Luận án tiến sĩ cải thiện kỹ thuật nhân giống từ phôi và biện pháp nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp cocos nucifera var makapuno ở tỉnh trà vinh

Luận án tiến sĩ nghiên cứu cải thiện kỹ thuật nhân giống phôi và nâng cao tỷ lệ sáp dừa sáp ở Trà Vinh, góp phần phát triển nông nghiệp.

• Tác giả: Võ Minh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Nguyễn Bảo Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Cải Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp Cocos Nucifera Var. Makapuno Tại Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• CẢM TẠ
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Kết quả mong đợi
• 1.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.1. Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 1.4.2. Nội dung 2: Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 1.4.3. Nộng dung 3: Hiệu quả kinh tế và đánh giá tỷ lệ trái sáp/buồng (quày) các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.7. Những đóng góp mới của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.2. Tổng quan về dừa sáp
• 2.2.1. Khái niệm dừa sáp
• 2.2.2. Nguồn gốc tại Trà Vinh
• 2.2.3. Đặc điểm sinh học của dừa sáp
• 2.2.4. Tổng quan về kỹ thuật nuôi cấy mô thực vật
• 2.2.5. Vai trò của chất điều hoà sinh trong nuôi cấy in-vitro
• 2.3. Nhân giống dừa sáp bằng phương pháp truyền thống và kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp In-vitro trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Nhân giống trong bằng phương pháp truyền thống
• 2.3.2. Nhân giống bằng phương pháp in-vitro
• 2.4. Hiện trạng sản xuất và kỹ thuật nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp
• 2.4.1. Hiện trạng sản xuất
• 2.4.2. Phương pháp cải thiện tỷ lệ trái dừa sáp hiện nay trên thế giới và Việt Nam
• 2.5. Hiệu quả kinh tế và đánh giá hiện trạng các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ trái sáp trong sản xuất dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 2.5.1. Giá trị dinh dưỡng của dừa sáp
• 2.5.2. Giá trị thương phẩm
• 2.5.3. Diện tích trồng dừa sáp trên thế giới và Việt Nam
• 3. PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 3.1.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.2. Phương tiện
• 3.1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Nội dung 2: Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật để nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh
• 3.2.1. Ảnh hưởng của acid boric lên sự nảy mầm của hạt phấn và khả năng đậu trái dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh
• 3.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lên tăng trường, năng suất và chất lượng dừa sáp cấy phôi
• 3.2.3. Hiệu quả kinh tế và đánh giá hiện trạng các yếu tố ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 3.2.3.1. Thời gian và địa điểm
• 3.2.3.2. Phương tiện
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 4.1.1. Giai đoạn nảy mầm
• 4.1.2. Giai đoạn tạo rễ
• 4.1.3. Giai đoạn cây con ngoài vườm ươm
• 4.1.4. Quy trình nhân giống phôi dừa sáp
• 4.2. Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh
• 4.2.1. Ảnh hưởng của nồng độ acid boric lên tốc độ nảy mầm của hạt phấn dừa sáp cấy phôi
• 4.2.2. Không trùm kín phát hoa mới nở: ảnh hưởng của nồng độ và thời điểm phun acid boric lên sự đậu trái dừa sáp
• 4.2.3. Trùm kín phát hoa mới nở: ảnh hưởng của các công thức phun acid boric đến chỉ tiêu đậu và giữ trái
• 4.2.4. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng, năng suất dừa sáp và tỷ lệ trái sáp
• 4.3. Hiệu quả kinh tế và các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 4.3.1. Hiệu quả kinh tế mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 4.3.2. Chi phí và cơ cấu chi phí cơ bản của dừa sáp thường và dừa Sáp cấy phôi
• 4.3.3. Phân tích hiệu quả kinh tế mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 4.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đên tỷ lệ trái sáp và chất lượng cơm dừa sáp của dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp Cocos nucifera var

Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp Cocos nucifera var. Makapuno tại Trà Vinh là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu nông nghiệp hiện đại. Dừa sáp không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn là một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực địa phương. Việc nâng cao tỷ lệ thành công trong nhân giống sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó cải thiện đời sống của người nông dân.

1.1. Đặc điểm sinh học của dừa sáp Cocos nucifera

Dừa sáp Cocos nucifera var. Makapuno có những đặc điểm sinh học đặc trưng, bao gồm cấu trúc cây, hình thái hoa và quả. Những đặc điểm này ảnh hưởng đến quy trình nhân giống và phát triển cây trồng.

1.2. Tình hình sản xuất dừa sáp tại Trà Vinh

Tình hình sản xuất dừa sáp tại Trà Vinh đang có những bước phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nâng cao tỷ lệ trái sáp và chất lượng sản phẩm.

II. Vấn đề và thách thức trong kỹ thuật nhân giống dừa sáp

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong kỹ thuật nhân giống dừa sáp, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Tỷ lệ thành công trong việc nhân giống từ phôi còn thấp, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Các yếu tố như môi trường nuôi cấy, chất lượng phôi và kỹ thuật chăm sóc đều có tác động lớn đến kết quả cuối cùng.

2.1. Tỷ lệ thành công trong nhân giống dừa sáp

Tỷ lệ thành công trong nhân giống dừa sáp hiện tại chỉ đạt khoảng 45%. Cần có các biện pháp cải tiến để nâng cao tỷ lệ này lên trên 55%.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quy trình nhân giống

Các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng và chất dinh dưỡng trong môi trường nuôi cấy có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của phôi dừa sáp.

III. Phương pháp cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp hiệu quả

Để cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp, nhiều phương pháp đã được nghiên cứu và áp dụng. Việc cắt màng bao phôi, bổ sung chất điều hòa sinh trưởng và điều chỉnh môi trường nuôi cấy là những biện pháp quan trọng giúp nâng cao tỷ lệ thành công.

3.1. Kỹ thuật cắt màng bao phôi

Kỹ thuật cắt màng bao phôi giúp tăng cường khả năng nảy mầm của phôi. Nghiên cứu cho thấy, việc cắt màng bao phôi kết hợp với nuôi phôi trong điều kiện tối có thể nâng cao tỷ lệ thành công.

