CHƯƠNG I: MÔT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra gây tổn thất cho con người. Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra gây khó khăn, trở ngại cho chủ thể kinh doanh trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải phát sinh chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Không nằm ngoài quy luật của cuộc sống, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không tránh khỏi rủi ro.
Các rủi ro này có thể xuất phát từ các yếu tố bên ngoàidoanh nghiệp như tự nhiên (thiên tai, bão lụt,.), kinh tế (lạm phát, khủng hoảng kinh tế, sự thay đổi của cung và cầu,.), chính trị-pháp luật (các chính sách có liên quan tới lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, sự bất ổn chính trị,.), công nghệ-kỹ thuật (sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ,. Chúng gây ra rất nhiều tổn thất đáng tiếc, ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiêp, không chỉ là các thiệt hại về mặt tài sản mà còn có thể gây ra các thiệt hại về con người, thậm chí là gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của công ty, làm mất đi hình ảnh của doanh nghiệp trong mắt người tiêu dùng. Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều khó khăn như hiện nay, các rủi ro kinh doanh ngày càng tăng và rất khó có thể dự đoán được về chúng. Chính vì vậy, doanh nghiệp cần phải có công tác quản trị rủi ro để có thể đưa ra các biện pháp tốt nhất nhằm kiểm soát và tài trợ rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty mình.2 Khái niệm quản trị rủi ro 1.1 Lịch sử phát triển của quản trị rủi ro -Sau chiến tranh thế giới thứ 2 đến năm 1960: Quan điểm quản trị rủi ro trùng với quan điểm bảo hiểm tài sản.
Năm 1916 Henri Fayol phát hành cuốn sách” Quản trị công nghiệp”, cuốn sách là tiền thân của quản trị hiện đại ngày nay. Cuốn sách dã đưa ra các chức năng chính của quản trị, và dã được thừa nhận. riêng chức năng quản trị rủi ro mãi sau mới được chấp nhận. Quản trị rủi ro sau đó được phổ biến rộng rãi từ năm 1955-1964.
4 Chức năng quản trị rủi ro hiện đại phát triển từ chức năng mua bảo hiểm và nó có ảnh hưởng lâu dài cho đến nay. Các tổ chức coi quản trị rủi ro là một chức năng phụ của tài chính, ngược lại với sự phát triển tới chức năng quản trị của quản trị rủi ro. Khoảng cuối thập niên 50 quản trị rủi ro đã đi quá những mối quan tâm về tài chính hay kinh doanh. - Giai đoạn từ năm 1960 đến 1990: Bên cạnh mua bảo hiểm các nhà quản trị đã quan tâm đến tự bảo hiểm và tiếp cận ngăn ngừa tổn thất.
Nhà quản trị rủi ro phát hiện ra rằng có một vài rủi ro không thể bảo hiểm được, bảo hiểm cũng không thể đáp ứng được nhu cầu của tổ chức và nàh quản trị rủi ro của doanh nghiệp có thể kiểm soát được rủi ro và bất dịnh của tôt chức. Tiến hành nghiên cứu marketing, lên kế hoạch, sự an toàn công cộng có ảnh hưởng quan trọng tới quản trị rủi ro. Việc thiết lập hội quản trị rủi ro và bảo hiểm vào năm 1970. _ Giai đoạn từ năm 1990 đến nay: Quản trị rủi ro tiếp cận ở các góc độ mua bảo hiểm, kiểm soát tổn thất, tài trợ rủi ro, đảm bảo lợi ích cho người lao động.2 Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, để từ đó tìm các biện pháp kiểm soát, khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong doanh nghiệp.
Hay nói cách khác: Quản trị rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách hạn chế, quản lý các rủi ro đó xảy ra với tổ chức.3 Vai trò của quản trị rủi ro trong kinh doanh Quản trị rủi ro có vai trỏ rất quan trọng trong kinh doanh: -Tăng độ an toàn trong hoạt động tổ chức, giúp tổ chức hoạt động ổn định. - Là cơ sở vững chắc để doanh nghiệp thực hiện thành công các hoạt động kinh doanh mạo hiểm. -Tăng sự hiểu và biết khả năng xảy ra của tất cả các kết cục tiềm năng và chi phí các kết cục này. - Giảm thiểu tổn thất của doanh nghiệp và làm tăng lợi ích của các thành viên trong doanh nghiệp.2 Nội dung nghiên cứu của đề tài 1.1 Những rủi ro mà doanh nghiệp gặp phải 1.1 Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội -Rủi ro sự cố là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi( gắn liền với có yếu tố bên ngoài).
-Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể. Nếu xét theo quá trình ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: + Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi ra quyết định: Liên quan đến việc thu thập và xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định. + Rủi ro trong quá trình ra quyết định: Rủi ro phát sinh do chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác. + Rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi ra quyết định: Rủi ro về sự tương hợp giữa kết quả thu được và dự kiến ban đầu.2 Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán - Rủi ro thuần túy là rủi ro tồn tại khi có một nguy cơ xảy ra tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro đó không có khả năng có lợi cho chủ thể.
Với loại rủi ro này các doanh nghiệp phải né tránh nó. Rủi ro thuần túy có thể chia thành bốn nhóm như sau: +Thứ nhất, rủi ro cá nhân: đó là các tổn thất về nhu nhập hay tài sản của một cá nhân. +Thứ hai, rủi ro tài sản: Là những tổn thất về tài sản do bị hư hỏng hay mất mát. +Thứ ba, rủi ro pháp lý: Là tổng hợp giữa khả năng thiệt hại về tài sản hiện tịa và tổn thất về thu nhập trong tương lai do hậu quả thiệt hại về tài sản gây nên, hay trách nhiệm pháp lý phát sinh ngay cả trong trường hợp cố ý hay không cố ý gây hại.
+Thứ tư, rủi ro do sự phá sản của người khác: Khi một cá nhân hay tổ chức bị phá sản đó là hậu quả của tổn thất về mặt tài chính, ta nói rủi ro là hiện hữu. Ví dụ: Một cá nhân mua một chiếc xe hơi. Ngay khi chiếc xe mới được mua, chủ xe phải đối mặt với vấn đề rủi ro tài sản mới sở hữu của mình, có thể gặp nguy hiểm bị mất cắp hay bị hư hỏng. Ở đây khi biến cố xảy ra gây ra thiệt hại và không có lợi cho chủ xe - Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng có lợi, vừa có khả năng tổn thất.
Trong nhiều trường hợp các nhà quản trị doanh nghiệp mạo hiểm, đủ dũng cảm để có 6 biện pháp đối phó với rủi ro trên cơ sở tính toán lợi ích và tổn thất mà rủi ro mang lại. Rủi ro suy đoán có thể phân loại theo nhóm nguyên nhân như sau: +Thứ nhất, rủi ro do thiếu kinh nghiệm và kỹ năng quản lý kinh doanh. +Thứ hai, rủi ro do kém khả năng cạnh tranh. +Thứ ba, rủi ro do sự thay đổi thị hiếu của khách hàng.
+Thứ tư, rủi ro do lạm phát. +Thứ năm, rủi ro do điểu kiện không ổn định của thuế. +Thứ sáu, rủi ro do thiếu thông tin kinh tế và thiếu kinh nghiệm quản lý. +Thứ báy, rủi ro do tình hình chính trị bất ổn.
Ví dụ: Khi đầu tư vốn để sản xuất, có hai khả năng có thể xảy ra: khả năng thứ nhất mất vốn do sản phẩm sản xuất ra không bán dược, khả năng thứ hai vốn sẽ tăng lên khi sản phẩm được thị trường chấp nhận và có lợi nhuận sau khi hoàn trả các chi phí.3 Rủi ro phân tán và rủi ro không phân tán - Rủi ro phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp( như tài sản, tiền bạc,…) và chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể có liên quan. - Rủi ro không phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Nhà quản trị quan tâm đến việc phân tán rủi ro bằng cách đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau.4 Rủi ro trong quá trình phát triển của doanh nghiệp Rủi ro trong quá tình phát triển của doanh nghiệp bao gồm: - Rủi ro trong giai đoạn khởi sự: Rủi ro không được thị trường chấp nhận. - Rủi ro giai đoạn tăng trưởng: Rủi ro tốc độ tăng trưởng của kết quả doanh thu lớn nhất không tương hợp với tốc độ phát triển phát triển của chi phí thấp nhất.
Doanh nghiệp phải tìm cách để kéo dài giai đoạn này. - Rủi ro giai đoạn suy vong: là những rủi ro trong giai đoạn cuối của chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp.5 Rủi ro do các yếu tố tác động của môi trường kinh doanh -Yếu tố chính trị- pháp luật: Các yếu tố của môi trường chính trị - pháp luật có ảnh hưởng đến doanh nghiệp bao gồm: Thuế: Đó là sự thay đổi chính sách thuế làm 7 thay đổi khoản thu nhập cũng như khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp; Hạn ngạch, thuế quan hoặc các giới hạn thương mại khác: Các yếu tố này thường có tác động tới các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu; Chính sách tuyển dụng lao động: Sự thay đổi và những quy định mức lương tối thiểu, lao động nữ, hạn chế lao động nước ngoài; Kiểm soát ngoại hối: Kiểm soát khả năng tích trữ ngoại hối của doanh nghiệp; Lãi suất: Chính phủ có thể đưa ra nhiều biện pháp sử dụng lãi suất để quản lý và kiểm soát lạm phát. Vấn đề tác động đến việc vay vốn của doanh nghiệp.