Luận văn thạc sĩ về cải thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện tại tỉnh Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh hưng yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Vũ Thành Nam
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Lê Hùng Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Cải Thiện Quản Lý Ngân Sách Cấp Huyện Của Tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
• 1.1. Ngân sách cấp huyện và quản lý ngân sách cấp huyện
• 1.2. Ngân sách nhà nước, ngân sách cấp huyện
• 1.3. Quản lý ngân sách cấp huyện
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước, ngân sách cấp huyện trên thế giới và ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN CỦA TỈNH HƯNG YÊN
• 2.1. Đặc điểm của tỉnh Hưng Yên và thành phố Hưng Yên, huyện Khoái Châu
• 2.2. Điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Hưng Yên
• 2.3. Điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của thành phố Hưng Yên và huyện Khoái Châu
• 2.4. Thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên
• 2.4.1. Công tác thu, chi, lập dự toán, quyết toán ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên
• 2.4.2. Thực trạng công tác quản lý ngân sách ở các huyện chọn điển hình nghiên cứu
• 2.4.3. Một số kết quả đạt được và những tồn tại trong công tác quản lý ngân sách cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 2.4.3.1. Kết quả đạt được
• 2.4.3.2. Những hạn chế
• 2.4.3.3. Nguyên nhân hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN CỦA TỈNH HƯNG YÊN
• 3.1. Phương hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội các huyện, thành phố của tỉnh Hưng Yên đến năm 2015
• 3.2. Quan điểm về công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên đến năm 2015
• 3.3. Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên
• 3.3.1. Nâng cao chất lượng công tác xây dựng dự toán
• 3.3.2. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát các khoản thu ngân sách
• 3.3.3. Tăng cường kiểm soát chi ngân sách
• 3.3.4. Tăng cường công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản
• 3.3.5. Nâng cao năng lực quản lý của cán bộ quản lý ngân sách
• 3.3.6. Tăng cường đầu tư phát triển, cải tạo, nuôi dưỡng nguồn thu
• 3.3.7. Một số giải pháp khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách

Quản lý ngân sách là một trong những chức năng quan trọng của nhà nước, đặc biệt là ở cấp huyện. Quản lý ngân sách cấp huyện không chỉ đảm bảo việc phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính một cách hiệu quả mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngân sách huyện Hưng Yên là một phần của ngân sách nhà nước, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách công và đáp ứng nhu cầu của người dân. Việc cải thiện quản lý ngân sách cấp huyện cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản như tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả. Theo đó, các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ trong việc lập dự toán, thực hiện và quyết toán ngân sách. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân đối với chính quyền địa phương.

1.1. Ngân sách nhà nước và ngân sách cấp huyện

Ngân sách nhà nước (NSNN) là tổng thể các khoản thu chi của nhà nước, được quyết định và thực hiện trong một năm tài chính. Ngân sách cấp huyện là một phần của NSNN, có nhiệm vụ thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện. Việc quản lý ngân sách cấp huyện cần phải đảm bảo tính hợp lý và công bằng trong phân bổ nguồn lực. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển kinh tế và cải cách hành chính, việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện là rất cần thiết. Các chính sách tài chính cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương, từ đó tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của huyện Hưng Yên.

II. Thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên

Thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp huyện tại tỉnh Hưng Yên cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc lập dự toán và quyết toán ngân sách, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong công tác thu chi. Đánh giá ngân sách cho thấy, thu ngân sách hàng năm không đủ chi, dẫn đến việc ngân sách tỉnh phải trợ cấp cân đối. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý tài chính và phân bổ ngân sách một cách hợp lý hơn. Các huyện cần có chiến lược rõ ràng trong việc tăng cường nguồn thu, đồng thời kiểm soát chi tiêu một cách chặt chẽ. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho địa phương.

2.1. Công tác thu chi lập dự toán ngân sách

Công tác thu ngân sách tại huyện Hưng Yên hiện nay gặp nhiều khó khăn do nguồn thu chủ yếu phụ thuộc vào các khoản thuế và phí. Chi tiêu ngân sách cũng chưa được kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng lãng phí và sử dụng không hiệu quả. Việc lập dự toán ngân sách cần phải dựa trên các tiêu chí cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Để cải thiện tình hình, cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình lập dự toán, từ đó đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách.

III. Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên

Để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện, cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần nâng cao chất lượng công tác xây dựng dự toán ngân sách, đảm bảo tính chính xác và khả thi. Thứ hai, tăng cường kiểm tra, kiểm soát các khoản thu ngân sách để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Thứ ba, cần có các chính sách khuyến khích phát triển nguồn thu từ các hoạt động kinh tế địa phương. Cuối cùng, việc nâng cao năng lực quản lý của cán bộ quản lý ngân sách cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo công tác quản lý ngân sách được thực hiện hiệu quả.

3.1. Nâng cao chất lượng công tác xây dựng dự toán

Nâng cao chất lượng công tác xây dựng dự toán ngân sách là một trong những giải pháp quan trọng. Cần phải có sự tham gia của các phòng ban liên quan trong việc lập dự toán, từ đó đảm bảo tính chính xác và khả thi. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân đối với chính quyền địa phương. Đồng thời, cần có các tiêu chí rõ ràng trong việc phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực khác nhau, đảm bảo sự công bằng và hợp lý trong việc sử dụng nguồn lực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngân sách Nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính quan trọng trong quản lý và điều hành kinh tế vĩ mô của quốc gia. Tại Việt Nam, sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986, nền kinh tế chuyển đổi từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường có sự định hướng của Nhà nước, tạo điều kiện cho sự phát triển và đổi mới công tác quản lý ngân sách. Tỉnh Hưng Yên, tái lập năm 1997, với 10 huyện, thành phố, nằm ở trung tâm Đồng bằng Bắc Bộ, có vị trí địa lý thuận lợi và nền kinh tế phát triển đa dạng. Tuy nhiên, công tác quản lý ngân sách cấp huyện tại tỉnh này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là tình trạng thu ngân sách không đủ chi, dẫn đến ngân sách tỉnh phải trợ cấp cân đối.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên, tập trung vào hai đơn vị đại diện là thành phố Hưng Yên và huyện Khoái Châu. Nghiên cứu sử dụng số liệu từ năm 2009 đến 2012, phân tích thực trạng thu, chi ngân sách, lập dự toán, quyết toán và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đảm bảo cân đối ngân sách và nâng cao năng lực quản lý tài chính công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết tài chính công và quản lý ngân sách nhà nước, trong đó có:

• Lý thuyết Ngân sách Nhà nước: NSNN là tổng thể các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm nhằm đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Hệ thống NSNN gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, trong đó ngân sách cấp huyện là bộ phận cấu thành quan trọng của ngân sách tỉnh.

• Lý thuyết phân cấp quản lý ngân sách: Phân cấp quản lý NSNN là quá trình phân giao nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong hoạt động thu, chi ngân sách. Nguyên tắc phân cấp phải phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện kinh tế - xã hội từng địa phương, đảm bảo sự thống nhất và cân đối ngân sách.

• Khái niệm quản lý ngân sách cấp huyện: Quản lý ngân sách cấp huyện bao gồm các hoạt động lập dự toán, chấp hành, quyết toán ngân sách, cân đối thu chi và kiểm soát chi tiêu nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách, quyết toán ngân sách, cân đối thu chi, hiệu quả quản lý ngân sách, phân cấp ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp các phương pháp chuyên ngành tài chính - ngân hàng và kinh tế học vĩ mô. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu, chi ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên, đặc biệt tại thành phố Hưng Yên và huyện Khoái Châu, giai đoạn 2009-2012; tài liệu pháp luật liên quan đến quản lý ngân sách; báo cáo, văn bản hướng dẫn của các cơ quan tài chính địa phương.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn hai đơn vị đại diện cho đặc điểm kinh tế - xã hội và tình hình ngân sách cấp huyện của tỉnh, gồm một trung tâm kinh tế chính trị (thành phố Hưng Yên) và một huyện thuần nông có diện tích, dân số lớn nhất (huyện Khoái Châu).

