Cải thiện môi trường kinh doanh trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam

Cải thiện môi trường kinh doanh là yếu tố quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh Trong Thể Chế Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH TRONG QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 1.1. Lý luận chung về thể chế kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và tác động của nó tới môi trường kinh doanh
• 1.2. Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 1.3. Khái niệm về thể chế
• 1.4. Khái niệm về thể chế kinh tế
• 1.5. Khái niệm về thể chế kinh tế thị trường
• 1.6. Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.7. Nội dung chủ yếu của thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.8. Quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát quá trình hình thành môi trường kinh doanh ở Việt Nam kể từ khi chuyển sang kinh tế thị trường
• 2.2. Thực trạng môi trường kinh doanh ở Việt Nam trên một số mặt cụ thể
• 2.2.1. Phân tích thực trạng môi trường kinh tế
• 2.2.2. Phân tích thực trạng môi trường chính trị và luật pháp
• 2.2.3. Phân tích thực trạng môi trường xã hội
• 2.2.4. Phân tích thực trạng cơ sở hạ tầng kỹ thuật nền kinh tế
• 2.2.5. Phân tích thực trạng môi trường công nghệ
• 2.2.6. Đánh giá chung về thực trạng môi trường kinh doanh của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH TRONG QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu và quan điểm về cải thiện môi trường kinh doanh trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 3.2. Biện pháp cải thiện môi trường kinh doanh trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 3.2.1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
• 3.2.2. Hoàn thiện và phát triển hệ thống luật pháp
• 3.2.3. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính
• 3.2.4. Tăng cường pháp chế nhằm đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh
• 3.2.5. Hoàn thiện môi trường cạnh tranh
• 3.2.6. Hoàn thiện và phát triển đồng bộ các loại thị trường
• 3.2.6.1. Đối với thị trường hàng hoá, dịch vụ
• 3.2.6.2. Đối với thị trường tài chính
• 3.2.6.3. Đối với thị trường bất động sản
• 3.2.6.4. Đối với thị trường lao động
• 3.2.7. Hoàn thiện hệ thống dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp
• 3.2.8. Hoàn thiện môi trường công nghệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thể Chế Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) là một khái niệm phức tạp, đang trong quá trình hoàn thiện ở Việt Nam. Nó kết hợp các nguyên tắc của kinh tế thị trường với mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Theo Douglass C.North, thể chế là "những quy tắc của trò chơi xã hội". Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam là một hệ thống các quy tắc, luật lệ, và tổ chức kinh tế được xây dựng để đạt được mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Hệ thống này cho phép đa dạng hóa các hình thức sở hữu, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo. Mục tiêu là vừa phát triển kinh tế, vừa đảm bảo công bằng xã hội. Nhà nước đóng vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế thông qua các công cụ kinh tế vĩ mô. Cơ chế thị trường tự do cạnh tranh được coi là động lực chính để phân bổ nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng. Quá trình hoàn thiện thể chế này đòi hỏi sự đổi mới liên tục và đồng bộ trên nhiều lĩnh vực.

1.1. Bản Chất của Thể Chế Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN

Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là một mô hình kinh tế đặc thù, kết hợp các yếu tố của kinh tế thị trường với các mục tiêu xã hội chủ nghĩa. Nó không phải là một bản sao của các mô hình kinh tế thị trường tự do, mà là một sự điều chỉnh để phù hợp với điều kiện và mục tiêu phát triển của Việt Nam. Thể chế này nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc điều tiết nền kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác nhau phát triển, bao gồm cả kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

1.2. Vai Trò của Nhà Nước trong Thể Chế Kinh Tế Thị Trường

Trong thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển kinh tế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng và minh bạch. Nhà nước cũng có trách nhiệm đảm bảo an sinh xã hội, bảo vệ quyền lợi của người lao động và người nghèo. Tuy nhiên, vai trò của Nhà nước không phải là can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, mà là tạo ra một sân chơi công bằng và khuyến khích cạnh tranh lành mạnh.

