Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG TÀI SẢN TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Lý luận cơ bản về tài sản Nhà nước 1. Khái niệm về tài sản nhà nước Tài sản là từ để chỉ các của cải vật chất của nhận loại, của quốc gia, của cơ quan, đơn vị, của doanh nghiệp hay của cá nhân. Theo từ điển Wikipedia: Tài sản là của cải vật chất dùng vào mục đích sản xuất hoặc tiêu dùng.
Theo từ điển Tiếng Việt: Tài sản là của cải vật chất dùng để sản xuất hay tiêu dùng. Tài sản cố định là tư liệu sản xuất, chuyên dùng trong sản xuất kinh doanh, dùng được vào nhiều chu kỳ sản xuất; tài sản lưu động là tư liệu sản xuất chỉ dùng được trong một chu kỳ sản xuất [25,Tr 67]. Theo điều 163 của bộ Luật dân sự năm 2005, tài sản bao gồm: Vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản [18]. Tài sản nhà nước là một bộ phận quan trọng của quốc gia, trong đó Nhà nước là chủ sở hữu tài sản quốc gia.
Tuy nhiên, Nhà nước không trực tiếp sử dụng tài sản mà giao cho các cơ quan hành chính Nhà nước trực tiếp quản lý và sử dụng để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, bao gồm: - Đất đai, nhà cửa, công trình, vật kiến trúc: Là tài sản của Cơ quan hành chính Nhà nước được Nhà nước giao và hình thành sau quá trình đầu tư xây dựng như: nhà, đất thuộc trụ sở làm việc, vật kiến trúc. - Phương tiện vận tải, truyền dẫn bao gồm: Ô tô, tàu, xuồng, xe máy công, phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ…… - Máy móc, thiết bị là toàn bộ các loại máy móc, thiết bị trang bị cho cán bộ công chức, máy móc thiết bị Văn phòng như: Máy vi tính, máy photocopy, máy chiếu, máy hủy tài liệu, máy đụn nước, máy điều hòa nhiệt độ…. Và các máy móc thiết bị chuyên dùng cho công tác chuyên môn. - Thiết bị, dụng cụ quản lý là những thiết bị, dụng cụ dùng trong công tác, quản lý hoạt động của đơn vị như: Bàn, ghế, tủ, ….
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Vườn cây lâu năm, súc vật nuôi như: Vườn cà phê, vườn chè, vườn cao su, vườn cây ăn quả và đàn gia súc các loại. - Các loại tài sản nhà nước khác như: Hiện vật bảo tàng, cổ vật, sách, di tích lịch sử, tác phẩm nghệ thuật. Nghiên cứu tài sản nhà nước trong các cơ quan nhà nước cho thấy rất phong phú và đa dạng; là cơ sở vật chất cần thiết và quan trọng để thực hiện các hoạt động của cơ quan Nhà nước. Vì thế, yêu cầu việc sử dụng tài sản phải đúng mục đích, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước qui định.
Khái niệm về tài sản tại Kho bạc nhà nước 1. Cơ quan Kho bạc nhà nước Kho bạc nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của Nhà nước được giao quản lý; quản lý ngân quỹ; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật [27]. KBNN là cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài chính - ngân sách; có tư cách pháp nhân, con dấu có hình Quốc huy và có trụ sở làm việc; hoạt động của KBNN theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương bao gồm: KBNN TW, KBNN tỉnh (thành phố), KBNN huyện (quận, thị xã) và các điểm giao dịch trực thuộc KBNN trên địa bàn đó. Như vậy, cơ quan KBNN cũng như các cơ quan hành chính nhà nước, được Nhà nước trang cấp các loại tài sản để phục vụ cho hoạt động của ngành.
Các loại tài sản của cơ quan KBNN thuộc sở hữu của Nhà nước và được Nhà nước giao cho ngành quản lý, sử dụng theo đúng mục đích, đúng đối tượng, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước ban hành. Khái niệm tài sản trong cơ quan Kho bạc nhà nước Theo điều 3 Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí qui định: Tài sản nhà nước là tài sản hình thành từ NSNN hoặc có nguồn gốc từ NSNN, thuộc sở hữu, quản lý của nhà nước, bao gồm nhà, công trình công cộng, công trình kiến trúc và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 tài sản khác thuộc sở hữu nhà nước; tài sản từ nguồn viện trợ, tài trợ, đóng góp của tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước cho Nhà nước [19]. Tài sản trong các cơ quan nhà nước nói chung và trong cơ quan KBNN nói riêng là những của cải vật chất được Nhà nước trao quyền cho cơ quan KBNN hoặc các đơn vị sự nghiệp trực tiếp quản lý, sử dùng vào mục đích “tiêu dùng”; tài sản do cán bộ của cơ quan KBNN đó trực tiếp hoặc gián tiếp “tiêu dùng” (hay sử dụng tài sản) để phục vụ cho các hoạt động chuyên môn chung của đơn vị, tài sản đó gọi là “Tài sản công”. Tài sản được nhà nước trang bị để phục vụ cho hoạt động của cơ quan KBNN bao gồm: Đất đai, trụ sở làm việc, các công trình phụ trợ, vật kiến trúc, các phương tiện phục vụ cho giao thông vận tải như ôtô, xe máy, tàu, thuyền…, các máy móc, thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác.