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả số liệu thu, chi ngân sách; so sánh tỷ lệ thu chi, đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách; phân tích các nhân tố ảnh hưởng; đối chiếu với các quy định pháp luật và kinh nghiệm quản lý ngân sách trong nước và quốc tế.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ 2009 đến 2012; tổng hợp tài liệu từ năm 2010 đến nay; phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng thu ngân sách cấp huyện: Tổng thu ngân sách của thành phố Hưng Yên và huyện Khoái Châu có xu hướng tăng qua các năm 2009-2012, nhưng vẫn chưa đủ để cân đối chi tiêu. Ví dụ, thu ngân sách thành phố Hưng Yên năm 2012 đạt khoảng 70% dự toán, trong khi huyện Khoái Châu chỉ đạt khoảng 60%. Tỷ lệ thu ngân sách địa phương so với tổng thu ngân sách tỉnh chiếm khoảng 40-45%.

2. Thực trạng chi ngân sách cấp huyện: Chi ngân sách chủ yếu tập trung vào chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. Chi thường xuyên chiếm khoảng 60-65% tổng chi ngân sách cấp huyện, trong đó chi cho giáo dục, y tế, quốc phòng và an ninh chiếm tỷ trọng lớn. Chi đầu tư xây dựng cơ bản chiếm khoảng 30-35%, nhưng hiệu quả sử dụng vốn đầu tư còn hạn chế do thiếu kiểm soát chặt chẽ.

3. Công tác lập dự toán và quyết toán ngân sách: Việc lập dự toán ngân sách cấp huyện còn mang tính hình thức, dựa nhiều vào số liệu thực hiện năm trước và chưa bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Quyết toán ngân sách chưa đảm bảo tính chính xác và minh bạch, có hiện tượng chậm trễ trong báo cáo quyết toán và chưa kiểm soát tốt các khoản chi vượt dự toán.

4. Hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện: Tình trạng bội chi ngân sách cấp huyện phổ biến, đặc biệt tại huyện Khoái Châu, do thu ngân sách không đủ chi và việc phân bổ chi chưa hợp lý. Tỷ lệ bội chi ngân sách cấp huyện dao động khoảng 5-7% GDP địa phương, vượt mức cho phép. Năng lực quản lý của cán bộ tài chính cấp huyện còn hạn chế, thiếu đồng bộ trong phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên bao gồm: cơ chế phân cấp ngân sách chưa rõ ràng, quyền tự chủ tài chính của cấp huyện còn hạn chế; công tác lập dự toán và quyết toán chưa khoa học, thiếu sự tham gia của các đơn vị dự toán; năng lực cán bộ quản lý ngân sách chưa đáp ứng yêu cầu; công tác kiểm tra, giám sát chưa chặt chẽ. So sánh với kinh nghiệm quản lý ngân sách cấp huyện tại Trung Quốc và một số địa phương Việt Nam cho thấy, việc phân cấp rõ ràng, minh bạch và nâng cao năng lực quản lý là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện xu hướng thu, chi ngân sách qua các năm, tỷ lệ bội chi so với GDP địa phương, và bảng so sánh hiệu quả quản lý ngân sách giữa các huyện. Các số liệu này minh họa rõ nét những điểm mạnh, điểm yếu trong công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hưng Yên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao chất lượng lập dự toán ngân sách cấp huyện: Áp dụng phương pháp lập dự toán dựa trên kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường sự tham gia của các đơn vị dự toán, sử dụng công cụ phân tích dự báo tài chính. Mục tiêu đạt tỷ lệ dự toán sát với thực tế trên 90% trong vòng 2 năm, do Sở Tài chính phối hợp UBND các huyện thực hiện.

2. Tăng cường kiểm tra, kiểm soát các khoản thu ngân sách: Xây dựng hệ thống giám sát thu ngân sách chặt chẽ, phối hợp giữa cơ quan thuế, kho bạc và các đơn vị liên quan để giảm thất thu, nâng tỷ lệ thu đạt trên 95% dự toán trong 3 năm tới. UBND tỉnh và các cơ quan tài chính địa phương chịu trách nhiệm triển khai.

3. Tăng cường kiểm soát chi ngân sách: Thực hiện nghiêm túc nguyên tắc chi theo dự toán, kiểm soát chặt chẽ chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản, giảm tỷ lệ chi vượt dự toán xuống dưới 5% trong 2 năm. Cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước phối hợp giám sát.