3.2. Bổ sung chất điều hòa sinh trưởng

Việc bổ sung chất điều hòa sinh trưởng NAA với liều lượng 3 mg/L đã chứng minh hiệu quả trong việc cải thiện sự phát triển của rễ và chồi.

3.3. Điều chỉnh môi trường nuôi cấy

Điều chỉnh độ ẩm và ánh sáng trong môi trường nuôi cấy là rất quan trọng. Độ ẩm duy trì ở mức 90-95% và ánh sáng giảm 70% giúp cây con phát triển tốt hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Trà Vinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các phương pháp cải tiến trong nhân giống dừa sáp đã mang lại hiệu quả kinh tế cao. Mô hình dừa sáp cấy phôi cho lợi nhuận gấp 3,9 lần so với dừa sáp thường, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển cây trồng này.

4.1. Hiệu quả kinh tế từ mô hình dừa sáp cấy phôi

Mô hình dừa sáp cấy phôi không chỉ nâng cao năng suất mà còn cải thiện thu nhập cho nông dân. Lợi nhuận trung bình từ mô hình này cao hơn nhiều so với dừa sáp thường.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp

Nhiều yếu tố như mùa vụ, giống cây và kỹ thuật chăm sóc ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mùa nắng và giống cây là những yếu tố quyết định chính.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho dừa sáp tại Trà Vinh

Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp Cocos nucifera var. Makapuno là một hướng đi quan trọng cho ngành nông nghiệp tại Trà Vinh. Nghiên cứu cần tiếp tục để tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả sản xuất, từ đó góp phần phát triển bền vững cho ngành dừa.

5.1. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để rút ngắn thời gian sản xuất cây giống và tối ưu hóa lượng phân bón cho dừa sáp cấy phôi.

5.2. Tương lai của ngành dừa sáp tại Trà Vinh

Với những cải tiến trong kỹ thuật nhân giống, ngành dừa sáp tại Trà Vinh có tiềm năng phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao đời sống người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ nông nghiệp với đề tài "Cải thiện kỹ thuật nhân giống từ phôi và biện pháp nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp (Cocos nucifera var. Makapuno) ở tỉnh Trà Vinh" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Võ Minh Hải, chuyên ngành Khoa học Cây trồng (mã ngành: 62620110) tại Trường Đại học Cần Thơ năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Nguyễn Bảo Toàn và PGS. TS. Lê Vĩnh Thúc.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, dừa sáp là cây trồng đặc sản có giá trị kinh tế vượt trội tại tỉnh Trà Vinh, mang lại thu nhập cao gấp 10 đến 20 lần so với dừa thường (Phạm Thị Phương Thúy và ctv.). Về mặt sinh hóa, nội nhũ dừa sáp chứa hàm lượng polysaccharide thủy phân trong nước dừa cao gấp 30 lần dừa thường, galactomannan hòa tan trong cơm dừa cao gấp 2 đến 8 lần, đồng thời hàm lượng các amino acid thiết yếu biến đổi lớn (arginine tăng 163%, threonine tăng 144%, phenylalanine tăng 140%, methionine tăng 130%) (Ramirez and Mendoza, 1998). Dù cơm dừa sáp là nguyên liệu quý cho công nghiệp thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm thông qua chiết xuất "Mak gum", việc phát triển diện tích gặp rào cản di truyền nghiêm ngặt. Theo Zuniga (1953), tính sáp do một gen đơn lặn (m) quy định, nội nhũ mang kiểu gen đồng hợp tử lặn (mmm). Phôi dừa sáp trong tự nhiên không thể tự nảy mầm do nội nhũ thiếu hụt enzyme chuyển hóa. Do đó, nhân giống truyền thống bằng cách ươm trái không sáp trên cây chỉ cho tỷ lệ trái sáp thế hệ sau từ 20% đến 25%. Kỹ thuật cứu phôi in vitro là phương thức tạo ra cây thuần chủng cho tỷ lệ sáp 80% đến 100%, song quy trình trước đây chỉ đạt tỷ lệ thành công 45% đến 50%, thời gian tạo cây kéo dài trên 24 tháng và giá thành cây giống cao (khoảng 800.000 đồng/cây). Tồn tại thực tế cho thấy 10% đến 15% phôi nảy mầm yếu, 13% đến 17% cây rễ kém phát triển và tỷ lệ chết ngoài vườn ươm từ 9% đến 14% (Phạm Thị Phương Thúy và ctv., 2016). Mặt khác, vườn dừa sáp cấy phôi thời kỳ kinh doanh hoàn toàn chưa có công thức bón phân chuẩn và các biện pháp thụ phấn bổ sung chưa được kiểm chứng rõ ràng.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

1. Nhân giống phôi dừa sáp để thành cây con còn bị hạn chế bởi những vấn đề gì: tỷ lệ nảy mầm? tỷ lệ sống của cây con?
2. Kỹ thuật canh tác có ảnh hưởng đến năng suất, tỷ lệ và chất lượng trái sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh như thế nào?
3. Hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh?

Mục tiêu nghiên cứu được xác định tương ứng:

1. Nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy phôi.
2. Nâng cao năng suất và tỷ lệ trái dừa sáp cấy phôi bằng kỹ thuật canh tác tại tỉnh Trà Vinh.
3. Đánh giá hiện trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và so sánh lợi nhuận mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Phòng thí nghiệm Tế bào thực vật thuộc Khoa Nông nghiệp Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh; vườn dừa sáp cấy phôi trồng thuần tập trung quy mô 2 ha (5 đến 7 năm tuổi) tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành; các vườn dừa sáp thường tại huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh.
• Thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 12 năm 2020.
• Đối tượng: Phôi dừa sáp hữu tính, cây dừa sáp cấy phôi giai đoạn ống nghiệm và vườn ươm, quần thể dừa sáp cấy phôi kinh doanh (5 đến 7 năm tuổi), cùng 60 hộ trồng dừa sáp thường và 7 hộ trồng dừa sáp cấy phôi.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đặc tính sinh học, di truyền và vi nhân giống dừa sáp. Về di truyền học, Torres (1937) và Zuniga (1953, 1959) xác định đặc tính nội nhũ sáp chịu sự chi phối của alen lặn m. Thụ phấn tự do cho tỷ lệ trái sáp dao động từ 2% đến 17%, tự thụ phấn cho tỷ lệ 21% (1:3,8), trong khi thụ phấn kiểm soát giữa các dòng sáp đạt từ 54% đến 69%. Về cơ chế sinh hóa, Mujer et al. (1983, 1984), Ramirez (1986, 1991) và Samonte et al. (1989) chứng minh phôi dừa sáp không nảy mầm tự nhiên là do thiếu hụt enzyme $\alpha$-D-galactosidase (hoạt tính thấp hơn 8.300 lần so với dừa thường) và giảm hoạt tính enzyme mannosidase, làm ức chế quá trình thủy phân galactomannan dự trữ thành năng lượng nuôi phôi.