II. Thách Thức Môi Trường Kinh Doanh Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù đã có nhiều cải cách, môi trường kinh doanh Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Thủ tục hành chính còn rườm rà, gây tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Khung pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu tính minh bạch và ổn định. Tình trạng tham nhũng, nhũng nhiễu vẫn còn tồn tại, gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh. Theo tài liệu gốc, "quá trình cải thiện môi trường kinh doanh xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước". Điều này đòi hỏi phải có những giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ để cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

2.1. Rào Cản Pháp Lý và Thủ Tục Hành Chính cho Doanh Nghiệp

Một trong những thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp tại Việt Nam là sự phức tạp và thiếu minh bạch của hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Việc tuân thủ các quy định pháp luật đòi hỏi doanh nghiệp phải tốn nhiều thời gian và chi phí, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các thủ tục hành chính rườm rà cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận các nguồn lực và cơ hội kinh doanh.

2.2. Tiếp Cận Nguồn Lực và Cơ Hội Kinh Doanh

Doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân, thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như vốn, đất đai và thông tin. Sự thiếu minh bạch trong quá trình phân bổ nguồn lực và cơ hội kinh doanh tạo ra sự bất bình đẳng và hạn chế khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế tư nhân và khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

2.3. Vấn Đề Tham Nhũng và Thiếu Minh Bạch

Tham nhũng và thiếu minh bạch là những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Tình trạng này làm tăng chi phí kinh doanh, giảm tính cạnh tranh và làm suy yếu niềm tin của nhà đầu tư. Việc phòng chống tham nhũng và tăng cường minh bạch là yếu tố then chốt để cải thiện môi trường kinh doanh và thu hút đầu tư.

III. Giải Pháp Cải Cách Thể Chế và Thủ Tục Hành Chính

Để cải thiện môi trường kinh doanh Việt Nam, cần tập trung vào cải cách thể chế và thủ tục hành chính. Cần xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và dễ tiếp cận. Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Cần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Theo tài liệu gốc, cần "hoàn thiện khuôn khổ pháp lý" và "đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính". Điều này sẽ tạo ra một sân chơi bình đẳng, khuyến khích cạnh tranh và thu hút đầu tư.

3.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Kinh Doanh

Việc hoàn thiện khung pháp lý kinh doanh là yếu tố then chốt để tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và minh bạch. Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến kinh doanh, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với các cam kết quốc tế. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả.

3.2. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Hành Chính

Đơn giản hóa thủ tục hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để giảm chi phí kinh doanh và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Cần rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà, không cần thiết, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả và minh bạch của quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

3.3. Tăng Cường Tính Minh Bạch và Trách Nhiệm Giải Trình

Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước là yếu tố quan trọng để phòng chống tham nhũng và tạo niềm tin cho doanh nghiệp. Cần công khai thông tin về các quy định pháp luật, chính sách và thủ tục hành chính, đồng thời thiết lập cơ chế để người dân và doanh nghiệp có thể giám sát và phản hồi về hoạt động của các cơ quan nhà nước.

IV. Giải Pháp Phát Triển Các Yếu Tố Thị Trường Đồng Bộ

Để cải thiện môi trường kinh doanh một cách bền vững, cần phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường. Điều này bao gồm thị trường hàng hóa, dịch vụ, thị trường tài chính, thị trường bất động sản và thị trường lao động. Cần tạo điều kiện cho các thị trường này hoạt động hiệu quả, cạnh tranh và minh bạch. Theo tài liệu gốc, cần "hoàn thiện và phát triển đồng bộ các loại thị trường". Điều này sẽ giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm.

4.1. Phát Triển Thị Trường Hàng Hóa và Dịch Vụ

Thị trường hàng hóa và dịch vụ cần được phát triển theo hướng cạnh tranh, minh bạch và đa dạng. Cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia thị trường, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa và dịch vụ để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

4.2. Phát Triển Thị Trường Tài Chính

Thị trường tài chính cần được phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và hiệu quả. Cần đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ tài chính, đồng thời tăng cường giám sát và quản lý rủi ro để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn là yếu tố quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.3. Phát Triển Thị Trường Lao Động

Thị trường lao động cần được phát triển theo hướng linh hoạt, hiệu quả và công bằng. Cần tạo điều kiện cho người lao động được tự do lựa chọn việc làm và được trả lương xứng đáng với năng lực và đóng góp của họ. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo nghề để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

V. Ứng Dụng Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện môi trường kinh doanh. DNNVV thường gặp nhiều khó khăn hơn so với các doanh nghiệp lớn, do đó cần có những chính sách hỗ trợ đặc biệt để giúp họ vượt qua khó khăn và phát triển. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ về vốn, công nghệ, đào tạo và tiếp cận thị trường. Theo tài liệu gốc, cần "hoàn thiện hệ thống dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp". Điều này sẽ giúp DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào sự phát triển kinh tế.

5.1. Hỗ Trợ Tiếp Cận Vốn cho DNNVV

DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng. Cần có những chính sách hỗ trợ đặc biệt để giúp họ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng và các hình thức tài trợ khác.

5.2. Hỗ Trợ Đổi Mới Công Nghệ và Nâng Cao Năng Lực Quản Lý

DNNVV cần được hỗ trợ để đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản lý và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Các chương trình hỗ trợ có thể bao gồm đào tạo, tư vấn, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ tài chính cho các dự án đổi mới.

5.3. Hỗ Trợ Tiếp Cận Thị Trường và Xúc Tiến Thương Mại

DNNVV cần được hỗ trợ để tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế. Các chương trình hỗ trợ có thể bao gồm xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ triển lãm, xây dựng thương hiệu và kết nối với các đối tác kinh doanh.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững và Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Việc cải thiện môi trường kinh doanh cần gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế. Cần xây dựng một nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường và có trách nhiệm xã hội. Đồng thời, cần chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo tài liệu gốc, cần "thực hiện các chính sách và biện pháp hiệu quả trong thu hút đầu tư nước ngoài". Điều này sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

6.1. Phát Triển Kinh Tế Xanh và Bền Vững

Phát triển kinh tế xanh và bền vững là xu hướng tất yếu của thế giới. Cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

6.2. Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế và Tận Dụng Cơ Hội

Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Cần chủ động tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh để đối phó với các thách thức.

6.3. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Cần đầu tư vào giáo dục và đào tạo, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo nghề để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của cải thiện môi trƣờng kinh doanh trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam. Chƣơng 2: Thực trạng môi trƣờng kinh doanh ở Việt Nam. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp cải thiện môi trƣờng kinh doanh trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam. 5 } CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CẢI THIỆN MÔI TRƢỜNG KINH DOANH TRONG QUÁ TRÌNH HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ĐỊNH HƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 1.

Lý luận chung về thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng Xã hội chủ nghĩa và tác động của nó tới môi trƣờng kinh doanh. Thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa * Khái niệm về thể chế Hiện có rất nhiều tổ chức, cá nhân đƣa ra khái niệm khác nhau về thể chế: - Douglass C.North (1990) cho rằng thể chế là những quy tắc của trò chơi xã hội, hay là những giới hạn đƣợc vạch ra trong phạm vi khả năng và hiểu biết của con ngƣời hình thành nên các mối quan hệ qua lại của con ngƣời. - Năm 2001 Sokolof đã dƣa ra một định nghĩa mở rộng tiếp các quan niệm về thể chế, ông cho rằng thể chế là khung khổ chính trị và pháp lý tạo ra những nguyên tắc và luật lệ cơ bản cho hoạt động của các cá nhân và tổ chức; những tổ chức mang tính tự nguyện hoặc hợp tác giữa các chủ thế có tác động đến bản chất và tổ chức của sự trao đổi; các giá trị văn hoá và niềm tin có ảnh hƣởng tới hành vi kinh tế thông qua tác động của chúng đối với sự sẵn lòng tham gia và tuân thủ các nguyên tắc của thị trƣờng và đối với nội dung của hàng hoá, dịch vụ. Ở Việt Nam khái niệm về thể chế cũng đƣợc đề cập từ nhiều năm nay, nhiều nhà khoa học đã đƣa ra nhiều quan niệm về thể chế: - Theo TSKH Trần Nguyễn Tuyên: “Thể chế bao gồm các quy định, quy tắc, luật pháp, điều lệ và các chế tài xử lý vi phạm; bộ máy nhà nƣớc từ trung ƣơng đến địa phƣơng, các yếu tố văn hoá, tâm lý, thói quen, trình độ tri thức”.

- TS Lê Ngọc Tòng lại cho rằng nói đến thể chế phải nói đến các luật lệ, quy định điều chỉnh các quan hệ xã hội, các tổ chức vận hành xã hội nói chung, nền kinh tế nói riêng và coi học thuyết phát triển, đƣờng lối chính trị và đƣờng lối kinh tế là một nội dung quan trọng của thể chế. 6 } Mặc dù còn có những sự khác biệt nhất định, song các khái niệm đều bao gồm: các bộ quy tắc, hay các “luật chơi”, chủ thể tham gia “trò chơi”, cơ chế thực thi quy tắc hay các “cách chơi”. * Khái niệm về thể chế kinh tế Thể chế kinh tế có thể đƣợc coi là bộ phận cấu thành của hệ thống thể chế xã hội, dựa trên các cách diễn giái về khái niệm thể chế nói chung, có thể suy ra thể chế kinh tế là một hệ thống bao gồm: các quy định về kinh tế của Nhà nƣớc và các quy tắc của xã hội đƣợc Nhà nƣớc công nhận, hệ thống các chủ thể thực hiện các hoạt động kinh tế; và các cơ chế, phƣơng pháp, thủ tục thực hiện các quy định và vận hành bộ máy đó, nó có thể đƣợc mô tả: Các yếu tố Nội dung Các quy tắc tạo thành - Khung pháp lý về kinh tế. “luật chơi” kinh tế - Các quy tắc, các chuẩn mực xã hội về kinh tế.

- Các cơ quan, các tổ chức nhà nƣớc về kinh tế. Các chủ thể tham gia - Các doanh nghiệp. “trò chơi” kinh tế - Các tổ chức đoàn thể, hội, cộng đồng dân cƣ và ngƣời dân. - Cơ chế tự do cạnh tranh.

Cơ chế thực thi “luật - Cơ chế phân cấp quản lý kinh tế. chơi” kinh tế - Cơ chế phối hợp. - Cơ chế tham gia, giám sát và giải trình… Các thể chế nói chung và thể chế kinh tế nói riêng đều có ảnh hƣởng mạnh, là một trong những nguyên nhân dẫn đến thu nhập bình quân đầu ngƣời tăng, khi chất lƣợng các thể chế đƣợc nâng cao sẽ góp phần tăng thu nhập quốc dân, và ngƣợc lại khi thu nhập quốc dân cao sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng thể chế. * Khái niệm về thể chế kinh tế thị trƣờng: Thể chế kinh tế thị trƣờng là một tổng thể bao gồm các bộ quy tắc, luật lệ và hệ thống các thực thể, tổ chức kinh tế đƣợc tạo lập nhằm điều chỉnh hoạt động giao dịch, trao đổi kinh tế trên thị trƣờng, bao gồm cả những giao dịch giản đơn của công dân đến các giao dịch của các hãng, 7 } các công ty lớn.

Các chủ thể tham gia “trò chơi” bên cạnh các doanh nghiệp và Nhà nƣớc thì các đoàn thể và các hội đại diện của xã hội dân sự cũng giữ vai trò là những chủ thể tích cực của nến kinh tế thị trƣờng. * Thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam Kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN là một loại hình kinh tế thị trƣờng mới chƣa có tiền lệ trong lịch sử vì vậy cũng nhƣ nhiều nƣớc có nền kinh tế chuyển đổi khác, các thể chế cần thiết cho việc vận hành nền kinh tế ở Việt Nam không có sẵn điều đó đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu, làm rõ nội hàm và các đặc trƣng cơ bản của thể chế kinh tế này trong lý luận và trên thực tiễn. Trong thời gian quan nhờ các nỗ lực của các bên có liên quan, một số vấn đề cơ bản liên quan đến nội hàm của “thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN” nhƣ mục tiêu, công cụ thực hiện kinh tế thị trƣờng, các vấn đề về phân phối, sở hữu, vai trò của Nhà nƣớc… dần dần đƣợc sáng tỏ. Có thể nói thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam: Là thể chế kinh tế đƣợc xây dựng và thực hiện nhằm đạt đƣợc mục tiêu dân giầu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh, là thể chế kinh tế cho phép giải phóng mạnh mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực, nâng cao đời sống nhân dân, đẩy mạnh xoá đói giảm nghèo, đồng thời khuyến khích ngƣời dân làm giầu chính đáng và giúp đỡ tạo điều kiện để ngƣời khác thoát nghèo, từng bƣớc khá giả hơn.

Là thể chế kinh tế cho phép tồn tại nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần trong đó kinh tế Nhà nƣớc giữ vai trò chủ đạo, kinh tế Nhà nƣớc, kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Là thể chế của nền kinh tế trong đó tiến bộ và công bằng xã hội đƣợc thực hiện ngay trong từng bƣớc và từng chính sách phát triển; tăng trƣởng kinh tế và phát triển xã hội, văn hoá, giáo dục và đào tạo đƣợc thực thi trong sự gắn kết chặt chẽ với nhau, nhằm giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển con ngƣời. 8 } Là thể chế kinh tế bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của Nhà nƣớc pháp quyền XHCN dƣới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt nam. Nội dung chủ yếu của thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam - Về mục tiêu và công cụ: Hệ thống thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN hiện hành của Việt Nam đã cho phép phân biệt rõ hai khái niệm mục tiêu của nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN và các công cụ đƣợc sử dụng để đạt mục tiêu này.

Trong đó, mục tiêu phát triển kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN chính là để xây dựng một đất nƣớc Việt Nam “dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, còn công cụ, phương tiện, cách thức để đạt đƣợc mục tiêu đó đƣợc xác định chính là cơ chế thị trƣờng. - Về vấn đề sở hữu: Thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam đã và đang phản ánh những đổi mới mạnh trong nhận thức (và cả hành động thực tiễn) về sở hữu và về các thành phần kinh tế, theo hƣớng chấp nhận đa dạng hoá các hình thức sở hữu. Điều đó có nghĩa là quyền sở hữu tƣ nhân về vốn và các tƣ liệu sản xuất khác đƣợc chính thức công nhận, đƣợc thể chế hóa và đƣợc thể hiện trong thực tiễn hành xử theo hƣớng công bằng, không phân biệt theo quy định của pháp luật. - Về chức năng tổ chức quản lý của Nhà nước: các thể chế kinh tế thị trƣờng hiện hành, ở một mức độ nhất định, đã thể hiện đƣợc vai trò chủ yếu của Nhà nƣớc là quản lý Nhà nƣớc về kinh tế, giám sát thị trƣờng, quản lý xã hội và phục vụ công cộng.

Nhà nƣớc kết hợp việc phát huy tác dụng của cơ chế thị trƣờng với việc điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nƣớc một cách có hiệu quả, thông qua quá trình cải cách các thể chế có liên quan nhƣ: thuế, tài chính, tiền tệ và đầu tƣ, theo hƣớng phát huy tốt hơn nữa vai trò của thị trƣờng. Nhà nƣớc XHCN, thông qua chức năng tổ chức và quản lý vĩ mô, sử dụng các công cụ kinh tế, có phối hợp với các công cụ hành chính - pháp lý, đặc biệt là công cụ kế hoạch hoá và các chƣơng trình mục tiêu quốc gia, các chiến lƣợc phát triển trung và dài hạn, các công cụ đòn bẩy, v. để quản lý nền kinh tế thị trƣờng phát triển đúng hƣớng. 9 } - Cơ chế vận hành kinh tế: cơ chế tự do cạnh tranh thị trƣờng đƣợc coi là cơ chế chủ yếu vận hành nền kinh tế, nhằm đảm bảo phân bổ hợp lý các nguồn lực, kích hoạt các tiềm năng kinh doanh và các lực lƣợng sản xuất, tăng hiệu quả và năng suất lao động xã hội.

Trong khi đó, các cơ chế khác (nhƣ cơ chế phân cấp, tham gia, phối hợp, v.) ngày càng đƣợc chú ý, nghiên cứu kỹ và từng bƣớc đƣa vào thực hiện. - Về vấn đề phân phối: mô hình phân phối trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN đang đƣợc thể chế hóa sao cho vừa có khả năng khuyến khích phát triển kinh tế, vừa đảm bảo đƣợc công bằng xã hội. Quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN ở Việt Nam.