm, hành nghề, thực hiện quyền và nghĩa vụ của người cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí.
4. Trợ giúp viên pháp lý: Viên chức nhà nước làm việc tại Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, được bổ nhiệm để thực hiện nhiệm vụ chuyên trách đại diện, bào chữa và tư vấn pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm hơn 32 văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý và luật sư, các báo cáo tổng kết giai đoạn 2007 - 2014 của Bộ Tư pháp, cùng dữ liệu thống kê quản lý luật sư đến ngày 31/3/2015 của Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Về quy mô khảo sát, nghiên cứu thu thập dữ liệu tổng thể từ 63 Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước trên toàn quốc và tiến hành chọn mẫu phân tầng có chủ đích đối với 2 trung tâm đô thị lớn cùng 5 tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (Lai Châu, Bắc Kạn, Hà Giang, Hà Nam, Kon Tum). Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng nhằm làm nổi bật sự phân hóa sâu sắc về mật độ nhân lực pháp lý, từ đó đánh giá chính xác tính tương thích của khung chính sách đối với từng vùng miền.

Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp so sánh luật học đối chiếu với 6 quốc gia tiêu biểu được lựa chọn làm công cụ chủ đạo. Việc kết hợp thống kê mô tả định lượng và tổng hợp định tính giúp xác định chính xác các điểm nghẽn thể chế trong việc chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp và kiểm soát chất lượng dịch vụ pháp lý công. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, xử lý số liệu và tổng hợp luận chứng được triển khai hoàn tất trong giai đoạn 2015 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý có sự phát triển nhanh về số lượng nhưng hiệu quả tham gia tố tụng thực tế chưa tương xứng. Mặc dù cả nước đã xây dựng được lực lượng 572 Trợ giúp viên pháp lý, song tỷ lệ Trợ giúp viên trực tiếp tham gia tố tụng để đại diện, bào chữa mới chỉ chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số vụ việc được thụ lý, phần lớn hoạt động vẫn tập trung vào các hình thức tư vấn pháp luật đơn giản tại cơ sở.

Thứ hai, mạng lưới cộng tác viên trợ giúp pháp lý bộc lộ sự mất cân đối lớn về cơ cấu chuyên môn. Trong tổng số hơn 10.700 cộng tác viên trên cả nước, lực lượng có chuyên môn sâu chỉ có 1.136 luật sư (chiếm tỷ lệ 10,6%) và 174 tư vấn viên pháp luật (chiếm khoảng 1,6%), phần còn lại là cộng tác viên tại cơ sở. Mức chi trả thù lao vụ việc theo quy định còn rất thấp, khiến tỷ lệ cộng tác viên là luật sư thực tế tham gia nhận vụ việc trợ giúp chỉ đạt dưới 30%.

Thứ ba, khoảng cách phân bổ lực lượng luật sư giữa các vùng kinh tế là rào cản lớn nhất đối với việc tiếp cận công lý. Thống kê số liệu hành nghề cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh (4.137 luật sư) và Hà Nội (2.472 luật sư) chiếm xấp xỉ 70% tổng số luật sư toàn quốc. Ngược lại, tại các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, nguồn nhân lực luật sư vô cùng khan hiếm, đơn cử như Lai Châu chỉ có 2 luật sư (chênh lệch hơn 2.000 lần so với Thành phố Hồ Chí Minh), các tỉnh Hà Giang, Bắc Kạn, Hà Nam, Kon Tum chỉ có 6 luật sư trên mỗi địa bàn tỉnh.

Thứ tư, cơ chế thực hiện nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của luật sư theo Luật Luật sư còn mang tính hình thức. Do thiếu chế tài kiểm tra và xử phạt cụ thể, có hơn 60% luật sư chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý miễn phí hàng năm cho người nghèo theo quy định của pháp luật về luật sư.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi năm 2012) và Nghị định số 77/2008/NĐ-CP về tư vấn pháp luật. Vị thế pháp lý của Trợ giúp viên pháp lý chưa thực sự bình đẳng với luật sư khi tham gia tố tụng, đồng thời quy trình bổ nhiệm Trợ giúp viên chưa yêu cầu bắt buộc qua đào tạo nghề luật sư tập trung, dẫn đến kỹ năng tranh tụng tại Tòa án của một bộ phận viên chức còn hạn chế.

Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ nguồn nhân lực có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch số lượng luật sư giữa đô thị lớn và các tỉnh miền núi khó khăn. Đồng thời, cấu trúc đội ngũ cộng tác viên có thể được biểu diễn qua bảng ma trận phân loại trình độ chuyên môn, qua đó phản ánh rõ nét sự thiếu hụt nghiêm trọng của nhóm chuyên gia pháp lý chuyên sâu trong mạng lưới trợ giúp pháp lý hiện hành.

Khi đối chiếu với mô hình hỗn hợp tại Hà Lan hay mô hình luật sư công tại Philippines (với 991 luật sư công được trả lương cố định tương đương thẩm phán), có thể thấy việc Việt Nam duy trì cơ chế cộng tác viên kiêm nhiệm bán thời gian với mức bồi dưỡng thấp đã làm giảm sút động lực tham gia của các chuyên gia pháp luật có tay nghề cao. Do đó, việc tái cơ cấu và chuẩn hóa đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý theo hướng chuyên nghiệp hóa là yêu cầu tất yếu khách quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và nhất thể hóa tiêu chuẩn chức danh Trợ giúp viên pháp lý tương đương tiêu chuẩn luật sư. Đề xuất sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý theo hướng quy định điều kiện bắt buộc để được bổ nhiệm Trợ giúp viên pháp lý là phải có chứng chỉ tốt nghiệp khóa đào tạo nghề luật sư tại Học viện Tư pháp. Mục tiêu đến năm 2020 đạt 100% Trợ giúp viên pháp lý có kỹ năng tranh tụng chuyên sâu để đảm nhận các vụ việc tham gia tố tụng phức tạp. Cơ quan chủ trì thực hiện là Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Nội vụ.

