CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Các khái niệm có liên quan: 1.1 Khái niệm rủi ro: Hiện nay có rất nhiều cách tiếp cận về rủi ro khác nhau như: Theo Từ điển Tiếng Việt: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến” Theo từ điển Oxford: “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn, thiệt hại” Theo George Rejda: “Rủi ro được hiểu là sự không chắc chắn gây ra những mất mát, thiệt hại” Từ các cách tiếp cận trên ta có khái niệm chung về rủi ro: “Rủi ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ đã xảy ra gây tổn thất cho con người và có thể đo lường được”. Nguy cơ rủi ro (nguy cơ tổn thất – chance of loss ): Được hiểu là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, được đo lường bằng xác suất. Nguy cơ càng cao thì tính bất định càng giảm. Sự bất định ( Tính không chắc chắn ): Là sự nghi ngờ về khả năng của chúng ta trong tiên đoán kết quả tương lai của một hoạt động trong hiện tại.
Sự bất định phản ánh khả năng luôn luôn thy đổi, không dự đoán trước được về kết quả trong tương lai.2 Rủi ro trong kinh doanh: Rủi ro trong kinh doanh là những vận động khách quan bên ngoài ( bên trong) chủ thể kinh doanh gây khó khăn, trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu tàn phá các thành quả đang có bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Rủi ro trong hoạt động doanh nghiệp là những điều không lành mạnh, không tốt, bất ngờ xảy ra trong hoạt động của Doanh nghiệp. Có những rủi ro khách quan nằm ngoài kiểm soát của Doanh nghiệp như biến động thị trường, sự biến động về chính trị hay thiên tai lũ lụt. Có những rủi ro có tính khách quan, mà nguyên nhân do bên trong Doanh nghiệp, Doanh nghiệp có thể tự kiểm soát như: Sự sai lầm về chiến lược quản lý hay sơ sót của nhân viên trong quá trình tác nghiệp,… Nhưng nói chung, hầu hết rủi ro xảy ra trong Doanh nghiệp do yếu tố khách quan gây nên.
Do vậy Doanh nghiệp cần quản trị rủi ro thật tốt để tránh tổn thất.3 Quản trị rủi ro trong Doanh nghiệp: Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro. Mục tiêu của quản trị rủi ro là tối ưu hóa sử dụng các nguồn lực thông qua việc tối thiểu hóa những thiệt hại do rủi ro gây ra và khai thác những cơ hội có thể từ rủi ro Thực chất của quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, đánh giá và đối phó với những nguyên nhân, hậu quả của rủi ro trong quá trình hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp.2 Các nội dung lý thuyết về quản trị rủi ro của doanh nghiệp 1.1 Vai trò của quản trị rủi ro Quản trị rủi ro có vai trò quan trọng trong doanh nghiệp nó gắn liền với các hoạt động quản trị khác trong doanh nghiệp như quản trị chiến lược, quản trị sản xuất và thể hiện cụ thể như: Giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các rủi ro Kết quả của phân tích rủi ro có thể được sử dụng để tạo ra một hồ sơ (có thể thiết lập hệ thống về rủi ro) rủi ro, cho phép đánh giá (nội dung và lĩnh vực gì) rủi ro để có thể phát hiện sớm và kiểm soát rủi ro. Các hoạt động phân tích rủi ro hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động hiệu quả đòi hỏi sự quan tâm sự quan tâm của Lãnh đạo doanh nghiệp. Điều này tạo thuận lợi cho kiểm soát rủi ro tiềm năng của doanh nghiệp.
Sự biến động của phương pháp quản trị để thích ứng có sẵn rủi ro bao gồm: sự thao túng, xử lý, chuyển giao và chấm dứt rủi ro. Một doanh nghiệp có thể quyết định kinh doanh chắc chắn và đó cũng là một nhu cầu để cải thiện môi trường kiểm soát. Giúp doanh nghiệp đối phó với rủi ro trong các hoàn cảnh nguy nan Mục tiêu ứng phó rủi ro bao gồm như là yếu tố chính của rủi ro, kiểm soát rủi ro (hoặc giảm nhẹ rủi ro), đòi hỏi phải dự đoán xa hơn. Ví dụ: việc phòng tránh rủi ro, việc chuyển giao rủi ro của công ty bằng cách phân chia rủi ro và lợi ích của công ty cho các đối tác khác và việc cuối cùng là tài trợ tài chính cho hoạt động cho rủi ro.
Bất kỳ hệ thống xử lý rủi ro nào cũng cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả. Hiệu quả của kiểm soát nội bộ là mức độ rủi ro sẽ được loại bỏ hoặc giảm rủi ro nhờ các biện pháp đề xuất kiểm soát. Hiệu quả chi phí của kiểm soát nội bộ liên quan đến chi phí thực hiện kiểm soát so với những lợi ích giảm thiểu rủi ro đạt được. 7 Giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống thông tin phản hồi Hệ thống thông tin phản hồi để góp phần thực hiện những giám sát và đánh giá hiệu suất và truyền thông và tư vấn trên hệ thống thống tin quản trị rủi ro minh bạch và kịp thời.