Về kỹ thuật cứu phôi (embryo rescue), Abraham và Thomas (1962), Guzman và Rosario (1964) khởi xướng việc nuôi cấy phôi dừa sáp trên môi trường White (1943) và Nitsch (1951) đạt tỷ lệ nảy mầm 75% đến 95%. Rillo và Paloma (1992a) hoàn thiện việc ứng dụng môi trường khoáng Y3 của Eeuwens (1976) không bổ sung chất điều hòa sinh trưởng. Areza-Ubaldo et al. (2003) tại Philippines nâng cao sản lượng giống thương mại, đưa tỷ lệ thành công của kỹ thuật EMC đạt trên 50% vào năm 2006. Tại Việt Nam, Trần Thị Ngọc Thảo (2010) tại Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có Dầu đạt tỷ lệ thành công ban đầu 19,2% với thời gian 24 tháng; Ngô Thị Kiều Dương (2013) cải tiến quy trình đạt 47,3% sau 12 đến 14 tháng; Phạm Thị Phương Thúy và ctv. (2016) tại Trường Đại học Trà Vinh ghi nhận tỷ lệ thành công 45% đến 50%. Về nhân giống vô tính soma, các nghiên cứu của Fernando và Gage (2000), Samosir (1999), Toan và Thanh (2011) tạo được mô sẹo trên môi trường Y3 chứa 2,4-D, NAA và BA nhưng chưa thành công trong việc tái sinh thành cây con hoàn chỉnh.

Về nông học và thụ phấn, Võ Văn Long (2007) phân tích đa dạng di truyền bằng chỉ thị RAPD và RGA trên 41 giống dừa Việt Nam cho thấy dừa sáp Trà Vinh có độ tương đồng di truyền cao ($S = 0,93$) với nhóm dừa Ta, dừa Dâu. Nghiên cứu sinh học hoa của Trương Quốc Ánh (2012), Trần Văn Hâu và Nguyễn Chí Linh (2011), Nguyễn Thị Lệ Thủy (2013) ghi nhận pha đực kéo dài 13,5 đến 16,1 ngày, pha cái kéo dài 4,1 đến 4,6 ngày; sự lệch pha khiến dừa sáp thụ phấn chéo là chủ yếu. Về dinh dưỡng Bo, Hanson và Proebsling (1996), Solar và Štampar (2001) khẳng định Bo đóng vai trò thiết yếu cho sự nảy mầm hạt phấn và đậu trái non.

Khoảng trống học thuật mà luận án tập trung giải quyết gồm: can thiệp kỹ thuật cơ học và sinh trưởng để khắc phục hiện tượng phôi nảy mầm yếu và bộ rễ còi cọc in vitro; xác lập chế độ dinh dưỡng, giá thể và ẩm độ tối ưu ở vườn ươm nhằm giảm tỷ lệ chết cây con; xây dựng chế độ bón phân N-P-K theo chu kỳ tháng trên vườn dừa sáp cấy phôi kinh doanh; đánh giá hiệu quả thực tế của acid boric kết hợp bao phát hoa; và lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật giữa hai mô hình canh tác dừa sáp tại Trà Vinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết di truyền Mendel về tính trạng lặn và nội nhũ tam bội; học thuyết nuôi cấy phôi của Raghavan (1976, 1980) phân định hai giai đoạn dị dưỡng và tự dưỡng; nguyên lý tác động tương hỗ giữa Auxin (NAA, IBA) và Cytokinin (Kinetin, BAP) trong phát sinh hình thái rễ - chồi của Sajise và Guzman (1972); và khuyến cáo dinh dưỡng khoáng cho cây dừa của Hiệp hội Dừa Bến Tre (2013).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo 3 nội dung chính:

Nội dung 1: Nghiên cứu cải thiện kỹ thuật nhân giống in vitro và vườn ươm (10 thí nghiệm). Mẫu phôi dừa sáp được khoan tách khỏi gáo, khử trùng bằng cồn 70% và NaClO, rửa nước cất vô trùng, cấy vào môi trường lỏng Y3 cải tiến (Eeuwens, 1976). Các thí nghiệm giai đoạn nảy mầm khảo sát kỹ thuật cắt màng bao phôi và điều kiện chiếu sáng (tối hoàn toàn so với chu kỳ sáng 16 giờ). Giai đoạn tạo rễ khảo sát việc bổ sung môi trường Y3 cải tiến phối hợp NAA ở nồng độ 3 mg/L cho các cây phôi không ngập cổ rễ hoặc rễ ngắn dưới 5 cm, cùng kỹ thuật cắt rễ cấy lại. Giai đoạn vườn ươm khảo sát độ ẩm (90% và 95%), cường độ ánh sáng (che giảm 70% bằng lưới) và công thức phối trộn giá thể (phân bò hoai mục và mụn dừa theo các tỷ lệ 1:1, 1:2, 2:1).

Nội dung 2: Nghiên cứu biện pháp canh tác nâng cao năng suất và tỷ lệ sáp ngoài đồng.