Thứ hai, thiết lập chế tài nghiêm ngặt và cơ chế kiểm soát nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của luật sư. Đề xuất ban hành quy chế phối hợp giữa Sở Tư pháp và Đoàn Luật sư các tỉnh, quy định cụ thể định mức tối thiểu mỗi luật sư phải thực hiện ít nhất 2 vụ việc tham gia tố tụng hoặc 10 giờ tư vấn pháp luật miễn phí trong 1 năm. Kết quả này là điều kiện bắt buộc để đánh giá thi đua và cấp đổi thẻ luật sư hàng năm, phấn đấu nâng tỷ lệ luật sư hoàn thành nghĩa vụ lên trên 85% trong giai đoạn 2016 - 2020. Chủ thể chịu trách nhiệm là Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Thứ ba, điều chỉnh định mức chi trả thù lao và kinh phí bồi dưỡng cho người thực hiện trợ giúp pháp lý. Đề xuất tăng mức chi trả thù lao vụ việc tham gia tố tụng cho luật sư và cộng tác viên lên từ 2 đến 3 lần so với quy định tại Thông tư liên tịch số 07/2007/TTLT-BTP-BTC, nhằm bù đắp chi phí thực tế và khuyến khích các luật sư giỏi nhận vụ việc tại địa bàn khó khăn. Cơ quan thực hiện là Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp cùng Bộ Tư pháp hoàn thành trong năm 2017.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa và huy động các tổ chức hành nghề luật sư tham gia trợ giúp pháp lý thông qua cơ chế đặt hàng dịch vụ công. Đề xuất Nhà nước ký hợp đồng dịch vụ trợ giúp pháp lý trực tiếp với các văn phòng luật sư, công ty luật tại 62 huyện nghèo trên cả nước, đảm bảo người nghèo tại các vùng sâu, vùng xa có quyền tiếp cận dịch vụ pháp lý của luật sư chất lượng cao trước năm 2018. Đơn vị triển khai là Cục Trợ giúp pháp lý và Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại 63 tỉnh, thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp: Ban soạn thảo Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi, Cục Trợ giúp pháp lý và Vụ Bổ trợ Tư pháp thuộc Bộ Tư pháp có thể sử dụng các luận cứ khoa học để hoàn thiện dự thảo luật, thiết lập các tiêu chí chuẩn hóa chức danh và phân bổ ngân sách tư pháp hiệu quả cho giai đoạn 2016 - 2020.
2. Các tổ chức hành nghề luật sư và Liên đoàn Luật sư Việt Nam: Ban Chủ nhiệm các Đoàn Luật sư tại 63 tỉnh, thành phố có thể tham khảo mô hình đánh giá và cơ chế phân bổ vụ việc để quản lý, giám sát nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của hơn 10.000 luật sư thành viên.
3. Lãnh đạo và viên chức Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước: Các giám đốc trung tâm và đội ngũ 572 Trợ giúp viên pháp lý có thể ứng dụng các giải pháp nâng cao kỹ năng tố tụng, quản lý hồ sơ vụ việc và tối ưu hóa quy trình phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng địa phương.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật: Các cơ sở đào tạo luật học có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuyên khảo về quyền tiếp cận công lý, lý luận nhà nước và pháp luật, cùng các mô hình bổ trợ tư pháp quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế định người thực hiện trợ giúp pháp lý ở Việt Nam bao gồm những chủ thể nào? Theo quy định pháp luật, người thực hiện trợ giúp pháp lý gồm 4 nhóm: Trợ giúp viên pháp lý (572 viên chức nhà nước chuyên trách), Luật sư hành nghề, Tư vấn viên pháp luật làm việc tại các trung tâm tư vấn pháp luật, và mạng lưới trên 10.700 Cộng tác viên trợ giúp pháp lý đã ký hợp đồng cộng tác với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước.

2. Vì sao luận văn đề xuất nhất thể hóa tiêu chuẩn giữa Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư? Việc nhất thể hóa xuất phát từ yêu cầu bảo đảm chất lượng tranh tụng tại Tòa án. Hiện nay, 100% Trợ giúp viên pháp lý đều có bằng cử nhân luật nhưng cần bắt buộc trải qua khóa đào tạo nghề 12 tháng tại Học viện Tư pháp như luật sư để bảo đảm tính chuyên nghiệp và vị thế bình đẳng trong tranh tụng bảo vệ quyền lợi cho người nghèo.

3. Thực trạng mất cân đối nhân lực trợ giúp pháp lý tại các địa phương diễn biến ra sao? Sự phân bổ nhân lực pháp lý có sự phân hóa sâu sắc. Trong khi Thành phố Hồ Chí Minh có 4.137 luật sư và Hà Nội có 2.472 luật sư, thì tại các địa bàn khó khăn như Lai Châu chỉ có 2 luật sư, Bắc Kạn và Hà Giang chỉ có 6 luật sư hành nghề, khiến người nghèo vùng sâu vùng xa gặp nhiều hạn chế khi tiếp cận hỗ trợ pháp lý.

4. Luật sư có nghĩa vụ bắt buộc tham gia hoạt động trợ giúp pháp lý không? Theo Luật Luật sư, thực hiện trợ giúp pháp lý là nghĩa vụ nghề nghiệp bắt buộc của luật sư với chỉ tiêu tối thiểu khoảng 10 giờ hoặc 2 vụ việc mỗi năm. Tuy nhiên, do thiếu chế tài kiểm soát nên thực tế có trên 60% luật sư chưa hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ này.

5. Giải pháp tài chính nào được đề xuất để thu hút người thực hiện trợ giúp pháp lý chất lượng cao? Luận văn đề xuất điều chỉnh mức thù lao vụ việc tham gia tố tụng tăng từ 2 đến 3 lần so với định mức cũ, đồng thời áp dụng cơ chế đặt hàng dịch vụ công đối với các tổ chức hành nghề luật sư tư nhân tại 62 huyện nghèo để huy động tối đa nguồn lực xã hội.

