CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE BAU TƯ XAY DUNG CO BAN VA CONG TAC QUAN LY DU AN DAU TU XAY DUNG 1. Vai trò của đầu tư xây dựng co bản trong nền kinh tế thị trường Đầu tư xây dựng cơ bản (DTXDCB) là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mục đích của người đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vật chất tạo ra các tài sản có định (TSCĐ) và tạo ra cơ sở vật chat kỹ thuật cho xã hội. BTXDCB là một hoạt động kinh tế. ĐTXDCB của nhà nước có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nén kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Trong những năm qua nhà nước đã giành hàng chục ngàn tỷ đồng mỗi năm cho DTXDCB. DTXDCB của nha nước chiếm tỷ trọng lớn và giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ hoạt động DTXDCB của nên kinh tế ở Việt Nam. ĐTXDCB của nhà nước đã tạo ra nhiều công trình, nhà máy, đường giao thông,. quan trọng, đưa lại nhiều lợi ích kinh tế xã hội thiết thực.
Tuy nhiên, nhìn chung hiệu quả DTXDCB của nhà nước ở nước ta còn thấp thé hiện trên nhiều khía cạnh như: đầu tư sai, đầu tư khép kín, đầu tư dàn trải, thất thoát, lãng phí, tiêu cực, tham nhũng. Đầu tư cơ bản là hoạt động đầu tư để tạo ra các TSCĐ. Trong hoạt động đầu tư, các nhà đầu tư phải quan tâm đến các yếu tố: sức lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động. Khác với đối tượng lao động ( nguyên vật liệu, sản phẩm dé dang, bán thành phẩm .) các tư liệu lao động ( như máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiên vận tải,.) là những phương tiện vật chất mà con ngươi sử dung dé tác động vào đối tượng lao động, biến đổi nó theo mục đích của mình.
Bộ phận quan trọng nhất trong các tư liệu lao động là các TSCD. Đó là các tư liệu lao động chủ yếu được sử dụng một cách trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình sản xuất kinh doanh như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, nhà xưởng, các công trình kiến trúc, TSCĐ vô hình. Thông thường một tư liệu lao động được coi là một TSCD phải đồng thời thoả mãn hai tiêu chuẩn cơ bản: Phải có thời gian sử dụng tối thiểu và phải đạt giá trị tối thiêu ở một mức quy định. Tiêu chuẩn này được quy định riêng đối với từng nước và có thé được điều chỉnh cho phù hợp với giá cả của từng thời kỳ.
4 Những tư liệu lao động không đủ các tiêu chuẩn quy định trên được coi là những công cụ lao động nhỏ, được mua săm băng nguồn vốn lưu động. TSCD được chia thành hai loại: TSCĐ có hình thái vật chất (TSCD hữu hình) và TSCD không có hình thái vật chất (TSCD vô hình). Dé có được TSCD, chủ đầu tư có thê thực hiện bằng nhiều cách như: xây dựng mới, mua sam, di thuê,. Hoạt động đầu tư cơ bản thực hiện bằng cách tiễn hành xây dựng mới các TSCĐ được gọi là ĐIXDCB.
XDCB chỉ là một khâu trong hoạt động ĐTXDCB. XDCB là các hoạt động cụ thê dé tạo ra TSCĐ (như khảo sát, thiết kế, xây dung, lắp đặt,. Von của dự án DTXDCB nói chung được câu thành bởi các nguôn sau: Thứ nhât là nguôn vôn của nhà nước. Nguôn vôn này bao gôm: + Ngân sách nhà nước cấp phát.