4. Nâng cao năng lực quản lý của cán bộ quản lý ngân sách cấp huyện: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng quản lý ngân sách, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính công. Mục tiêu nâng cao trình độ chuyên môn cho 80% cán bộ tài chính cấp huyện trong vòng 3 năm. Sở Tài chính và các cơ quan đào tạo chịu trách nhiệm.

5. Tăng cường đầu tư phát triển, cải tạo và nuôi dưỡng nguồn thu: Khuyến khích phát triển kinh tế địa phương, mở rộng các nguồn thu hợp pháp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Mục tiêu tăng trưởng thu ngân sách địa phương trên 10% mỗi năm trong 5 năm tới. UBND tỉnh và các huyện phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý tài chính ngân sách cấp tỉnh, huyện: Nắm bắt thực trạng và giải pháp quản lý ngân sách cấp huyện, áp dụng vào công tác quản lý tài chính địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế công: Tài liệu tham khảo về lý thuyết và thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện tại Việt Nam.

3. Cơ quan hoạch định chính sách tài chính công: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phân cấp ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.

4. Các tổ chức tài chính, kiểm toán và thanh tra ngân sách: Tham khảo để cải tiến công tác kiểm tra, giám sát thu chi ngân sách địa phương, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân sách cấp huyện gồm những khoản thu nào?
   Ngân sách cấp huyện bao gồm các khoản thu ngân sách địa phương được hưởng 100% như thuế nhà đất, thuế tài nguyên, lệ phí trước bạ, tiền sử dụng đất, thu từ hoạt động xổ số kiến thiết, viện trợ không hoàn lại, và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách tỉnh và huyện.

2. Làm thế nào để lập dự toán ngân sách cấp huyện hiệu quả?
   Lập dự toán cần dựa trên kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương, phân tích số liệu thực hiện các năm trước, tuân thủ các chế độ, tiêu chuẩn tài chính, đồng thời tăng cường sự tham gia của các đơn vị dự toán và sử dụng công cụ dự báo tài chính.

3. Nguyên tắc cân đối ngân sách cấp huyện là gì?
   Nguyên tắc cân đối yêu cầu các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi đã có đủ nguồn thu bù đắp, đảm bảo không vượt quá khả năng tài chính, đồng thời có dự phòng từ 2-5% tổng chi để đáp ứng các nhu cầu phát sinh đột xuất.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện?
   Bao gồm nhân tố chủ quan như năng lực cán bộ, tổ chức bộ máy quản lý; nhân tố khách quan như quy định pháp luật, biến động giá cả, chính sách kinh tế vĩ mô, và các yếu tố văn hóa, chính trị xã hội địa phương.

5. Kinh nghiệm quản lý ngân sách cấp huyện từ Trung Quốc có thể áp dụng như thế nào?
   Trung Quốc phân cấp ngân sách rõ ràng, giao quyền tự chủ tài chính cho địa phương, áp dụng quy trình lập dự toán 2 xuống 2 lên, và có chính sách hỗ trợ cân đối ngân sách cho các địa phương khó khăn. Việt Nam có thể học hỏi để hoàn thiện cơ chế phân cấp và nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ngân sách cấp huyện và quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện, làm rõ vai trò và đặc điểm của ngân sách cấp huyện trong hệ thống ngân sách địa phương.
• Phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp huyện tại tỉnh Hưng Yên, đặc biệt tại thành phố Hưng Yên và huyện Khoái Châu, chỉ ra những hạn chế về cân đối thu chi, lập dự toán và quyết toán ngân sách.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng lập dự toán, tăng cường kiểm soát thu chi, nâng cao năng lực quản lý cán bộ và phát triển nguồn thu địa phương nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện.
• Nghiên cứu có phạm vi thời gian từ 2009 đến 2012, với số liệu cụ thể và phân tích sâu sắc, góp phần bổ sung kiến thức thực tiễn về quản lý ngân sách địa phương tại Việt Nam.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đào tạo cán bộ, hoàn thiện cơ chế phân cấp và tăng cường giám sát ngân sách cấp huyện nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện, các cơ quan quản lý tài chính và chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ, áp dụng các giải pháp đồng bộ và liên tục đánh giá, điều chỉnh phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm ba chƣơng. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách cấp huyện. Thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hƣng Yên. Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện của tỉnh Hƣng Yên 7 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH 1.1 Ngân sách cấp huyện và quản lý ngân sách cấp huyện 1.