Kết luận

1. Khái quát hóa hệ thống cơ sở lý luận về chế định người thực hiện trợ giúp pháp lý trong cấu trúc Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và an sinh tư pháp.
2. Phân tích thực trạng 8 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, chỉ rõ hạn chế về kỹ năng tranh tụng của 572 Trợ giúp viên và sự phân bổ bất bình đẳng của đội ngũ luật sư trên toàn quốc.
3. Đúc rút bài học kinh nghiệm từ các mô hình trợ giúp pháp lý của 6 quốc gia tiêu biểu, khẳng định tính tất yếu của mô hình hỗn hợp chuyên nghiệp hóa tại Việt Nam.
4. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá: nhất thể hóa tiêu chuẩn Trợ giúp viên với luật sư, siết chặt quản lý nghĩa vụ luật sư, tăng thù lao chi trả từ 2 đến 3 lần và mở rộng cơ chế hợp đồng dịch vụ công.
5. Đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp cho lộ trình hoàn thiện thể chế và sửa đổi toàn diện Luật Trợ giúp pháp lý trong giai đoạn 2016 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là việc xây dựng mô hình chuẩn hóa chức danh Trợ giúp viên pháp lý tiệm cận luật sư chuyên nghiệp, giải quyết triệt để rào cản năng lực đại diện, bào chữa cho người yếu thế. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan lập pháp nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất vào các văn bản luật sửa đổi. Hãy cùng nghiên cứu và vận dụng các giải pháp của luận văn nhằm thúc đẩy cải cách tư pháp và kiến tạo nền công lý bình đẳng, nhân văn cho mọi công dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu thành 3 chương, 10 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH NGƢỜI THỰC HIỆN TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm ngƣời thực hiện TGPL ở Việt Nam 1. Khái niệm người thực hiện TGPL ở Việt Nam Để xác định nội hàm của khái niệm và những đặc điểm cơ bản của chế định về người thực hiện TGPL, cần phải hiểu khái niệm TGPL.

Khái niệm TGPL ở Việt Nam Thuật ngữ “TGPL” là một cụm từ ghép “trợ giúp” và “pháp lý”; cụm từ “trợ giúp” hiện có nhiều cách giải thích khác nhau, theo Đại Từ điển tiếng Việt, Nguyễn Như Ý, Nxb Văn hoá-Thông tin, 1999 thì "trợ giúp” được hiểu là “sự giúp đỡ, bảo trợ, hỗ trợ, giúp cho ai việc gì, đem cho ai cái gì đang lúc khó khăn, đang cần đến” [76]. Theo Từ điển Từ và Ngữ Việt Nam-Nguyễn Lân, Nxb.TP Hồ Chí Minh thì “trợ giúp” là “góp sức hoặc góp tiền cho một người hoặc vào một việc chung, giúp làm hộ mà không lấy tiền công” [41]. Với từ điển tiếng Việt của Nxb. Khoa học xã hội, 1994 thì thuật ngữ “trợ giúp” được hiểu là “giúp đỡ”.

Thuật ngữ “giúp đỡ” lại được giải thích là giúp để làm giảm bớt khó khăn, nghĩa là làm cho ai một việc gì đó hoặc cho ai cái gì đó mà người ấy đang cần. Cái đang cần ở đây là “pháp lý” theo nghĩa rộng của từ này. Thuật ngữ "pháp lý” được hiểu là lí lẽ, lẽ phải theo pháp luật [74, tr. Ở Việt Nam, từ năm 1995, thuật ngữ "TGPL” được xuất hiện trên các tài liệu nghiên cứu, sách, báo.