+ Vôn của các doanh nghiệp nhà nước có nguôn gôc từ ngân sách nhà nước, bao gôm vôn từ khâu hao cơ bản đê lại, từ lợi nhuận sau thuê, từ đât đai, nhà xưởng còn chưa sử dụng dén,. được huy động dau tư phát triên sản xuât kinh doanh; vôn góp của nhà nước trong liên doanh, liên kêt với các thành phân kinh tê trong nước và nước ngoài. + Vốn tin dụng dau tư phát triển của nhà nước mà Chính phủ cho vay theo lãi suất ưu đãi bằng nguồn vốn tự có hoặc nha nước đi vay dé cho vay lại đầu tư vào các dự án thuộc lĩnh vực được ưu tiên trong kế hoạch nhà nước đối với một số doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế. + Vốn vay nợ, viện trợ từ bên ngoài của Chính phủ thông qua kênh hỗ trợ phát triển chính thức (ODA).
Trên thực tế, một phần vốn này sẽ đưa vào ngân sách đầu tư, còn phan ODA cho các doanh nghiệp vay lai thì đưa vào nguồn tin dung đầu tư phát triển của nhà nước. Thứ hai là nguôn vôn đâu tư của khu vực tư nhân và nguôn vôn đóng góp tự nguyện của dân cư vì lợi ích cộng đông, kê cả đóng góp công lao động, của cải vật chât đê xây dựng các công trình phúc lợi. Thứ ba là nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Nguồn vốn này bao gồm đầu tư gián tiếp và đầu tư trực tiếp.
Đầu tư gián tiếp của nước ngoài tại Việt Nam là nguồn vốn do nước ngoài cung cấp thông qua việc mua cô phiếu, trái phiếu của Việt Nam, nhưng không tham gia công việc quản lý trực tiếp. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Inverstment — FDI) ở Việt Nam là nguồn vốn nước ngoài trực tiếp đầu tư vào Việt Nam dưới hình thức tự đầu tư 100% vốn hoặc liên doanh. Ngoài ra còn có nguồn vốn viện trợ không hoàn lại của các tổ chức phi chính phủ (Non- Government Organization — NGO). Luan văn dé cập tới các dự án dau tư xây dựng cơ bản cua nhà nước, bao gôm các dự án ĐTXDCB được hoạch định trong kê hoạch nhà nước và được câp phát băng nguôn vôn ngân sách của nhà nước, đâu tư băng nguôn vôn tín dụng đâu tư phát triên của nhà nước, nguôn vôn của doanh nghiệp nhà nước có nguôn gôc từ ngân sách nhà nước.
Đặc diém của sản phâm va quá trình xây dựng cơ bản Sản phẩm của DTXDCB là những công trình xây dựng như nhà máy, công trình công cộng, nhà ở, cầu cống, sân bay, cảng bién,. thường là gắn liền với đất dai. Vì thế, nên trước khi đầu tư các công trình phải được quy hoạch cụ thé, khi thi công xây lắp thường gặp phải khó khăn trong đền bù giải toả giải phóng mặt bằng, khi đã hoàn thành công trình thi sản phẩm đầu tư khó di chuyển đi nơi khác. Sản phẩm của DTXDCB là những TSCD, có chức năng tạo ra các sản pham và dich vụ khác cho xã hội, thường có vốn đầu tư lớn, do nhiều người, thậm chí do nhiều cơ quan don vi khác nhau cùng tao ra.
Sản phẩm DTXDCB mang tinh đặc biệt và tông hợp, sản xuất không theo một day chuyền sản xuất hàng loạt, mà có tính cá biệt. Mỗi công trình đều có điểm riêng có nhất định. Ngay trong một công trình, thiết kế, kiểu cách, kết cấu các cấu phần cũng không hoàn toàn giống nhau. Với những công trình công nghệ cao, có vòng đời thay đổi công nghệ ngắn như các công trình thuộc lĩnh vực bưu chính viễn thông, công nghệ thông tin, điện tử,.
