CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm rủi ro Rủi ro là những thiệt hại mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan tới nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra đối với con người. Rủi ro là một phạm trù có những thuộc tính bên trong, có nội hàm, ngoại diện phản ánh bản chất của sự kiện.
Nhiều nhà kinh tế trên thế giới và của Việt nam đã nghiên cứu và đưa ra một số khái niệm như sau: Theo Frank Knight, một học giả người Mỹ định nghĩa: “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được”. Theo ông, các loại bất trắc không thể đo lường được coi là bất trắc, còn lại các loại bất trắc có thể đo lường được gọi rủi ro. Cách tiếp cận của ông liên quan tới khả năng đo lường được hoặc không được của bất trắc. Theo Allan Willet, một học giả người Mỹ khác cho rằng: “Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi”.
Như vậy, cách tiếp cận của ông liên quan tới thái độ của con người, những biến cố ngoài sự mong đợi chính là rủi ro, còn những biến cố không mong đợi không phải là rủi ro. Theo ông Nguyễn Hữu Huân, tác giả của: “Phương pháp mạo hiểm và phòng ngừa rủi ro trong KD” đã định nghĩa: “Rủi ro là sự bất trắc gây mất mát thiệt hại”. Như vậy rủi ro phải là bất trắc gây hậu quả cho con người còn những bất trắc không gây hậu quả không phải là rủi ro. Qua các khái niệm về rủi ro nêu trên có thể thấy rằng, tuy có điểm khác nhau nhưng đều thống nhất về nội dung cơ bản.
Đó là những bất trắc, sự cố không mong đợi, nếu rủi ro xảy ra sẽ gây mất mát, thiệt hại về tính mạng, tinh thần, tài sản của con người. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh và phân loại rủi ro 1. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong KD là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể KD gây khó khăn, trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá thành quả đang có, bắt buộc chủ thể phải bỏ ra chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Vậy rủi ro trong hoạt động của DN được hiểu là những điều không tốt xảy ra 7 bất ngờ trong hoạt động của DN.
Hậu quả tất yếu khi gặp rủi ro là DN hoạt động không dc bình thường, xáo trộn về tổ chức, mất đối tác, hiệu quả KD giảm sút, thậm chí dẫn tới phá sản. Hầu như rủi ro xảy ra do nhân tố khách quan gây nên. Do vậy DN không thể kiểm soát được rủi ro mà chỉ tìm cách phòng ngừa không để rủi ro xảy ra hoặc giảm thiểu tối đa thiệt hại khi rủi ro xảy ra. Đặc điểm của rủi ro: Rủi ro có tính đối xứng hay không đối xứng tùy thuộc vào quan điểm của mỗi người đối với rủi ro và hậu quả của nó.
Tính đối xứng: không phải lúc nào tính bất định cũng đem lại rủi ro. Rủi ro và may mắn luôn đi song hành. Tính không đối xứng: Con người có thể nắm được sự bất định, biến rủi thành may. Tần suất của rủi ro: Là thông số phản ánh việc rủi ro có thể xảy ra hay không? Xảy ra nhiều hoặc ít trong khoảng thời gian nhất định.
Tần số rủi ro phụ thuộc vào nhiều yếu tố: loại rủi ro; môi trường KD; hành vi, suy nghĩ của người tác động đến rủi ro. Biên độ rủi ro: Là thông số phản ánh mức độ thiệt hại mà rủi ro gây ra của mỗi lần xảy ra rủi ro. Phân loại rủi ro Hiện nay theo từng quan điểm khác nhau và theo nhiều cách phân loại theo các tiêu chí khác nhau nên sẽ chia thành các loại rủi ro khác nhau. Dưới đây là một số cách phân loại rủi ro như sau: Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội: - Rủi ro sự cố: Là những rủi ro gắn liền với sự cố ngẫu nhiên ngoài dự kiến khách quan và khó tránh khỏi.
- Rủi ro cơ hội: là những rủi ro gắn liền với việc ra quyết định, bao gồm rủi ro ở giai đoạn trước quyết định, trong khi quyết định và sau khi quyết định. Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán: - Rủi ro thuần túy tồn tại khi có 1 nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thể. - Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng lợi, vừa có khả năng tổn thất. Các nội dung nghiên cứu công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1.
Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro và tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động KD nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong DN. Nhà quản trị trong DN phải thực hiện các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro và tìm ra các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục rủi ro để có thể lường trước được những gì có thể xảy ra đối với DN và có những biện pháp xử lý thích hợp nhằm giúp cho DN phát triển một cách tốt nhất. Hoạt động quản trị rủi ro không chỉ là phòng ngừa rủi ro mà còn tìm cách khắc phục rủi ro một cách tốt nhất giúp chủ động đương đầu và xử lý mọi tình huống rủi ro xảy ra và có thể xảy ra đối với DN. Vai trò và ý nghĩa của quản trị rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp Quản trị rủi ro có vai trò quan trọng trong DN nó gắn liền với các hoạt động quản trị khác trong DN như quản trị chiến lược, quản trị sản xuất và thể hiện cụ thể như: Giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các rủi ro Kết quả của phân tích rủi ro có thể được sử dụng để tạo ra một hồ sơ rủi ro (có thể thiết lập hệ thống về rủi ro), cho phép đánh giá rủi ro (nội dung và lĩnh vực gì) để có thể phát hiện sớm và kiểm soát rủi ro.
Các hoạt động phân tích rủi ro hỗ trợ DN hoạt động hiệu quả đòi hỏi sự quan tâm sự quan tâm của Lãnh đạo DN. Điều này tạo thuận lợi cho kiểm soát rủi ro tiềm năng của DN. Sự biến động của phương pháp quản trị để thích ứng có sẵn rủi ro bao gồm: sự thao túng, xử lý, chuyển giao và chấm dứt rủi ro. Một DN có thể quyết định KD chắc chắn và đó cũng là một nhu cầu để cải thiện môi trường kiểm soát.
Giúp doanh nghiệp đối phó với rủi ro trong các hoàn cảnh nguy nan Mục tiêu ứng phó rủi ro bao gồm như là yếu tố chính của rủi ro, kiểm soát rủi ro (hoặc giảm nhẹ rủi ro), đòi hỏi phải dự đoán xa hơn. Ví dụ: việc phòng tránh rủi ro, việc chuyển giao rủi ro của công ty bằng cách phân chia rủi ro và lợi ích của công ty cho các đối tác khác và việc cuối cùng là tài trợ tài chính cho hoạt động cho rủi ro. Bất kỳ hệ thống xử lý rủi ro nào cũng cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu 9 quả. Hiệu quả của kiểm soát nội bộ là mức độ rủi ro sẽ được loại bỏ hoặc giảm rủi ro nhờ các biện pháp đề xuất kiểm soát.
Hiệu quả chi phí của kiểm soát nội bộ liên quan đến chi phí thực hiện kiểm soát so với những lợi ích giảm thiểu rủi ro đạt được. Giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống thông tin phản hồi Hệ thống thông tin phản hồi để góp phần thực hiện những giám sát và đánh giá hiệu suất và truyền thông và tư vấn trên hệ thống thống tin quản trị rủi ro minh bạch và kịp thời. Công việc giám sát và xem xét nguy cơ rủi ro phải đảm bảo rằng DN giám sát hiệu suất rủi ro và bài học từ kinh nghiệm từ những rủi ro và tổn thất trước đây. Hệ thống thông tin phản hồi giúp việc phản hồi thông tin liên quan đến rủi ro và kịp thời đưa ra quyết định giúp DN vượt qua rủi ro và hạn chế các nguy cơ trong dài hạn.
Giúp doanh nghiệp xây dựng khuôn khổ quản lý rủi ro Tùy thuộc vào bản chất của DN, chức năng quản lý rủi ro có thể từ một người quản lý rủi ro một phần thời gian, một nhà quản trị rủi ro tốt nhất, một bộ phận quản lý rủi ro quy mô đầy đủ. Vai trò của chức năng kiểm toán nội bộ cũng sẽ khác nhau giữa các DN. Xác định vai trò thích hợp nhất đối với kiểm toán nội bộ, DN cần phải đảm bảo sự độc lập và khách quan của kiểm toán nội bộ không bị chi phối. Phân loại rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp - Giai đoạn khởi sự: khi công ty mới bắt đầu đi vào hoạt động, những rủi ro về nhân sự, thủ tục ….
- Giai đoạn trưởng thành: khi công ty đã đi vào hoạt động và có những bước phát triển ban đầu thì gặp phải rất nhiều rủi ro trong giai đoạn này như rủi ro về hợp đồng, thanh toán, công tác lãnh đạo… - Giai đoạn suy vong: là những rủi ro mà công ty có thể gặp phải khi mà hoạt động của công ty đi xuống có thể là phá sản, hoặc không thanh toán được lương cho công NV… Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán: - Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bới tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp và chia sẻ rủi ro của công ty với các tổ chức tín dụng hay giữa các thành viên trong liên minh. - Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia 10 vào quỹ đóng góp chung. Rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường KD: yếu tố luật pháp, kinh tế, văn hóa – xã hội, điều kiện tự nhiên.