• Thí nghiệm phân bón: Bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) gồm 5 nghiệm thức, thực hiện liên tục trong 3 năm (2018, 2019, 2020) trên vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành (mật độ cố định, đất liếp ven ruộng lúa). Các mức phân bón khảo sát dựa trên nền phân khuyến cáo (Bảng 1.1) biến thiên về liều lượng và số lần bón (bón định kỳ mỗi tháng 1 lần so với bón phân kỳ truyền thống). Chỉ tiêu theo dõi gồm: chu vi gốc (đo tại vị trí 13 sẹo lá), số tàu lá phát sinh, số quày/cây, số trái/quày, năng suất trái/cây/năm, tỷ lệ trái sáp và độ dày cơm dừa.
• Thí nghiệm acid boric và bao phát hoa: Khảo sát in vitro khả năng nảy mầm của hạt phấn ở các nồng độ acid boric (0, 5, 10, 15, 20 mg/L). Ngoài đồng, bố trí thí nghiệm phun acid boric trên cây 7 năm tuổi tại thời điểm 15 ngày và 20 ngày sau khi nứt mo (SKNM), kết hợp hai điều kiện: không trùm phát hoa và trùm kín phát hoa bằng túi PE/plastic nhằm kiểm soát hiện tượng thụ phấn chéo.

Nội dung 3: Điều tra kinh tế - xã hội và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng. Sử dụng phương pháp điều tra mẫu số lớn đối với 60 hộ trồng dừa sáp thường tại huyện Cầu Kè (nơi có diện tích 225 ha) và điều tra toàn diện 100% các hộ trồng dừa sáp cấy phôi trên địa bàn tỉnh Trà Vinh (tổng số 7 hộ). Thu thập số liệu sơ cấp qua bảng câu hỏi về chi phí đầu tư cơ bản, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công lao động, sản lượng trái thường, sản lượng trái sáp, giá bán, doanh thu, lợi nhuận; đồng thời ghi nhận các yếu tố mùa vụ (mùa khô, mùa mưa), kỹ thuật canh tác (chuyên canh, xen canh), nguồn gốc giống và tuổi thu hoạch ảnh hưởng đến tỷ lệ sáp và chất lượng cơm sáp. Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên ngành nông học, so sánh trung bình nghiệm thức theo phép thử Duncan hoặc LSD ở mức ý nghĩa $p \le 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Phần mở đầu

Chương này thiết lập cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Tác giả trình bày bức tranh tổng thể về tiềm năng kinh tế của dừa sáp Trà Vinh, các hạn chế nội tại của cơ chế di truyền lặn tự nhiên khiến nguồn cung trái sáp khan hiếm. Luận án chỉ rõ điểm nghẽn của quy trình nuôi cấy phôi hiện hữu (thời gian sản xuất kéo dài trên 2 năm, tỷ lệ cây giống xuất vườn dưới 50%) và sự thiếu hụt quy trình thâm canh phân bón chuẩn hóa cho quần thể dừa sáp cấy phôi thời kỳ kinh doanh. Chương 1 xác định rõ ràng 3 câu hỏi nghiên cứu, 3 mục tiêu cụ thể, 4 kết quả mong đợi, phạm vi nghiên cứu tại huyện Châu Thành và Cầu Kè, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Chương 2 cung cấp cơ sở dữ liệu thứ cấp chi tiết về địa bàn nghiên cứu tỉnh Trà Vinh (vị trí địa lý $9^\circ 31'46''$ đến $10^\circ 4'5''$ vĩ độ Bắc; diện tích tự nhiên 234.185 ha, gồm 185.868 ha đất nông nghiệp; khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 26-27°C, lượng mưa trung bình 1.600 mm). Tác giả hệ thống hóa phân loại thực vật của giống dừa sáp (Cocos nucifera L.), lịch sử phát hiện từ giống Laguna (Philippines) và nguồn gốc du nhập về chùa Chợ (xã Hòa Tân, Cầu Kè) năm 1942 bởi nhà sư Thạch Sô.

Chương này phân tích sâu các đặc điểm thực vật học của dừa sáp: bộ rễ bất định không có lông hút, phát triển rễ dinh dưỡng kiêm rễ hô hấp; thân đơn trụ không phân nhánh cao 15-20 m, phát triển mạnh sau 4-5 năm; chu kỳ tạo lá 14-16 lá/năm, đời sống mỗi tàu lá kéo dài 5 năm; cấu trúc hoa đơn tính đồng chu, pha đực kéo dài 13,5-16,1 ngày, pha cái kéo dài 4,1-4,6 ngày. Phân loại hình thái trái theo Adriano và Manahan (1931), Dolores et al. (1998) và Toan và Thanh (2011) thành 3 dạng: Kiểu A (cơm mềm, nước sệt nhẹ), Kiểu B (cơm dày hai lớp, nước đặc quánh bồng bềnh, chiếm 50% khoang), Kiểu C (cơm đặc xốp đầy khoang, hầu như không còn nước).

Kiểu gen hợp tử / phôi	Kiểu gen nội nhũ	Biểu hiện kiểu hình nội nhũ	Khả năng nảy mầm tự nhiên
MM	MMM	Dừa bình thường	Nảy mầm bình thường
Mm	MMm	Dừa bình thường	Nảy mầm bình thường
Mm	Mmm	Dừa bình thường	Nảy mầm bình thường
mm	mmm	Dừa sáp	Không nảy mầm (phôi chết)

Tổng hợp cơ sở di truyền kiểu gen nội nhũ và phôi theo Torres (1937) và Zuniga (1953)

Chương 2 cũng tổng kết lịch sử nuôi cấy phôi in vitro từ các nghiên cứu quốc tế đến các đơn vị trong nước (Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có Dầu, Trường Đại học Trà Vinh), làm rõ nguyên nhân ức chế nảy mầm do đột biến làm suy giảm enzyme $\alpha$-D-galactosidase.

Chương 3: Phương tiện và phương pháp

Chương này mô tả chi tiết quy chuẩn trang thiết bị phòng thí nghiệm (máy cất nước 2 lần, nồi hấp khử trùng autoclave ở 121°C áp suất 103,4 kPa trong 15-30 phút, tủ cấy vô trùng, tủ sấy, cân phân tích 4 số lẻ, máy đo pH). Địa điểm thí nghiệm đồng ruộng được mô tả cụ thể: vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi (năm 2018) diện tích 2 ha tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành, trồng tập trung độc lập, cách xa vườn dừa thường 10 m, ba hướng còn lại giáp ruộng lúa.