Công việc giám sát và xem xét nguy cơ rủi ro phải đảm bảo rằng doanh nghiệp giám sát hiệu suất rủi ro và bài học từ kinh nghiệm từ những rủi ro và tổn thất trước đây. Hệ thống thông tin phản hồi giúp việc phản hồi thông tin liên quan đến rủi ro và kịp thời đưa ra quyết định giúp doanh nghiệp vượt qua rủi ro và hạn chế các nguy cơ trong dài hạn. Giúp doanh nghiệp xây dựng khuôn khổ quản lý rủi ro Tùy thuộc vào bản chất của doanh nghiệp, chức năng quản lý rủi ro có thể từ một người quản lý rủi ro một phần thời gian, một nhà quản trị rủi ro tốt nhất, một bộ phận quản lý rủi ro quy mô đầy đủ. Vai trò của chức năng kiểm toán nội bộ cũng sẽ khác nhau giữa các doanh nghiệp.
Xác định vai trò thích hợp nhất đối với kiểm toán nội bộ, doanh nghiệp cần phải đảm bảo sự độc lập và khách quan của kiểm toán nội bộ không bị chi phối.2 Nguyên tắc quản trị rủi ro - Nguyên tắc 1: Quản trị rủi ro phải hướng vào mục tiêu Trong quá trình kinh doanh, các doanh nghiệp không thể tránh khỏi rủi ro. Vì vậy, trong từng bước phát triển kinh doanh, doanh nghiệp cần đưa ra những biện pháp phòng ngừa những rủi ro có thể gặp phải - Nguyên tắc 2: Quản trị rủi ro gắn liền với trách nhiệm của nhà quản trị Trong mỗi doanh nghiệp, nhà quản trị luôn đóng vai trò chủ đạo. Công tác quản trị rủi ro của công ty cũng được lãnh đạo bởi nhà quản trị: nhận dạng, phân tích, đo lường, kiểm soát và tài trợ rủi ro. Qua đây có thể thấy, trách nhiệm của nhà quản trị đối với công tác quản trị rủi ro là rất lớn -Nguyên tắc 3: Quản trị rủi ro gắn liền với các hoạt động của tổ chức Các hoạt động kinh doanh luôn ẩn chứa nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp biết nắm bắt sẽ tận dụng được cơ hội hiếm có. Các hoạt động không thể tranh khỏi rủi ro. Vì vậy, doanh nghiệp cần huy động toàn bộ nhân viên cũng như ban lãnh đạo tích cực góp phần nâng cao chất lượng quản trị rủi ro 8 1.3 Quy trình quản trị rủi ro Bước 1 Nhận dạng rủi ro Khái niệm: Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nhận dạng rủi ro nhằm tìm kiếm các thông tin về: Tên và loại rủi ro, các mối hiểm họa, các mối nguy hiểm Cơ sở của nhận dạng rủi ro: - Dựa trên các số liệu thống kế - Dựa trên các thông tin thu thập được từ môi trường - Dựa trên phân tích hoạt động của doanh nghiệp - Dựa trên kinh nghiệm, trực giác của nhà quản trị Phương pháp nhận dạng rủi ro: - Phương pháp chung: Xây dựng bảng liệt kê. Xây dựng bảng liệt kê là việc đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi đặt ra trong các tình huống nhất định, để từ đó nhà quản trị có những thông tin nhận dạng và xử lý các đối tượng rủi ro.
Thực chất của phương pháp sử dụng bảng liệt kê là phương pháp phân tích SWOT - Phương pháp phân tích báo cáo tài chính: Bằng cách phân tích bản báo cáo hoạt động kinh doanh, bản dự báo về tài chính và dự báo ngân sách, kết hợp với các tài liệu bổ trợ khác, nhà quản trị có thể xác định được các nguy cơ rủi ro về tài sản, trách nhiệm, pháp lý,… - Phương pháp lưu đồ: Trên cơ sở xây dựng một hay một dãy các lưu đồ diễn tả các hoạt động diễn ra trong những điều kiện cụ thể và trong những hoàn cảnh cụ thể, nhà quản trị có điều kiện phân tích những nguyên nhân, liệt kê các tổn thất tiềm năng về tài sản, về trách nhiệm pháp lý và về nguồn nhân lực - Phương pháp thanh tra hiện trường: Bằng cách quan sát trực tiếp các hoạt động diễn ra ở mỗi đơn vị, mỗi bộ phận, mỗi cá nhân trong doanh nghiệp, nhà quản trị tìm hiểu được các mối hiểm họa, nguyên nhân và các đối tượng rủi ro - Phương pháp làm việc với các bộ phận khác: Nhà quản trị có thể nhận dạng các rủi ro thông qua việc giao tiếp trao đổi với các cá nhân và các bộ phận khác trong doanh nghiệp, hoặc thông qua hệ thống tổ chức không chính thức.