Đến năm 1997, thuật ngữ này chính thức được sử dụng trong Quyết định 734/TTg ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức TGPL cho người nghèo và chế độ chính sách. Hiện nay, có cả một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (trên 32 văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực TGPL đang có hiệu lực pháp luật) sử dụng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuật ngữ “TGPL” và thuật ngữ này xuất hiện ngày càng nhiều trong các sách, báo và tài liệu khoa học pháp lý. Trong quá trình nghiên cứu khái niệm TGPL của một số nước trên thế giới, chúng tôi nhận thấy, hầu hết các nhà làm luật trên thế giới điều xuất phát từ cơ sở lý luận về nhân quyền và bảo đảm nhân quyền, coi TGPL như là một biện pháp bảo đảm tư pháp dành cho người không có điều kiện tiếp cận và sử dụng các dịch vụ pháp lý, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Có thể nói, nội dung của khái niệm “TGPL” ở mỗi nước có khác nhau, phụ thuộc vào chế độ chính trị, điều kiện kinh tế - xã hội của từng nước, nhưng đều thể hiện 3 tính chất là: kinh tế, pháp lý và nhân đạo.

Tính kinh tế, thể hiện ở chỗ việc thực hiện pháp luật về TGPL cho những đối tượng không có khả năng tài chính hoặc khó khăn tài chính để chi trả cho các chi phí khi tiếp cận với các dịch vụ pháp lý. Điều 2 Đạo luật về đại diện và tư vấn pháp lý năm 1995 của Singapoge cho rằng TGPL là việc giúp đỡ những người không có khả năng chi trả cho các dịch vụ pháp lý, ngoài ra một số nước như: Thụy Điển, Đức, Hà Lan… cũng có quan niệm về TGPL theo hướng này. Tính pháp lý thể hiện ở chỗ, sự giúp đỡ, hỗ trợ các vấn đề liên quan đến pháp luật như tư vấn, bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp được pháp luật quy định… như Hàn Quốc cho rằng “TGPL” được hiểu là việc một luật sư hoặc một cán bộ pháp lý của nhà nước cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật, đại diện hoặc các dịch vụ trợ giúp khác có liên quan đến pháp luật. Tính nhân đạo thể hiện ở chỗ, tạo cơ hội cho những người nghèo nâng cao hiểu biết pháp luật, bình đẳng trong việc sử dụng, tiếp cận pháp luật, tham gia xoá đói, giảm nghèo và huy động được sự tham gia rộng rãi của các lực lượng xã hội.

Điều 1001 Đạo luật về Công ty dịch vụ pháp lý được sửa đổi năm 1977 của Mỹ quy định: TGPL là tạo sự công bằng khi tiếp cận pháp luật của các cá nhân không thể thuê mướn luật sư, tạo cơ hội cho những người có thu nhập thấp. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngoài ra, pháp luật về TGPL ở một số nước như: Trung Quốc, Anh, Quebec (Canada)… cũng thể hiện tính nhân đạo sâu sắc. Thuật ngữ “TGPL” mới xuất hiện ở nước ta vào những năm cuối thế kỷ XX, trong quá trình xây dựng Luật TGPL, các nhà khoa học Việt Nam đã tham khảo các khái niệm TGPL của một số nước trên thế giới và các quan niệm về TGPL ở Việt Nam để đưa ra một số khái niệm TGPL. Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý-Bộ Tư pháp khi thực hiện đề tài khoa học cấp Bộ "Mô hình tổ chức và hoạt động TGPL, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay" đã đưa ra khái niệm TGPL như sau: Theo nghĩa rộng, TGPL hiểu là sự giúp đỡ của nhà nước và xã hội cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận với các dịch vụ pháp lý (tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa), nhằm bảo đảm cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội.

