Luận văn thạc sĩ: Cải thiện quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm cho chuỗi giá trị tôm tỉnh Bến Tre

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh hoàn thiện công tác quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm cho chuỗi giá trị tôm tỉnh bến tre, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Lê Minh Truyền
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Cải thiện quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục đích và nội dung nghiên cứu
• 1.1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.1.2. Nhiệm vụ nội dung nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng khảo sát
• 1.5. Dữ liệu phân tích
• 1.6. Những đóng góp của luận văn nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC BÀI NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Tổng quan cơ sở lý thuyết
• 2.2. Khái niệm về chuỗi giá trị
• 2.3. Chuỗi giá trị thủy sản tôm nuôi
• 2.4. Chính sách quản lý vệ sinh thực phẩm trong chuỗi giá trị của nhà nước
• 2.5. Các nghiên cứu trong nước và nước ngoài
• 2.5.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Nghiên cứu tại nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích và tiêu chí đánh giá
• 3.2. Các thông tin cần thu thập
• 3.2.1. Nguồn thông tin thu thập từ cấp TW
• 3.2.2. Nguồn thông tin thu thập từ cấp tỉnh
• 3.2.3. Nguồn thông tin thu thập từ các tác nhân tham gia trong chuỗi
• 3.3. Phương pháp thu thập
• 3.3.1. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
• 3.3.2. Phương pháp phỏng vấn đại diện các tác nhân liên quan trong chuỗi
• 3.4. Phương pháp phân tích xử lý dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về tình hình phát triển ngành nuôi tôm và các chính sách QLVSATTP từ phía nhà nước
• 4.1.1. Tình hình phát triển ngành thủy sản và nuôi tôm tại Việt Nam
• 4.1.2. Các chính sách QLVSATTP với ngành thủy sản đối với chuỗi giá trị tôm nuôi
• 4.1.3. Tổng quan về các chính sách QL VSATTP đối với ngành TS và ngành tôm tại tỉnh Bến Tre hiện nay
• 4.1.4. Thực trạng quản lý an toàn về sinh thực phẩm trong chuỗi giá trị tôm nuôi tại tỉnh Bến Tre
• 4.2. Vai trò, chức năng, nhiệm vụ, hoạt động thực thi chính sách QLVSATTP của các cơ quan chức năng
• 4.2.1. Vai trò, chức năng, năng lực kiểm soát VSATTP của các tác nhân trong chuỗi
• 4.3. Đánh giá tổng hợp vấn đề về QL VSATTP ở chuỗi giá trị tôm Bến Tre
• 4.4. Những rủi ro trong công tác quản lý VSATTP đối với các khâu của chuỗi giá trị tôm Bến Tre
• 4.4.1. Sơ đồ quản lý VSATTP cho chuỗi giá trị tôm ở Bến Tre
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH
• 5.1. Giải pháp chính sách
• 5.1.1. Đối với các nguồn cung cấp đầu vào và các hộ nuôi tôm giống, tôm thương phẩm
• 5.1.2. Đối với các công ty chế biến xuất nhập khẩu
• 5.1.3. Đối với các tổ chức, cơ quan hỗ trợ có liên quan
• 5.1.4. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước về VSATTP
• 5.2. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre

Quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre là một vấn đề cấp thiết. Tỉnh Bến Tre nổi tiếng với sản phẩm tôm chất lượng cao, nhưng vẫn gặp nhiều thách thức trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Việc cải thiện quản lý VSATTP không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

1.1. Khái niệm về chuỗi giá trị tôm và quản lý VSATTP

Chuỗi giá trị tôm bao gồm tất cả các giai đoạn từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Quản lý VSATTP trong chuỗi này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn.

1.2. Tình hình hiện tại của quản lý VSATTP tại Bến Tre

Hiện nay, nhiều cơ sở nuôi tôm tại Bến Tre chưa tuân thủ các quy định về VSATTP. Điều này dẫn đến tình trạng sản phẩm không đảm bảo chất lượng, ảnh hưởng đến xuất khẩu và uy tín của ngành tôm.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm

Quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như lạm dụng kháng sinh, thiếu kiểm soát chất lượng và sự phối hợp kém giữa các cơ quan chức năng là những yếu tố chính gây ra tình trạng này.