Ngân sách Nhà nƣớc, ngân sách cấp huyện 1. Ngân sách Nhà nƣớc và hệ thống Ngân sách Nhà nƣớc * Khái niệm NSNN: Bất kỳ một thể nhân hay pháp nhân nào muốn theo dõi và kiểm soát các khoản thu nhập và chi tiêu của mình đều phải sử dụng công cụ ngân sách (Budget). Ngân sách thực chất là bản dự toán số tiền cần phải có để sử dụng vào những mục đích cụ thể trong một thời gian nhất định. Ngân sách Nhà nƣớc (NSNN) là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử.

Sự hình thành và phát triển của Ngân sách Nhà nƣớc gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nƣớc và sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất có sự tham gia quản lý của Nhà nƣớc. Nói cách khác, sự ra đời và phát triển của Nhà nƣớc cùng với sự tồn tại của nền kinh tế hàng hoá - tiền tệ là những điều kiện tiền đề cho sự ra đời, tồn tại và phát triển của Ngân sách Nhà nƣớc. Nhƣ trên đã đề cập, sự ra đời và phát triển của NSNN gắn bó mật thiết với sự ra đời và phát triển của bộ máy Nhà nƣớc. Tuy nhiên về mặt học thuật, ngƣời ta vẫn còn có nhiều ý kiến khác nhau khi đƣa ra khái niệm về NSNN.

Cụ thể là: - Ngân sách Nhà nƣớc (NSNN) là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nƣớc đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc theo Luật định[9, tr. 8 z - NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc[14, tr. Tóm lại, NSNN là một phạm trù kinh tế tổng hợp và trừu tƣợng. Khái niệm NSNN phải thể hiện đƣợc nội dung kinh tế - xã hội của NSNN, phải đƣợc xem xét trên các mặt hình thức, nội dung và quan hệ kinh tế chứa đựng trong NSNN.

Xét về hình thức: NSNN là một bản dự báo thu và chi do Chính phủ lập ra, đệ trình Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện. Xét về nội dung: NSNN bao gồm những nguồn thu và những khoản chi cụ thể đã đƣợc lƣợng hoá. Các nguồn thu đều đƣợc nộp vào một quỹ tài chính tập trung của Nhà nƣớc; các khoản chi đều đƣợc xuất ra từ quỹ tài chính tập trung ấy. Các khoản thu chi của NSNN đều phản ánh tổng hợp những mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội nhất định giữa Nhà nƣớc với các chủ thể hoạt động trên mọi lĩnh vực, đƣợc thể hiện thông qua các quan hệ tài chính, bao gồm: - Quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với dân cƣ; - Quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với các tổ chức tài chính, tín dụng và các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế; - Quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với các đơn vị sự nghiệp công lập; - Quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với các tổ chức chính trị - xã hội; - Quan hệ tài chính giữa Nhà nƣớc với các quốc gia và các tổ chức quốc tế.5] Từ sự phân tích ở trên, chúng ta có thể thống nhất với khái niệm NSNN nhƣ sau: 9 z Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước[14, tr.

* Hệ thống Ngân sách Nhà nước: - Khái niệm hệ thống NSNN : Hệ thống NSNN đƣợc hiểu là tổng thể các cấp ngân sách có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu chi của mỗi cấp ngân sách. Ở nƣớc ta, tổ chức hệ thống NSNN gắn bó chặt chẽ với việc tổ chức bộ máy nhà nƣớc và vai trò, vị trí của bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc.19] - Nguyên tắc tổ chức hệ thống NSNN: Mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách riêng cung cấp phƣơng tiện vật chất cho cấp chính quyền đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình trên vùng lãnh thổ. Việc hình thành hệ thống chính quyền nhà nƣớc các cấp là một tất yếu khách quan nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trên mọi vùng lãnh thổ của đất nƣớc. Chính sự ra đời của hệ thống chính quyền nhà nƣớc nhiều cấp đó là tiền đề cần thiết để tổ chức hệ thống NSNN nhiều cấp.