Tác giả chi tiết hóa thiết kế thí nghiệm: 10 thí nghiệm in vitro và vườn ươm kiểm soát các yếu tố màng bao, ánh sáng, NAA, giá thể, ẩm độ; thí nghiệm phân bón 5 nghiệm thức kéo dài 3 năm liên tiếp với các mức N-P-K theo tháng; thí nghiệm acid boric với các mốc nồng độ 0, 5, 10, 15, 20 mg/L; và quy trình chọn mẫu điều tra 60 hộ dừa sáp thường tại Cầu Kè cùng 7 hộ dừa sáp cấy phôi.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung thực nghiệm trọng tâm của luận án, trình bày chi tiết các phát hiện từ phòng thí nghiệm ra đến đồng ruộng và phân tích kinh tế.

1. Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi

• Giai đoạn nảy mầm: Thao tác bóc bỏ màng bao phôi kết hợp nuôi cấy trong điều kiện tối hoàn toàn kích thích sự phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ cơ học, gia tăng tốc độ và tỷ lệ nảy chồi của phôi kém phát triển so với môi trường chiếu sáng thông thường.
• Giai đoạn tạo rễ: Cây phôi nuôi cấy in vitro sau 4 tháng có rễ ngắn dưới 5 cm hoặc cổ rễ không tiếp xúc môi trường được xử lý bổ sung môi trường Y3 cải tiến chứa NAA nồng độ 3 mg/L, kết hợp thao tác cắt tỉa đầu rễ cũ cấy chuyển lại. Biện pháp này kích thích mạnh sự phân hóa rễ sơ cấp và rễ thứ cấp, giúp hệ rễ phát triển cân đối trước khi ra ngôi.
• Giai đoạn vườn ươm: Duy trì độ ẩm buồng ươm ở mức 90% đến 95%, sử dụng lưới che giảm 70% cường độ bức xạ mặt trời trực tiếp, và sử dụng công thức giá thể phối trộn phân bò hoai mục và mụn dừa theo tỷ lệ 2:1 (thể tích) tạo điều kiện tối ưu cho cây con ra rễ mới và tăng trưởng chiều cao lá.
• Kết quả tổng hợp quy trình: Tỷ lệ xuất vườn hoàn chỉnh đạt > 55% (trên 55 cây xuất vườn trên 100 phôi đưa vào cấy), vượt mức 45% của quy trình cũ. Chu kỳ sản xuất rút ngắn từ trên 24 tháng xuống còn dưới 14 tháng.

Giai đoạn nhân giống	Yếu tố kỹ thuật cải tiến	Thông số kỹ thuật tối ưu	Tác động ghi nhận
Nảy mầm	Màng bao phôi & Ánh sáng	Bóc màng bao; nuôi tối hoàn toàn	Khắc phục phôi nảy mầm yếu, tăng tốc độ nảy chồi
Tạo rễ in vitro	Chất điều hòa sinh trưởng NAA	Bổ sung Y3 cải tiến + NAA 3 mg/L; cắt rễ cũ	Kích thích tạo rễ phụ cho cây có rễ ngắn < 5 cm
Thuần dưỡng vườn ươm	Ẩm độ, Giá thể, Ánh sáng	Ẩm độ 90-95%; Phân bò : Mụn dừa (2:1); Giảm sáng 70%	Tăng tỷ lệ sống cây con xuất vườn đạt > 55%

2. Biện pháp kỹ thuật nâng cao tỷ lệ sáp ngoài đồng ruộng

• Ảnh hưởng của acid boric và trùm phát hoa: Trong phòng thí nghiệm, nồng độ acid boric 15 mg/L cho tỷ lệ nảy mầm hạt phấn in vitro cao nhất sau 3 giờ và 12 giờ cấy. Tuy nhiên, trên đồng ruộng, các nghiệm thức phun acid boric (ở các nồng độ 5, 10, 15, 20 mg/L) tại thời điểm 15 ngày và 20 ngày sau khi nứt mo kết hợp trùm kín phát hoa bằng túi plastic không mang lại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ giữ trái và tỷ lệ trái sáp so với đối chứng. Biện pháp bao phát hoa làm tăng nhiệt độ bên trong bao, cản trở sự thụ phấn tự nhiên.
• Ảnh hưởng của chế độ bón phân: Thí nghiệm phân bón liên tục 3 năm (2018-2020) khẳng định chế độ dinh dưỡng tác động rõ nét đến sinh trưởng sinh dưỡng và năng suất trái của dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi. Nghiệm thức bón với liều lượng tổng số hàng năm gồm 1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua cho mỗi cây, chia đều bón định kỳ 1 tháng/lần (tương ứng 133,34 g Urê + 133,34 g Super Lân + 133,34 g KCl/cây/tháng) đạt các chỉ tiêu vượt trội so với bón phân kỳ truyền thống: chu vi gốc tăng trưởng ổn định, số tàu lá trên tán duy trì cao nhất, số quày/cây/năm và số trái/quày đạt giá trị cao nhất, đồng thời cải thiện độ dày cơm dừa sáp.

3. Hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ sáp

• So sánh kinh tế: Năng suất và giá bán của mô hình dừa sáp cấy phôi mang lại doanh thu và hiệu quả tài chính vượt trội so với dừa sáp thường. Tỷ lệ trái sáp trên quần thể dừa sáp cấy phôi đạt mức rất cao, giảm thiểu tỷ lệ trái thường. Kết quả tính toán cho thấy lợi nhuận bình quân của mô hình dừa sáp cấy phôi cao gấp 3,9 lần so với mô hình dừa sáp thường tại tỉnh Trà Vinh.

Chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật (năm 2018)	Mô hình dừa sáp thường (Cầu Kè)	Mô hình dừa sáp cấy phôi (Châu Thành)
Quy mô khảo sát	60 hộ (chọn mẫu số lớn)	7 hộ (100% hộ trồng)
Tỷ lệ trái sáp trung bình / buồng	20% - 25%	> 80%
Doanh thu và giá trị thương phẩm	Thấp hơn do tỷ lệ trái thường cao	Vượt trội do trái sáp chiếm đa số
Lợi nhuận trung bình	Cơ sở đối chứng	Gấp 3,9 lần dừa sáp thường

• Các yếu tố ảnh hưởng: Khảo sát thực địa chỉ ra yếu tố di truyền (giống) đóng vai trò quyết định hàng đầu đến tỷ lệ tạo sáp. Tính sáp chỉ biểu hiện rõ rệt khi trái đạt đủ độ chín từ 11 tháng tuổi trở lên (thể hiện qua âm thanh đục và nặng khi lắc trái). Điều kiện mùa nắng và hình thức trồng chuyên canh tập trung (cách ly nguồn phấn dừa thường) làm tăng rõ rệt tỷ lệ trái sáp trên buồng. Về chất lượng cơm sáp (độ dẻo, độ dày, độ béo), các yếu tố quyết định gồm: mùa nắng, giống dừa, việc bổ sung phân hữu cơ định kỳ và thu hoạch đúng độ tuổi 11 tháng.

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Chương này tổng kết ngắn gọn các kết quả đã chứng minh, khẳng định tính khả thi của quy trình nhân giống cải tiến và chế độ bón phân định kỳ tháng, đồng thời đưa ra các khuyến nghị nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được các kết quả cụ thể và đóng góp mới về mặt khoa học cũng như thực tiễn sản xuất:

1. Cải tiến quy trình nhân giống in vitro dừa sáp: Luận án xác định được các can thiệp kỹ thuật then chốt giải quyết các trở ngại của quy trình cũ: bóc màng bao phôi kết hợp nuôi tối hoàn toàn đối với phôi nảy mầm yếu; bổ sung môi trường Y3 cải tiến phối hợp 3 mg/L NAA cùng thao tác tỉa rễ cho cây phôi có bộ rễ kém phát triển; thiết lập chế độ vườn ươm tối ưu gồm ẩm độ 90% đến 95%, giá thể phân bò : mụn dừa (tỷ lệ 2:1) và che giảm 70% ánh sáng. Quy trình cải tiến nâng tỷ lệ xuất vườn từ 45% lên > 55% (> 55 cây giống hoàn chỉnh/100 phôi nuôi cấy) và rút ngắn thời gian sản xuất từ trên 24 tháng xuống dưới 14 tháng.

2. Xác lập chế độ bón phân cho dừa sáp cấy phôi: Lần đầu tiên xác định quy trình bón phân cho dừa sáp cấy phôi giai đoạn cho trái (trên 5 năm tuổi) với liều lượng (1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua)/cây/năm, chia đều bón mỗi tháng 1 lần, mang lại hiệu quả cao nhất về tăng trưởng sinh dưỡng, năng suất quày và độ dày cơm dừa.

3. Làm rõ hiệu quả của biện pháp xử lý Bo và bao phát hoa: Chứng minh việc bao trùm phát hoa bằng túi plastic kết hợp phun acid boric ngoài đồng ruộng chưa mang lại kết quả rõ ràng trong việc cải thiện tỷ lệ đậu trái và tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp cấy phôi.

4. Minh chứng hiệu quả tài chính và cơ chế hình thành sáp: Luận án chứng minh lợi nhuận trung bình của mô hình dừa sáp cấy phôi cao gấp 3,9 lần dừa sáp thường. Xác định tính sáp chỉ định hình khi trái đủ 11 tháng tuổi và tỷ lệ sáp phụ thuộc chủ yếu vào giống, mùa nắng và mô hình trồng chuyên canh; chất lượng cơm sáp chịu sự chi phối của giống, mùa vụ, phân hữu cơ và tuổi trái.

Kiến nghị thực tiễn: Khuyến cáo nhà vườn áp dụng quy trình bón phân chu kỳ 1 tháng/lần cho dừa sáp cấy phôi; thu hoạch trái đúng tuổi 11 tháng; áp dụng quy trình nhân giống cải tiến tại các trung tâm giống để hạ giá thành cây con.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, văn bản luận án phản ánh các điểm tồn tại gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Thí nghiệm bón phân mới chỉ thực hiện trên một vùng đất cụ thể (đất giồng cát pha tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành) trên đối tượng cây dừa sáp cấy phôi ở độ tuổi 5 đến 7 năm, chưa khảo sát trên các nhóm đất khác nhau (đất phù sa, đất sét) và các mật độ trồng khác nhau.
• Biện pháp can thiệp thụ phấn nhân tạo bằng túi bao trùm phát hoa ngoài đồng ruộng gặp trở ngại về điều kiện vi khí hậu (nhiệt độ tăng cao bên trong bao), chưa tìm ra chất liệu bao che thích hợp để phát huy vai trò của hạt phấn thuần.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề nghị:

• Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy trình nuôi cấy phôi nhằm rút ngắn hơn nữa thời gian sản xuất cây con trong ống nghiệm và vườn ươm.
• Mở rộng nghiên cứu liều lượng và chủng loại phân bón cho dừa sáp cấy phôi trên nhiều loại đất, các giai đoạn tuổi cây khác nhau và các mật độ trồng khác nhau để làm cơ sở khoa học xây dựng quy trình canh tác chuẩn hóa cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Giá trị tham khảo