2.1. Lạm dụng kháng sinh trong nuôi tôm

Nhiều hộ nuôi tôm vẫn sử dụng kháng sinh một cách bừa bãi, dẫn đến dư lượng hóa chất trong sản phẩm. Điều này không chỉ vi phạm quy định mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

2.2. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Sự thiếu đồng bộ trong quản lý giữa các cơ quan như Y tế, Nông nghiệp và Công thương đã làm giảm hiệu quả kiểm soát VSATTP. Cần có một hệ thống quản lý chặt chẽ hơn để giải quyết vấn đề này.

III. Phương pháp cải thiện quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm

Để cải thiện quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức và áp dụng công nghệ mới là những giải pháp quan trọng.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người nuôi

Cần tổ chức các khóa đào tạo về VSATTP cho người nuôi tôm. Việc này giúp họ hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất an toàn và giảm thiểu rủi ro trong nuôi trồng.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng

Sử dụng công nghệ thông tin và các phần mềm quản lý chất lượng có thể giúp theo dõi và kiểm soát VSATTP hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm tôm xuất khẩu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy việc cải thiện quản lý VSATTP đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các cơ sở nuôi tôm đã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng cạnh tranh.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế

Nhiều cơ sở nuôi tôm đã đạt được chứng nhận quốc tế như GlobalGAP, giúp tăng cường uy tín và giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế.

4.2. Tác động tích cực đến sức khỏe người tiêu dùng

Việc cải thiện VSATTP không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, tạo niềm tin cho thị trường.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm

Quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre cần được cải thiện liên tục. Các giải pháp đã được đề xuất sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng trong tương lai.

5.1. Đề xuất các giải pháp dài hạn

Cần xây dựng một kế hoạch dài hạn cho quản lý VSATTP, bao gồm việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người nuôi tôm.

5.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra

Cần có các biện pháp giám sát và kiểm tra thường xuyên để đảm bảo các quy định về VSATTP được thực hiện nghiêm túc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thủy sản Việt Nam, đặc biệt là nuôi tôm, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xuất khẩu quốc gia. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2015 đạt khoảng 6,7 tỷ USD, giảm 14,5% so với năm 2014, trong đó giá trị xuất khẩu tôm đạt hơn 3 tỷ USD, giảm khoảng 1 tỷ USD so với năm trước. Tỉnh Bến Tre là một trong những địa phương trọng điểm phát triển nuôi tôm với diện tích nuôi tăng từ 528 ha năm 2010 lên 7.500 ha năm 2015, sản lượng ước đạt 251.500 tấn, giá trị khoảng 7.904 tỷ đồng, tăng 52,03% so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, ngành nuôi tôm tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP), ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào đánh giá công tác quản lý nhà nước về VSATTP trong chuỗi giá trị tôm nuôi tại tỉnh Bến Tre giai đoạn 2011-2015, nhằm xác định những hạn chế, rủi ro và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần gia tăng giá trị sản phẩm và phát triển bền vững ngành thủy sản. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại tỉnh Bến Tre và thời gian nghiên cứu từ 2011 đến 2015, với các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2016-2020. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cải thiện chất lượng sản phẩm tôm, tăng cường sự tuân thủ các tiêu chuẩn VSATTP, từ đó nâng cao giá trị xuất khẩu và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết chuỗi giá trị và quản lý chính sách công. Khái niệm chuỗi giá trị được Michael Porter (1985) định nghĩa là tập hợp các hoạt động từ thiết kế, sản xuất, phân phối đến dịch vụ hậu mãi nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Chuỗi giá trị thủy sản bao gồm các tác nhân như người sản xuất, thu gom, đại lý thu mua, sơ chế, chế biến, thương mại và người tiêu dùng cuối cùng. Quản trị chuỗi giá trị tập trung vào cơ chế điều phối và mối quan hệ giữa các bên tham gia nhằm tối ưu hóa giá trị và giảm thiểu rủi ro.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích chính sách công để đánh giá hiệu quả thực thi các văn bản pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật và các chương trình quản lý VSATTP do Nhà nước ban hành. Các khái niệm chính bao gồm: VSATTP, chuỗi giá trị thủy sản, quản lý nhà nước, chính sách công, và rủi ro trong quản lý VSATTP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp dựa trên dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục Thủy sản, Sở NN&PTNT Bến Tre, các chi cục quản lý chất lượng nông lâm thủy sản và thủy sản tỉnh, cùng các báo cáo liên quan. Dữ liệu sơ cấp gồm kết quả phỏng vấn chuyên gia, lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước và các tác nhân tham gia chuỗi giá trị tôm như đại lý cung cấp con giống, thuốc thú y, người nuôi, thu gom, chế biến.