Hệ thống NSNN phải phù hợp với hệ thống chính quyền nhà nƣớc.19] - Hệ thống NSNN Việt Nam: Hệ thống NSNN của nƣớc ta bao gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND. Hệ thống NSNN ở nƣớc ta hiện nay phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền nhà nƣớc, vị thế ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh); ngân sách quận, huyện, thị xã, 10 z thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện); và ngân sách cấp phƣờng, xã, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã). Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nƣớc số 01/2002/QH11 ngày 16 tháng 12 năm 2002, hệ thống NSNN gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng theo sơ đồ dƣới đây: [9, tr.1 NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC Ngân sách Đảng CSVN, Ngân sách Tỉnh, TP Chủ tịch nƣớc, QH, CP, trực thuộc TW Toà án, Viện KSNDTC TRUNG ƢƠNG ĐỊA PHƢƠNG NGÂN SÁCH NGÂN SÁCH TRUNG ƢƠNG Ngân sách các Bộ, cơ Ngân sách Quận, SÁCH NGÂN quan ngang Bộ, cơ quan Huyện, Thị xã; TP trực thuộc Chính phủ thuộc tỉnh, Thành phố Ngân sách cơ quan trực Ngấn sách xã, phƣờng, thuộc các Bộ, ngành ở thị trấn Trung ƣơng * Phân cấp quản lý NSNN 11 z - Khái niệm phân cấp quản lý NSNN: Phân cấp quản lý NSNN là quá trình Nhà nƣớc phân giao nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm nhất định cho chính quyền địa phƣơng trong hoạt động quản lý ngân sách.

Khi nói tới phân cấp quản lý NSNN ngƣời ta thƣờng hiểu theo nghĩa trực diện, dễ cảm nhận đó là việc phân giao nhiệm vụ thu, chi giữa các cấp chính quyền. Thực chất nội dung phân cấp rộng hơn nhiều. Nó giải quyết các mối quan hệ giữa chính quyền Trung ƣơng và chính quyền địa phƣơng trong việc xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động của NSNN bao gồm 3 nội dung: Quan hệ về mặt chính sách, chế độ; Quan hệ vật chất về nguồn thu và nhiệm vụ chi; Quan hệ về quản lý theo chu trình NSNN.20] - Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN: Để đảm bảo phân cấp quản lý NSNN đem lại kết quả tốt cần phải quán triệt các nguyên tắc sau: + Phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của Nhà nƣớc và năng lực quản lý của mỗi cấp trên địa bàn; + Ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng đƣợc phân định nguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể: Ngân sách Trung ƣơng giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lƣợc, quan trọng của quốc gia nhƣ: các dự án đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội có tác động đến cả nƣớc hoặc nhiều địa phƣơng, các chƣơng trình, dự án quốc gia, các chính sách xã hội quan trọng, điều phối hoạt động kinh tế vĩ mô của đất nƣớc, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hỗ trợ những địa phƣơng chƣa cân đối đƣợc thu, chi ngân sách; Ngân sách địa phƣơng đƣợc phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trong phạm vi quản lý; 12 z + Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phƣơng do Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định, thời gian thực hiện phân cấp này phải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ở địa phƣơng; cấp xã đƣợc tăng cƣờng nguồn thu, phƣơng tiện và cán bộ quản lý tài chính - ngân sách để quản lý tốt, có hiệu quả các nguồn lực tài chính trên địa bàn đƣợc phân cấp; + Kết thúc mỗi kỳ ổn định ngân sách, căn cứ vào khả năng nguồn thu và nhiệm vụ chi của từng cấp, theo thẩm quyền quy định của Luật Ngân sách Nhà nƣớc, Quốc hội, Hội đồng Nhân dân điều chỉnh mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dƣới; Uỷ ban thƣờng vụ Quốc hội, Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa ngân sách các cấp.20-21] Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN ở nƣớc ta hiện nay đƣợc cụ thể tại Điều 6-Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ Quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành Luật NSNN. Theo đó, ngân sách nhà nƣớc cấp huyện do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, thời gian thực hiện phân cấp này phải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ở địa phƣơng.

Ngân sách cấp huyện. * Khái niệm: Ngân sách Nhà nƣớc bao gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách các cấp chính quyền địa phƣơng (ngân sách địa phƣơng). Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Uỷ ban Nhân dân. Theo đó, NSĐP bao gồm: - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh).

- Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện). - Ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã).