CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.1Khái niệm về rủi ro và công tác QTRR trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về rủi ro Theo Allan Willet, một học giả Mỹ cho rằng: “Rủi ro là một bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi”. Theo Frank Knight, một học giả Mỹ lại định nghĩa: “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được.” Theo Williams, JR, Smith and Yuong lại cho rằng: “Rủi ro là những kết quả tiềm ẩn có thể xảy ra, khi rủi ro xảy ra thì kết quả là điều không thể nhìn thấy trước một cách chắc chắn”. Qua các khái niệm về rủi ro nêu trên có thể thấy, tuy có những điểm khác nhau nhưng đều thống nhất về nội dung cơ bản. Dó là bất trắc, sự cố không mong đợi, nếu rủi ro xảy ra sẽ gây mất mát, thiệt hại nặng về tính mạng, tinh thần, tài sản của con người.Qua các khái niệm rủi ro thì ta có thể thấy rủi ro có các tính chất sau: -Rủi ro là những sự cố bất ngờ: Đó là những sự kiện mà người ta không lường trước được một cách chắc chắn.
Mọi rủi ro đều là bất ngờ dù mức độ bất ngờ có thể là khác nhau. Nếu con người không nhận dạng, không thể dự đoán được loại rủi ro thì rủi ro xảy ra hoàn toàn bất ngờ với họ. Ngày nay khoa học tiên tiến đã giúp con người giải quyết được vấn đề ấy và giúp giảm thiểu được những rủi ro không đáng có. -Rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi: Thông thường thì không ai không mong muốn những điều may mắn tốt đẹp đến với mình và không mong muốn những điều xui xẻo xảy ra.
Tuy nhiên rủi ro luôn gây ra những tổn thất cho con người với những mức độ nghiêm trọng khác nhau. Rủi ro là tất yếu của cuộc sống luôn luôn tồn tại và có thể xảy ra với bất kỳ cá nhân, tổ chức nào. Các doanh nghiệp cũng không nằm ngoài số đó. Rủi ro mà các doanh nghiệp thường gặp phải là rủi ro trong các hoạt động sản xuất, mua, bán sản phẩm, dịch vụ.
Đây là những sự kiện mà khi xảy ra trên thực tế gây khó khăn, trở ngại cho các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh đề ra, phá hủy các thành quả đang có, buộc các doanh nghiệp phải tiêu tốn chi phí, thời gian công sức và quá trình phát triển của mình.Như vậy rủi ro trong doanh nghiệp là điều tất yếu mang tính khách quan, có thể xảy ra bất cứ khi nào. Tuy nhiên đây là rủi ro có thể nhìn thấy trước nếu có ý thức né tránh, ứng phó, đối mặt với rủi ro.Nói cách 6 khác rủi ro trong doanh nghiệp là rủi ro mà con người có thể quản trị được, điều chỉnh được nếu có cái nhìn nhận đúng đắn và kịp thời về rủi ro.Từ đó giảm thiểu lợi ích và tăng lợi ích trong kinh doanh. Khái niệm và vai trò quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1. Khái niệm quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Quản trị rủi ro là việc hết sức quan trọng và bắt buộc với bất kỳ doanh nghiệp nào.
Khi muốn đứng vững và phát triển trên thị trường. Đây là việc đòi hỏi sự quan tâm của tất cả các thành viên trong doanh nghiệp nhưng trước tiên là trách nhiệm của các nhà lãnh đạo trong doanh nghiệp. Như vậy, công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và hệ thống nhằm hạn chế đến mức thấp nhất độ thiệt hại về người và của do rủi ro tạo ra. Quá trình này bao gồm nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, đo lường rủi ro, kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro.Công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp được thực hiện thông qua một quy trình được thiết lập bởi các nhà quản trị trong doanh nghiệp nhằm hạn chế những rủi ro có khả năng xảy ra với doanh nghiệp trong phạm vi cho phép và giảm thiểu mức độ tổn thất mà những rủi ro đó có thể xảy ra để đảm bảo việc đạt được các mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.
Vai trò của quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Thứ nhất, quản trị rủi ro giúp doanh nghiệp nhận dạng được rủi ro để có các biện pháp chủ động phòng ngừa, nhằm hạn chế tối đa các tổn thất đến với các doanh nghiệp.Thứ hai, quản trị rủi ro góp phần thực hiện được mục tiêu, sứ mạng của doanh nghiệp qua việc lựa chọn chiến lược ít rủi ro cho doanh nghiệp. Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp. Thứ ba, quản trị rủi ro góp phần giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực đồng thời giảm thiểu đến mức thấp nhất, hoặc né tránh được các tổn thất về con người và tài sản cho doanh nghiệp. Các nội dung lí luận của quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1.
Các nguyên tắc quản trị rủi ro trong kinh doanh. Nguyên tắc 1: Quản trị rủi ro phải hướng đến mục tiêu phòng ngừa và khắc phục hậu quả rủi ro. Bất cứ một rủi ro nào đã xảy ra đều gây ra những hậu quả với mứcc độ khác nhau tùy theo điều kiện hoàn cảnh, môi trường và tính chất của sự kiện. Hậu quả ở đây có thể là về tài sản nhưng cũng có thể là những thiệt hại về tinh thần, sức khỏe, cơ hội,.