Luận án mang giá trị tham khảo chuyên môn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ sở nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh ngành Công nghệ sinh học và Khoa học Cây trồng: Tham khảo quy trình cứu phôi cải tiến, nồng độ chất điều hòa sinh trưởng NAA, kỹ thuật xử lý màng bao phôi và hệ giá thể thích nghi cây con in vitro.
• Cán bộ khuyến nông và nhà vườn trồng dừa: Áp dụng công thức và chu kỳ bón phân hàng tháng (Urê, Super Lân, Kali Clorua theo tỷ lệ 1:1:1 với liều lượng 133,34 g/loại/tháng), kỹ thuật nhận biết độ chín thu hoạch ở 11 tháng tuổi qua phương pháp lắc trái.
• Cơ quan quản lý nông nghiệp và hoạch định chính sách tỉnh Trà Vinh và ĐBSCL: Sử dụng dữ liệu kinh tế so sánh (lợi nhuận dừa sáp cấy phôi cao gấp 3,9 lần dừa thường) làm cơ sở khoa học quy hoạch vùng trồng dừa sáp cấy phôi chuyên canh tập trung, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao trái dừa sáp tự nhiên không thể tự nảy mầm thành cây con? Trái dừa sáp mang kiểu gen đồng hợp tử lặn (mmm). Do đột biến gen, nội nhũ dừa sáp bị thiếu hụt enzyme $\alpha$-D-galactosidase (thấp hơn 8.300 lần so với dừa thường) và giảm hoạt tính enzyme mannosidase. Điều này làm ức chế quá trình thủy phân galactomannan dự trữ để tạo năng lượng nuôi phôi, kết hợp với cấu trúc nội nhũ đặc quánh bất thường làm mất kết nối dinh dưỡng với giác mút khiến phôi bị thoái hóa và chết bên trong gáo.

2. Quy trình nhân giống phôi cải tiến của luận án đã nâng cao tỷ lệ thành công và rút ngắn thời gian như thế nào? Quy trình cải tiến đã can thiệp bóc màng bao phôi kết hợp nuôi tối, xử lý bổ sung NAA 3 mg/L cho cây rễ ngắn dưới 5 cm, và thuần dưỡng ở ẩm độ 90-95% với giá thể phân bò : mụn dừa (2:1). Các biện pháp này nâng tỷ lệ cây giống xuất vườn từ 45% lên > 55% (> 55 cây xuất vườn/100 phôi cấy) và rút ngắn thời gian sản xuất cây con từ trên 24 tháng xuống dưới 14 tháng.

3. Công thức phân bón tối ưu được xác định cho cây dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi là gì? Công thức bón hiệu quả nhất là bón định kỳ mỗi tháng 1 lần với tổng lượng hàng năm cho mỗi cây gồm: 1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua (tương ứng mỗi tháng bón 133,34 g Urê + 133,34 g Super Lân + 133,34 g KCl/cây). Công thức này giúp cây duy trì chu vi gốc, số tàu lá, số quày và năng suất trái cao nhất.

4. Biện pháp phun acid boric kết hợp trùm phát hoa ngoài đồng ruộng có mang lại hiệu quả tăng tỷ lệ sáp không? Kết quả thực nghiệm trên cây 7 năm tuổi cho thấy biện pháp trùm phát hoa kết hợp phun acid boric (ở các nồng độ 5 đến 20 mg/L tại 15 và 20 ngày sau khi nứt mo) chưa cho kết quả rõ ràng trong việc cải thiện tỷ lệ đậu trái và tỷ lệ trái sáp so với tự nhiên, do việc trùm bao plastic gây ảnh hưởng bất lợi đến vi khí hậu thụ phấn.

5. Lợi nhuận của mô hình dừa sáp cấy phôi chênh lệch như thế nào so với dừa sáp thường? Qua khảo sát thực tế tại Trà Vinh năm 2018 trên 60 hộ dừa sáp thường và 7 hộ dừa sáp cấy phôi, mô hình dừa sáp cấy phôi cho tỷ lệ trái sáp trên buồng vượt trội (> 80% so với 20-25% của dừa thường), mang lại lợi nhuận trung bình cao gấp 3,9 lần so với mô hình dừa sáp thường.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Võ Minh Hải đã giải quyết đồng bộ hai mắt xích then chốt trong chuỗi giá trị dừa sáp Trà Vinh: tối ưu hóa kỹ thuật cứu phôi in vitro nâng tỷ lệ xuất vườn lên trên 55% trong thời gian dưới 14 tháng, và xác lập chế độ bón phân N-P-K chu kỳ tháng cho dừa sáp cấy phôi kinh doanh đạt năng suất tối ưu. Công trình khẳng định cơ sở khoa học của tính sáp phụ thuộc vào kiểu gen, độ tuổi trái 11 tháng và canh tác chuyên canh, đồng thời lượng hóa ưu thế kinh tế vượt trội của mô hình dừa sáp cấy phôi với lợi nhuận cao gấp 3,9 lần dừa thường. Kết quả nghiên cứu là tài liệu khoa học giá trị phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu chọn tạo giống, phát triển kỹ thuật thâm canh dừa sáp tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của luận án Trà Vinh là một tỉnh duyên hải ở Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều loại cây ăn trái đặc sản, trong đó dừa sáp là một đặc sản làm nên tên tuổi của tỉnh Trà Vinh trong và ngoài nước bởi trái dừa sáp có nhiều đặc điểm nổi trội như: ngon, độc, lạ và mang lại thu nhập gấp nhiều lần so với dừa thường, 10-20 lần (Phạm Thị Phương Thúy và ctv. Dừa sáp là giống dừa đột biến trong tự nhiên, được phát hiện đầu tiên ở Philippines. Nội nhũ dừa Sáp ngon do hàm lượng tổng polysaccharide thủy phân của nước dừa sáp cao hơn gấp 30 lần so với dừa thường và khi cắt phân đoạn thành phần polysaccharide từ cơm dừa sáp cho thấy hàm lượng Galactomanan hòa tan cao gấp từ 2-8 lần so với dừa thường, trong cơm dừa có 12 amino acid và có hàm lượng thay đổi, trong khi đó ở cơm dừa thường thì chỉ có 2 amino acid thay đổi. Sự thay đổi chính là các amino acid như sau: Arginine tăng 163%; threonine tăng 144%; phenylalanine tăng 140%; methionine tăng 130%, glutamic acid giảm 59% và alanine giảm 57% (Ramirez and Mendoza, 1998).

Theo Santoso et al. (1996) dừa sáp có thể được tiêu thụ trực tiếp, hoặc được sử dụng để tạo ra nhiều loại thực phẩm, hoặc hương liệu trong kem và bánh ngọt. đã nghiên cứu chiết xuất được galactomanan từ dừa sáp, ứng dụng sản xuất sản phẩm với tên gọi là “Mak gum”. Mak gum là sản phẩm nguyên liệu cho rất nhiều ngành công nghiệp chế biến thực phẩm (màng bao thực phẩm), dược phẩm (màng bao thuốc, gạc bao vết thương, thành phần trong các gel agarose, polyacrylamide) và mỹ phẩm (Maria et al.