Theo nghĩa hẹp, TGPL là sự giúp đỡ miễn phí của các tổ chức TGPL của nhà nước cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận với các dịch vụ pháp lý (tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa), nhằm bảo đảm cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội” [75]. Đồng tình với các khái niệm TGPL theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp trên, Thạc sỹ Vũ Hồng Tuyến cho rằng: Khái niệm này đề cập một cách toàn diện, mục đích và ý nghĩa của hoạt động TGPL (sự giúp đỡ miễn phí, tạo cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội). Khái niệm trên cũng bao hàm một cách tương đối đầy đủ về phạm vi (tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa), chủ thể của hoạt động TGPL (Nhà nước và xã hội mà chủ yếu là các tổ chức TGPL) và đối tượng TGPL (người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số) [70, tr. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, các quan niệm, khái niệm nêu trên vẫn chưa khái quát toàn diện về hoạt động TGPL, nhất là khía cạnh bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Những quan niệm đó đều lấy người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số làm cơ sở xây dựng khái niệm, đồng thời mới chỉ nhìn nhận thông qua hình thức biểu hiện của đối tượng mà hoạt động TGPL hướng tới mà chưa chỉ ra các thuộc tính bản chất, đặc trưng của TGPL. Có quan niệm cho rằng: “TGPL là việc cung cấp miễn phí dịch vụ tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng trong lĩnh vực hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính cho người thuộc diện được TGPL do Nhà nước bảo đảm” [34, tr. Khái niệm này làm rõ hình thức, lĩnh vực TGPL và trách nhiệm của nhà nước trong việc bảo đảm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người thuộc diện được TGPL (nhà nước trả tiền cho người thực hiện TGPL cho các đối tượng được TGPL theo quy định của Luật TGPL). Tuy nhiên, khái niệm này đã thu hẹp lĩnh vực TGPL, hình thức TGPL so với Luật TGPL năm 2006 là chưa phù hợp với xu hướng phát triển chung của xã hội.

Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng: TGPL là việc cung ứng các dịch vụ pháp lý miễn phí hoặc có thu phí nhưng thấp hơn giá trị của dịch vụ thông qua các hình thức đại diện, bào chữa, tư vấn pháp luật và các hình giúp đỡ pháp luật khác cho người được TGPL theo quy định của pháp luật. Có thể thấy, quan niệm này đề cập đến khía cạnh thu phí nhưng thấp hơn giá trị của dịch vụ, cách tiếp cận này chưa thể hiện hết tính chất nhân đạo và pháp lý của nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, trong đó hoạt động TGPL xuất phát từ chức năng xã hội của nhà nước ta. Từ những phân tích trên đây, có thể nói các nhà luật học, nhà nghiên cứu khoa học pháp lý đã xây dựng khái niệm TGPL chủ yếu căn cứ vào đối 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tượng được hưởng dịch vụ TGPL, chủ thể thực hiện TGPL, tính chất của hoạt động TGPL hoặc đề cập đến khía cạnh có thu phí. Ngày 29/6/2006, tại kỳ họp thứ 9, khoá XI, Quốc hội nước cộng hoà XHCN Việt Nam đã thông qua Luật TGPL, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2007, tại Điều 3 đã đưa ra khái niệm về TGPL: TGPL là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được TGPL theo quy định của Luật này, giúp người được TGPL bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, đảm bảo công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật [50, tr.

Có thể khẳng định, khái niệm TGPL theo Luật TGPL đã thể hiện tương đối toàn diện những thuộc tính chung, bản chất và mục đích, ý nghĩa của hoạt động TGPL ở nước ta. Một là, TGPL ở nước ta có tính chất là dịch vụ pháp lý miễn phí: khoản 1, Điều 4 của Luật TGPL năm 2006 đưa ra nguyên tắc hoạt động TGPL: "không thu phí, lệ phí, thù lao từ người được TGPL” [50, tr.2], có thể nói, đây là tính chất khác biệt của hoạt động TGPL ở Việt Nam so với nhiều nước trên thế giới (đa số các nước trên thế giới quy định người được TGPL phải trả một phần lệ phí cho các dịch vụ pháp lý). Tính chất miễn phí này xuất phát từ điều kiện kinh tế của Việt Nam còn khó khăn, mức độ hiểu biết pháp luật của đông đảo các tầng lớp nhân dân còn hạn chế.