thì việc thay đôi công nghệ, kiểu dang, hình thức, công năng luôn luôn xảy ra. 6 Gia thành của sin phẩm XDCB rất phức tạp và thường xuyên thay đổi theo từng giai đoạn. San phẩm DTXDCB không chỉ mang ý nghĩa kinh tế kỹ thuật mà còn mang tính nghệ thuật, chịu nhiễu ảnh hưởng của nhân tổ thượng ting kiến trúc, mang mâu sắc truyền thắng din tộc, thối quen, tập quán sinh hoạt,.Sân phẩm ĐTXDCB phản ảnh trình độ kinh tế, trình độ khoa học. thuật và trình độ văn hoá nghệ thuật của từng giai đoạn lich sử nhất định của một đất nước, Quá trình thực hiện DTXDCB thiểu tính chất ôn định, luôn bị biến động thé hiện trên.
các mặt sau: Rắt nhiều trường hợp thiết kế phải thoy đổi rong quá trinh thực hiện do yêu cầu của chủ đầu tư, Do địa điểm xây dựng các công trình luôn luôn thay đổi đối với các nhà thầu thi công xây lắp nên phương pháp tổ chức sản xuất và biện pháp kỹ thuật cũng luôn thay đồi cho phù hợp với mỗi nơi. Trong XDCB, sản phẩm luôn đứng im gắn liền v đất, Con người, máy móc luôn di chuyển kim cho máy móc chóng hỏng, sản xuất dễ bị gián đoạn, làm ting chỉ phi do phải xây dựng nhiều công trình tạm. Vật liệu xây dựng số lượng nhiều, trọng lượng lớn, nhất là phần thô nên nhu cầu. vận chuyển lớn, chỉ phí vận chuyển cao không trực tiếp tạo thêm gi trì cho sin phẩm Những đặc điểm như vậy đồi hỏi đơn vi thi công xây lắp phải có phương pháp, cách thức cung ứng vật tư thiết bị hợp lý đảm bảo tiến độ thi công.
Khi thi công không thể <x tữ vật liệu và bán thành phẩm có khối lượng lớn để đảm bảo sản xuất như các ngành công nghiệp khác. Nơi làm việc, lực lượng lao động, điều làm việc không. ổn định, Do vay nếu bổ trí thiểu hợp lý có thé dẫn đến tỉnh trang ngừng việc, chờ đợi, năng suất lao động thấp, tâm lý tam bg, tùy tiện trong làm việc va sinh hoạt của cán bộ. công nhân ở công trường, Qué trình XDCB bị tác động nhiều bởi yếu tổ tự nhiên, Nhiễu yếu tổ tự nhiên có thể ảnh hưởng mã không lường trước được như tình hình địa chất thuỷ văn, ảnh hướng của ‘kh hậu thời tiết, mưa bão, động Trong ĐTXDCB, chu kỳ sản xuất thường dai và chi phí sản xuất thường lớn.
Vì vậy nhà thầu đễ gặp phải rủi ro khi bỏ vốn không thích hợp. Chọn tỉnh tự bỗ vốn thích hợp để giảm mức t ối đa thi gi do đọng vẫn ở công tinh xây đựng đỡ dang là một thách thức lớn đối với các nhà thầu. Một dự án DTXDCB thường do nhiều đơn vị cùng tham gia thực hiện. Dé thực hiện.
một dự ân DTXDCB thường có nhiễu hạng mục, nhiễu giai đoạn, Trên một công trường xây dựng có thể có nhiều đơn vị tham gia, các đơn vị này cùng hoạt động trên một không gian, thời gian, trong tổ chức thi công cả hợp chặt chế với nhau 1. Hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản của Nhà nước Trong DTXDCB của nhà nước, vin là vốn của nhà nước mà không phải là của tư nhân, do vậy rất khó quản lý sử dụng, dễ xảy ra thất thoát, lãng phí, tham những. Ở đây quyển sở hữu v8 vốn không trùng hợp với quyển sử đụng và quản lý vì th trách nhiệm quản lý vốn không cao. Động lực cả nhân đối với việc sử dụng hiệu quả đồng vốn không rõ rằng.
mạnh mẽ như nguồn vốn tư nhân.