Cỡ mẫu phỏng vấn gồm: 1 lãnh đạo Sở NN&PTNT, 1 lãnh đạo Chi cục quản lý chất lượng nông lâm thủy sản, 1 lãnh đạo Chi cục thủy sản, 1 lãnh đạo Thanh tra Sở NN&PTNT, 5 đại lý cung cấp con giống, 5 đại lý thức ăn và thuốc thú y thủy sản, 30 người nuôi tôm (10 người mỗi huyện Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú), 5 người thu gom, 5 người thu mua, 3 công ty chế biến thủy sản. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là phi xác suất, dựa trên tiêu chí đại diện và khả năng tiếp cận.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh, đối chiếu với các tiêu chuẩn, quy định pháp luật và các nghiên cứu trước. Các kết quả được trình bày bằng bảng biểu, sơ đồ để minh họa mối liên kết trong chuỗi và các điểm rủi ro trong quản lý VSATTP.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm Bến Tre còn nhiều hạn chế: Khoảng 20% diện tích nuôi tôm thâm canh, bán thâm canh bị thiệt hại do dịch bệnh và điều kiện môi trường, làm giảm sản lượng xuống còn 47.400 tấn, giảm gần 13% so với năm 2014. Việc sử dụng thuốc kháng sinh không đúng quy định phổ biến, dẫn đến nhiều lô hàng xuất khẩu bị cảnh báo dư lượng kháng sinh, tăng gấp 6 lần so với năm 2014.

2. Cơ chế phối hợp quản lý chưa đồng bộ: Các cơ quan quản lý nhà nước như Sở NN&PTNT, Chi cục quản lý chất lượng nông lâm thủy sản, Chi cục thủy sản và Thanh tra Sở chưa có sự phối hợp chặt chẽ, dẫn đến việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm chưa hiệu quả. Nguồn lực về nhân sự, trang thiết bị và tài chính còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng lực thực thi.

3. Mức độ tuân thủ quy định của các tác nhân trong chuỗi còn thấp: Đại lý cung cấp con giống, thuốc thú y và thức ăn thủy sản chưa kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào. Người nuôi tôm chưa tuân thủ nghiêm ngặt thời gian ngừng sử dụng thuốc trước thu hoạch và các quy trình nuôi an toàn. Các khâu thu gom, sơ chế và chế biến còn sử dụng hóa chất cấm và điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo.

4. Chính sách và quy chuẩn pháp luật đã được ban hành đầy đủ nhưng chưa được thực thi hiệu quả: Các văn bản như Luật An toàn thực phẩm 55/2010/QH12, Nghị định 38/2012/NĐ-CP, các Thông tư và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đã tạo khung pháp lý rõ ràng. Tuy nhiên, việc phổ biến, tuyên truyền và đào tạo cho các tác nhân trong chuỗi còn hạn chế, dẫn đến nhận thức và hành vi chưa đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do sự phân tán và tự phát trong sản xuất nuôi tôm, thiếu liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị. Việc thiếu kiểm soát chất lượng đầu vào và áp dụng các tiêu chuẩn VSATTP làm gia tăng rủi ro về an toàn thực phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín sản phẩm trên thị trường quốc tế. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với nhận định về sự yếu kém trong quản lý chuỗi giá trị thủy sản tại các nước đang phát triển.

Việc trình bày dữ liệu qua sơ đồ quản lý VSATTP cho từng khâu trong chuỗi giá trị tôm tại Bến Tre giúp minh họa rõ ràng các điểm yếu và rủi ro cần tập trung cải thiện. Bảng tổng hợp tình hình kiểm tra điều kiện đảm bảo ATTP năm 2015 cũng cho thấy tỷ lệ vi phạm cao tại các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, làm nổi bật nhu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và hỗ trợ kỹ thuật.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong việc xây dựng cơ chế phối hợp, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường tuyên truyền, đào tạo nhằm nâng cao nhận thức và tuân thủ của các tác nhân trong chuỗi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý VSATTP: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Sở NN&PTNT, Chi cục quản lý chất lượng nông lâm thủy sản, Chi cục thủy sản và Thanh tra Sở để đồng bộ công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Mục tiêu giảm tỷ lệ vi phạm xuống dưới 10% trong giai đoạn 2016-2020.

2. Nâng cao năng lực và nguồn lực cho các cơ quan quản lý: Đầu tư trang thiết bị, đào tạo cán bộ chuyên trách, tăng ngân sách hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Thời gian thực hiện trong 3 năm đầu giai đoạn 2016-2020.

3. Tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho các tác nhân trong chuỗi: Tổ chức các khóa tập huấn về VSATTP, quy trình nuôi an toàn, sử dụng thuốc hợp lý cho người nuôi, đại lý và các cơ sở chế biến. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ tuân thủ quy định lên trên 80% trong 5 năm tới.

4. Xây dựng và phát triển mô hình liên kết chuỗi giá trị: Khuyến khích hình thành các hợp tác xã, nhóm lợi ích của người nuôi tôm để tăng cường kiểm soát chất lượng đầu vào, nâng cao khả năng thương lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Thời gian triển khai từ năm 2017, đánh giá hiệu quả định kỳ.

5. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật: Rà soát, cập nhật các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến VSATTP, bổ sung các quy định xử phạt nghiêm minh đối với vi phạm, đồng thời đơn giản hóa thủ tục để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và thủy sản: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản: Nắm bắt các rủi ro và yêu cầu về VSATTP, cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

3. Người nuôi tôm và đại lý cung cấp vật tư: Cập nhật kiến thức về quản lý VSATTP, áp dụng các quy trình nuôi an toàn, nâng cao năng lực sản xuất và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để phát triển các chương trình đào tạo, nghiên cứu sâu hơn về quản lý chuỗi giá trị và VSATTP trong ngành thủy sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị tôm lại quan trọng?
   Quản lý VSATTP giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ví dụ, nhiều lô hàng tôm Việt Nam bị trả về do dư lượng kháng sinh vượt mức cho phép.

2. Những khó khăn chính trong quản lý VSATTP tại Bến Tre là gì?
   Khó khăn gồm sự phân tán trong sản xuất, thiếu liên kết giữa các tác nhân, nguồn lực quản lý hạn chế và nhận thức chưa đồng đều về VSATTP.

3. Các cơ quan quản lý đã áp dụng những chính sách nào để đảm bảo VSATTP?
   Các chính sách bao gồm Luật An toàn thực phẩm 55/2010/QH12, Nghị định 38/2012/NĐ-CP, các Thông tư quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và chương trình VietGAP, HACCP.

4. Người nuôi tôm cần làm gì để tuân thủ VSATTP?
   Người nuôi cần tuân thủ thời gian ngừng sử dụng thuốc trước thu hoạch, áp dụng quy trình nuôi an toàn, sử dụng thuốc và hóa chất đúng quy định, tham gia các khóa đào tạo kỹ thuật.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý VSATTP trong chuỗi giá trị?
   Cần tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực quản lý, đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Kết luận

• Ngành nuôi tôm tỉnh Bến Tre phát triển nhanh nhưng đối mặt nhiều thách thức về VSATTP, ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị sản phẩm.
• Công tác quản lý nhà nước về VSATTP còn nhiều hạn chế do thiếu phối hợp, nguồn lực và nhận thức của các tác nhân trong chuỗi.
• Các chính sách pháp luật đã được ban hành đầy đủ nhưng chưa được thực thi hiệu quả, cần tăng cường kiểm tra, giám sát và đào tạo.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ gồm nâng cao năng lực quản lý, xây dựng mô hình liên kết chuỗi, hoàn thiện pháp luật và tăng cường tuyên truyền.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho việc gia tăng giá trị sản phẩm tôm nuôi, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững ngành thủy sản tại Bến Tre và Việt Nam.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu – - Bối cảnh vấn đề nghiên cứu Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết và các bài nghiên cứu trước Chương 3: Thiết kế nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và kiến nghị Formatted: English (U.) Formatted: Indent: First line: 0.5" 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Formatted: Heading 1 CHƯƠNG 2.: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC BÀI NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2. Tổng quan cơ sở lý thuyết 2. Khái niệm về chuỗi giá trị Formatted: Font: (Default) Times New Roma Formatted: Indent: First line: 0.2", Space Before: 6 pt, After: 6 pt 2. Khái niệm chuỗi giá trị Ý tưởng về chuỗi giá trị hoàn toàn mang tính trực giác.

Chuỗi giá trị nói đến Formatted: Indent: First line: 0.39", Space After: 6 pt tất cả những hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (hoặc một dịch vụ) từ lúc còn là khái niệm, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau đến khi phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng và vứt bỏ sau khi đã sử dụng (Kaplinsky 1999, trang 121; Kaplinsky và Morris 2001, trang 4). Tiếp đó, một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra tối đa giá trị trong toàn chuỗi. Định nghĩa này có thể giải thích theo nghĩa hẹp hoặc rộng. Theo nghĩa hẹp là một chuỗi giá trị gồm một loạt các hoạt động thực hiện trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định.

Các hoạt động này có thể gồm: giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua vật tư đầu vào, sản xuất tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi… Tất cả những hoạt động này tạo thành một “chuỗi” kết nối người sản xuất với người tiêu dùng. Chuỗi giá trị theo nghĩa rộng là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ .) để biến một nguyên liệu thô thành sản phẩm được bán lẻ. Chuỗi giá trị rộng bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển đổi theo các mối liên kết với các doanh nghiệp khác trong kinh doanh lắp ráp, chế biến… Cách tiếp cận theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một doanh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 nghiệp duy nhất tiến hành mà nó xem xét cả các mối liên kết ngược và xuôi cho đến khi nguyên liệu thô được sản xuất, được kết nối đến người tiêu dùng cuối cùng. Khái niệm chuỗi giá trị bao hàm cả các vấn đề về tổ chức và điều phối, các chiến lược và quan hệ quyền lực của những người tham gia khác nhau trong chuỗi.

Khái niệm chuỗi giá trị (value chain) được Michaeếal Porter đưa ra lần đầu Formatted: Indent: First line: 0.39", Space Before: 6 pt, After: 6 pt vào năm 1985, ông cho rằng công cụ quan trọng của doanh nghiệp để tạo ra giá trị lớn hơn cho khách hàng chính là chuỗi giá trị.Về thực chất, đây là một tập hợp các hoạt động nhằm thiết kế, sản xuất, bán hàng, giao hàng và hỗ trợ sản phẩm của doanh nghiệp. Chuỗi giá trị bao gồm 9 hoạt động tương ứng về chiến lược tạo ra giá trị cho khách hàng, trong đó, chia ra 5 hoạt động chính (cung ứng đầu vào, quá trình sản xuất, phân phối sản phẩm, marketing - bán hàng và dịch vụ) và 4 hoạt động hỗ trợ (quản trị tổng quát, quản trị nhân sự, phát triển công nghệ và hoạt động thu mua). Tiếp đó, Kaplinsky và Morris (2006) mở rộng khái niệm và cho rằng: chuỗi giá trị là nói đến một loạt những hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (hoặc một dịch vụ) từ lúc còn là ý tưởng, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, đến khi phân phối tới người tiêu dùng cuối cùng và loại bỏ sau khi đã sử dụng. Một khái niệm liên quan tới chuỗi giá trị là chuỗi cung ứng (supply chain) xuất hiện từ những năm 60 của thế kỉ XX.

Chuỗi cung ứng là sự liên kết các công ty nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ vào thị trường (Lambert và Cooper, 2000). Một cách khái quát “Chuỗi giá trị” có nghĩa là: Formatted: Indent: First line: 0.39", Space After: 6 pt - Một chuỗi các quá trình sản xuất (các chức năng) từ cung cấp các đầu vào cho Formatted: Condensed by 0.2 pt một sản phẩm cụ thể tới sản xuất sơ bộ, chế biến, marketing và tiêu thụ cuối cùng. - Sự sắp xếp có tổ chức, kết nối và điều phối nhà sản xuất, thương gia và nhà phân phối liên quan đến một sản phẩm cụ thể. - Một mô hình kinh tế trong đó kết nối việc lựa chọn sản phẩm và công nghệ thích hợp, với cách thức tổ chức các đối tượng liên quan để tiếp cận thị trường.

Có ba luồng nghiên cứu chính về khái niệm chuỗi giá trị: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Phương pháp filiere - Khung khái niệm do Porter lập ra (1985) - Phương pháp toàn cầu do Kaplinsky đề xuất (1999), Gereffi (1994; 1999; 2003), Gereffi và Korzeniewics (1994). Phương pháp chuỗi giá trị chủ yếu là một công cụ mô tả để xem xét các tương tác Formatted: Condensed by 0.3 pt giữa những người tham gia khác nhau. Là một công cụ có tính mô tả, nó có những lợi thế khác nhau ở chỗ nó buộc người phân tích phải xem xét cả các khía cạnh vi mô và vĩ mô trong các hoạt động sản xuất và trao đổi. Phân tích trên các cơ sở các hàng hoá có thể cho biết nhiều hơn về cơ cấu tổ chức và chiến lược của những người tham gia khác nhau.

• Phương pháp Filiere Formatted: Indent: First line: 0.39" Cách tiếp cận theo phương pháp “filière”– Phân tích ngành hàng CCA – Formatted: Indent: First line: 0.39", Space Before: 6 pt, After: 6 pt Commodity Chain Analysiscó các đặc điểm chính là: 1) tập trung vào những vấn đề của các mối quan hệ định lượng và vật chất trong chuỗi; 2) sơ đồ hóa các dòng chảy của hàng hóa vật chất và 3) sơ đồ hóa các quan hệ chuyển dạng sản phẩm.Trong phương pháp phân tích ngành hàng có hai đường lối phân tích chính. Đường lối thứ nhất tập trung vào đánh giá kinh tế và tài chính, mà chủ yếu là tập trung vào phân tích việc tạo ra thu nhập và phân phối thu nhập trong ngành hàng, tách chi phí và thu nhập giữa các thành phần thương mại địa phương và quốc tế, và phân tích vai trò của ngành hàng đối với nền kinh tế quốc gia và sự đóng góp của nó vào GDP. Đường lối thứ hai tập trung vào phân tích chiến lược, đánh giá sự ảnh hưởng lẫn nhau của các mục tiêu, sự ràng buộc và kết quả của từng tác nhân tham gia ngành hàng; xây dựng các chiến lược cá nhân và tập thể. • Khung phân tích của Porter Formatted: Indent: First line: 0.39" Porter (1985) đã dùng khung phân tích chuỗi giá trị để đánh giá xem một công ty nên tự định vị mình như thế nào trên thị trường và trong mối quan hệ với các nhà cung cấp, khách hàng và các đối thủ cạnh tranh.

Ý tưởng về lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp có thể được tóm tắt như sau: Một công ty có thể cung cấp cho khách hàng một mặt hàng (hoặc dịch vụ) có giá trị tương đương với đối thủ cạnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 tranh của mình nhưng với chi phí thấp hơn (chiến lược giảm chi phí) như thế nào? Cách khác là làm thế nào để một doanh nghiệp có thể sản xuất một mặt hàng mà khách hàng muốn mua với giá cao hơn (chiến lược tạo sự khác biệt)? Trong bối cảnh này, khái niệm chuỗi giá trị được sử dụng như một khung khái niệm mà các doanh nghiệp có thể dùng để tìm ra các nguồn lợi thế cạnh tranh (thực tế và tiềm tàng) của mình. Đặc biệt, Porter lập luận rằng các nguồn lợi thế cạnh tranh không thể tìm ra nếu nhìn vào công ty như một tổng thể. Một công ty cần được phân tách thành một loạt các hoạt động và có thể tìm thấy lợi thế cạnh tranh trong một (hoặc nhiều hơn) những hoạt động đó. Porter phân biệt giữa các hoạt động sơ cấp, trực tiếp góp phần tăng thêm giá trị cho sản xuất hàng hoá (hoặc dịch vụ) và các hoạt động hỗ trợ có ảnh hưởng gián tiếp đến giá trị cuối cùng của sản phẩm.

Trong khung phân tích của Porter, khái niệm chuỗi giá trị không trùng với ý tưởng về chuyển đổi vật chất. Porter giới thiệu ý tưởng, theo đó tính cạnh tranh của một công ty không chỉ liên Formatted: Condensed by 0.3 pt Formatted: Condensed by 0.3 pt quan đến quy trình sản xuất. Tính cạnh tranh của doanh nghiệp có thể phân tích bằng cách xem chuỗi giá trị bao gồm thiết kế sản phẩm, mua vật tư đầu vào, hậu cần, hậu cần bên ngoài, tiếp thị bán hàng, các dịch vụ hậu mãi và dịch vụ hỗ trợ như lập kế hoạch chiến lược, quản lý nguồn nhân lực, hoạt động nghiên cứu.Do vậy trong khung phân tích của Porter, khái niệm chuỗi giá trị chỉ áp dụng trong kinh doanh. Kết quả là phân tích chuỗi giá trị chủ yếu nhằm hỗ trợ các quyết định quản lý và chiến lược điều hành.

• Phương pháp tiếp cận toàn cầu Gần đây nhất, khái niệm các chuỗi giá trị được áp dụng để phân tích toàn cầu hoá (Gereffi and Korzeniewicz1994; Kaplinsky 1999). Tài liệu này dùng khung phân tích chuỗi giá trị để tìm hiểu các cách thức mà các công ty và các quốc gia hội nhập toàn cầu và để đánh giá các yếu tố quyết định đến phân phối thu nhập toàn cầu Kaplinsky và Morris (2001) quan sát được rằng trong quá trình toàn cầu hóa khoảng cách thu nhập trong và giữa các nước tăng lên. Trong khuôn khổ chuỗi giá trị, các mối quan hệ thương mại quốc tế được coi là Formatted: Indent: First line: 0.39", Space After: 6 pt một phần của các mạng lưới những nhà sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu và bán lẻ; 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 trong đó tri thức và quan hệ được phát triển để tiếp cận được các thị trường và các nhà cung cấp. Trong bối cảnh này, sự thành công của các nước đang phát triển và của những người tham gia thị trường ở các nước đang phát triển phụ thuộc vào khả năng tiếp cận các mạng lưới này.

Kaplinsky và Morris (2001) nhấn mạnh rằng không có cách nào “đúng” để phân tích chuỗi giá trị mà phương pháp được chọn chủ yếu dựa vào câu hỏi nghiên cứu đang tìm câu trả lời.