Trong các loại tài sản này, thì đất đai là loại tài sản được Nhà nước xác lập quyền sở hữu cho cơ quan KBNN; các loại tài sản khác, Nhà nước cấp vốn NSNN cho cơ quan KBNN thực hiện dưới dạng đầu tư xây dựng hoặc mua sắm theo quy định. Từ cách tiếp cận này, có thể rút ra khái niệm: Tài sản trong cơ quan KBNN là những tài sản được hình thành từ nguồn vốn ngân sách nhà nước hoặc có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước; dưới các hình thức đầu tư, mua sắm, tài trợ và xác lập quyền sở hữu Nhà nước theo qui định của pháp luật, Nhà nước giao cho cơ quan KBNN quản lý, sử dụng để phục vụ cho các hoạt động chung của cơ quan nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị được Nhà nước giao cho. Đặc điểm về tài sản tại Kho bạc nhà nước 1. Tài sản trong các cơ quan Kho bạc nhà nước được đầu tư, mua sắm bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước hoặc có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước Cơ quan KBNN thực hiện đầu tư, mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên bằng vốn nhà nước gồm: Trụ sở làm việc, nhà phụ trợ, vật kiến trúc, các trang thiết bị; phương tiện làm việc của cơ quan và cán bộ, công chức, viên chức; vật tư, công cụ, dụng cụ; máy móc, trang thiết bị phục vụ cho công tác chuyên môn, phục vụ an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy; các sản phẩm công nghệ thông tin gồm máy móc, thiết bị, phụ kiện, phần mềm; bản quyền sở hữu trí tuệ; phương tiện vận chuyển như ô tô, xe máy, tàu, thuyền, xuồng…và các loại tài sản khác.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Tất cả các tài sản nêu trên được đầu tư mua sắm bằng kinh phí ngân sách nhà nước cấp được cơ quan có thẩm quyền giao trong dự toán chi ngân sách hàng năm của cơ quan, nguồn viện trợ, tài trợ của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước do Nhà nước quản lý; nguồn thu từ các khoản phí được sử dụng theo quy định của pháp luật; nguồn kinh phí từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, quỹ phúc lợi của đơn vị và nguồn thu hợp pháp khác. Với đặc điểm như vậy, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan quản lý cần phải tính toán lựa chọn ưu tiên các tài sản để đầu tư và có các biện pháp quản lý và sử dụng vốn thích hợp để tránh thất thoát lãng phí vốn; phân loại tài sản theo hình thức đầu tư XDCB và theo hình thức mua sắm tài sản thông thường để lập dự toán chi NSNN phù hợp với chu kỳ đầu tư dự án, đảm bảo hàng năm đều được bố trí nguồn kinh phí để đầu tư, mua sắm, sửa chữa tránh phân bổ vốn ngân sách dàn trải, thiếu tập trung ảnh hưởng đến công tác quản lý và chấp hành dự toán. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phí trên cơ sở nắm chắc nguồn cung cấp tài sản, vật tư để tiết kiệm chi phí vận chuyển, góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công công trình và cung cấp vật tư, hàng hoá… 1. Vốn hình thành lên tài sản trong cơ quan Kho bạc nhà nước mang tính tích luỹ và không có khả năng thu hồi trong quá trình sử dụng Vốn đầu tư xây dựng trụ sở làm việc, hay đầu tư thiết bị hạ tầng truyền thông (hệ thống mạng)…và vốn mua sắm tài sản hình thành lên tài sản nhà nước trong hệ thống KBNN tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành KBNN và đó là tài sản cố định của Quốc gia.
Do đó, vốn hình thành lên tài sản của KBNN mang tính tích luỹ. Các tài sản cố định đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của cơ quan KBNN từ Trung ương đến các KBNN cấp huyện. Vì thế, việc đầu tư vốn NSNN để hình thành lên tài sản của hệ thống KBNN là cần thiết và hết sức quan trọng. Mặt khác, tài sản của KBNN phục vụ cho hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, không tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, góp vốn liên doanh, liên kết, nên chỉ tính hao mòn tài sản mà không trích khấu hao.
Việc tính hao mòn tài sản cố định để theo dõi quá trình sử dụng tài sản từ khi đưa tài sản cố định vào sử dụng cho đến khi hết giá trị sử dụng và thực hiện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nên, vốn hình thành lên tài sản của KBNN không có khả năng thu hồi. Việc này cho thấy, tài sản cố định của hệ thống KBNN hoàn toàn khác với tài sản của các doanh nghiệp, tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, góp vốn liên doanh, liên kết… tài sản cố định đó phải trích khấu hao và tính vào giá thành sản phẩm để thu hồi vốn cố định.