7 Vì vậy, quản trị rủi ro là quá trình xem xét toàn bộ hoạt động của tổ chức, xác định nguy cơ tiềm ẩn và khả năng xảy ra các nguy cơ. Từ đó, có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất. Nguyên tắc 2: Quản trị rủi ro gắn với trách nhiệm của nhà quản trị. Nhà quản trị rủi ro giúp tổ chức nhận dạng, phân tích, đo lường và phân loại những rủi ro đã và sẽ đến với tổ chức.
Xây dựng và tổ chức chương trình xây dựng kiểm soát rủi ro với những điều kiện phù hợp với tổ chức đó. Xây dựng và thực hiện tốt các chương trình tài trợ rủi ro, thu xếp và thực hiện nhanh chóng các hợp đồng bảo hiểm, xây dựng và quản lý hiệu quả các quỹ dự phòng, vận động sự ủng hộ của các chủ thể có liên quan, phân tích và lựa chọn tài trợ thích hợp. Do đó, trách nhiệm của nhà quản trị là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp. Nguyên tắc 3: Quản trị rủi ro, gắn với tổ chức hay gắn với doanh nghiệp.
Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chứa đựng nhiều rủi ro và cơ hội, để trụ vững và phát triển, doanh nghiệp cần biết nắm bắt các cơ hội và hạn chế đi những rủi ro. Hay nói cách khác, rủi ro là sản phẩm phụ tất yếu của mọi hoạt động kinh doanh. Các tổ chức không thể loại trừ hoàn toàn rủi ro mà chỉ có thể nỗ lực giảm thiểu đến mức thấp nhất, hoặc né tránh được các tổn thất về nguồn lực cho doanh nghiệp. Rủi ro ảnh hưởng tới việc thực hiện tất cả các mục tiêu của doanh nghiệp ( mục tiêu lợi nhuận, thị phần, thương hiệu, văn hóa doanh nghiệp mang tính tổng thể phải được thực hiện trên toàn bộ bộ máy quản trị doanh nghiệp, nhằm phát hiện, phòng ngừa hoặc làm giảm các thiệt hại khi có rủi ro.
Nội dung của quản trị rủi ro a. Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là công việc đầu tiên trong công tác QTRR của doanh nghiệp, nó giúp cho các nhà quản trị trong doanh nghiệp có thể biết trước được các rủi ro có khả năng đến với các doanh nghiệp trong quá trình tiến hành hoạt động kinh doanh. Nhận dạng rủi ro được định nghĩa là: quá trình xây dựng một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nội dung của nhận dạng rủi ro bao gồm có nhận dạng mối hiểm họa, mối nguy hiểm và nguy cơ rủi ro.
Trong đó, mối hiểm họa là các điều kiện tạo ra hoặc làm tăng tổn thất và mức độ của rủi ro suy đoán. Mối nguy hiểm là nguyên nhân là tổn thất và mức độ của rủi ro 8 suy đoán. Mối nguy hiểm là nguyên nhân của tổn thất, còn nguy cơ rủi ro có thể là kết quả hay hậu quả có khả năng xảy ra với các đối tượng chịu tác động của rủi ro đó. Cơ sở để nhận dạng rủi ro là từ nguồn rủi ro, từ môi trường hoạt động bên trong bên ngoài doanh nghiệp, hoặc có thể nhận dạng từ nhóm đối tượng chịu sự tác động của rủi ro đó.
Các phương pháp nhận dạng rủi ro gồm: phương pháp phân tích báo cáo tài chính, phương pháp lưu đồ, phương pháp thanh tra hiện trường, phương pháp làm việc bộ phận khác của doanh nghiệp, phương pháp làm việc với người khác bên ngoài, phương pháp phân tích hợp đồng và phương pháp nghiên cứu số lượng tổn thất trong quá trình: -Phương pháp phân tích báo cáo tài chính: là phương pháp bản báo cáo hoạt động kinh doanh, bản dự báo về tài chính và dự báo ngân sách, kết hợp với các tài liệu hỗ trợ khác để xác định các nguy cơ rủi ro và các mối hiểm họa của các rủi ro đó. -Phương pháp lưu đồ: đây là phương pháp trên cơ sở xây dựng một hay một dãy các lưu đồ diễn tả các hoạt động trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, phân tích những nguyên nhân và những tổn thất tiềm năng. -Phương pháp thanh tra hiện trường: đây là phương pháp bằng cách quan sát trực tiếp hoặc các hoạt động diễn ra ở mỗi đơn vị, mỗi bộ phận, mỗi cá nhân trong doanh nghiệp, từ đó giúp nhà quản trị tìm hiểu được các mối hiểm họa, nguyên nhân và các đối tượng rủi ro. -Phương pháp làm việc với các bộ phận khác của doanh nghiệp: phương pháp này có thể nhận dạng các rủi ro thông qua việc giao tiếp trao đổi với các cá nhân và bộ phận khác trong doanh nghiệp, hoặc thông qua hệ thống tổ chức không chính thức.
Với phương pháp này, thông tin có thể thu thập bằng văn bản hoặc bằng miệng. Phương pháp làm việc với bộ phận khác bên ngoài: phương pháp này thông qua sự tiếp xúc, trao đổi, bàn luận với các cá nhân và tổ chức bên ngoài doanh nghiệp, có mối quan hệ với doanh nghiệp giúp bổ sung các rủi ro mà bản thân các nhà quản trị có thể bỏ sót, đồng thời có thể phát hiện các nguy cơ rủi ro từ chính các đối tượng này.