Tuy dừa sáp có chứa nhiều thành phần quý giá cung cấp cho ngành thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, giá bán cao,…mô hình trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho nhà vườn. Nhưng dừa sáp có nhiều yếu tố bất lợi cho sự nhân rộng diện tích, nhất là về mặt di truyền, theo nghiên cứu của Zuniga (1953) khi tiến hành thụ phấn nhân tạo, thụ phấn trợ lực và tự thụ phấn giữa các cây dừa sáp với nhau đều thu được tỷ lệ 3 trái bình thường:1 trái sáp, từ đó đưa ra kết luận rằng đặc tính trái sáp do một gen đơn lặn qui định. Trái dừa từ cây dừa sáp tự thụ sẽ có 3 kiểu gen: 1 MMM (trái có cơm dừa bình thường); 1 MMm và 1 Mmm (trái dừa có biểu hiện cơm dừa bình thường) và 1 mmm (trái dừa sáp). Trái dừa sáp do là đồng hợp tử lặn nên không thể nảy mầm tạo cây giống trong điều kiện tự nhiên.

Vì vậy, theo phương pháp truyền thống muốn nhân giống dừa sáp phải ươm trái bình thường trên cây dừa sáp và thế hệ tiếp theo cũng cho tỉ lệ trái sáp từ 20-25%. Nghiên cứu nâng cao năng suất trái dừa sáp đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã và đang thực hiện. Các giải pháp nghiên cứu tập trung gồm (1) Nuôi cấy phôi, đôi khi được gọi là giải cứu phôi, là một trong những kỹ thuật trong ống nghiệm đã được sử dụng trong hơn nửa thế kỷ để cứu sản phẩm lai sau thụ tinh khi 1 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat chúng có thể thoái hóa trong điều kiện tự nhiên. Đối với nghiên cứu giải pháp tạo cây giống từ phương pháp nuôi cấy phôi để nâng cao tỷ lệ trái sáp/quầy đạt từ 80 đến 100% là giải pháp ưu thế nhất.

Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của quy trình này đạt từ 45-50%, thời gian kéo dài, giá thành cây giống khá cao 800.000đ/cây, số lượng cây giống tạo ra hạn chế. Có nhiều yếu tố tác động làm tỷ lệ thành công thấp trong quá trình nghiên cứu. Có khoảng từ 10-15% phôi nảy mầm yếu, 13-17% cây có rễ phát triển kém và tỷ lệ chết cây con từ 9-14% (Phạm Thị Phương Thuý ctv. Có nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng sử dụng các chất kích thích sinh trưởng thực vật (nhóm auxin, cytokinin) ở các nồng độ khác nhau sẽ cho ra hiệu quả khác nhau trong việc kích thích ra rễ, phát triển mầm hoặc các biện pháp cơ học can thiệp có thể kích thích việc phát triển mầm.

Vì vậy, luận án tiếp tục nghiên cứu kích thích sự phát triển của các phôi nảy mầm yếu và những cây có bộ rễ phát triển kém, nâng cao tỷ lệ thành công quy trình cấy phôi sẽ góp phần rất lớn trong việc tăng nguồn cung cấp và hạ giá thành cây giống. Đối với giải pháp nghiên cứu kỹ thuật canh tác, luận án chọn nghiên cứu về ảnh hưởng của liều lượng phân bón và loại phân lên năng suất và chất lượng trái dừa Sáp phôi dựa trên nền tản công thức phân bón của cây dừa sáp thường do Viên Cây Có Dầu khuyến cáo. Bởi hiện nay, dừa sáp cấy phôi chưa có công thức phân bón khuyến cáo và theo Võ Văn Long (2007), bón phân đầy đủ cân đối và đúng lúc có tác dụng thúc đẩy nhanh quá trình sinh trưởng, rút ngắn thời gian cho trái, cải thiện được chất lượng trái và tăng khả năng chống chịu của cây dừa. Giải pháp nghiên cứu nâng cao tỷ lệ thụ phấn và đậu trái, luận án chọn nghiên cứu biện pháp trùm phát hoa và phun bổ sung acid boric giúp tăng khả năng tự thụ phấn và tăng tỷ lệ trái dừa sáp trên quày của 02 nhóm dừa sáp lùn và dừa sáp lai.

Theo Hanson và Proebsling (1996) hoa có nhu cầu Bo cao trong quá trình nở để hình thành trái. Việc phun B lên hoa thường được sử dụng giúp cho việc thụ tinh, hình thành trái và phát triển trái trong giai đoạn sớm (Solar and Štampar, 2001). Từ những vấn đề nêu trên, luận án “Cải thiện kỹ thuật nhân giống từ phôi và biện pháp nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp (Cocos nucifera var. Makapuno) ở tỉnh Trà Vinh” được thực hiện.2 Câu hỏi nghiên cứu - Nhân giống phôi dừa sáp để thành cây con còn bị hạn chế bởi những vấn đề gì: tỷ lệ nảy mầm? tỷ lệ sống của cây con? 2 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat - Kỹ thuật canh tác có ảnh hưởng đến năng suất, tỷ lệ và chất lượng trái sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh như thế nào? - Hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh? 1.3 Mục tiêu - Nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy phôi.

- Nâng cao năng suất và tỷ lệ trái dừa sáp cấy phôi bằng kỹ thuật canh tác tại tỉnh Trà Vinh. - Đánh giá hiện trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và so sánh lợi nhuận mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh 1.4 Kết quả mong đợi  Nâng tỷ lệ (phôi/cây con) thành công trong nhân giống dừa sáp cấy phôi so với hiện nay (hiện nay < 50%).  Tìm ra giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng và tỷ lệ sáp trên quày dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh (hiện nay < 83,6%).  Xác định được nồng độ acid boric và phương pháp trùm phát hoa lên tỷ lệ đậu trái và trái sáp trên dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh.

 So sánh hiệu quả kinh tế mô hình dừa sáp cấy phôi và dừa sáp thường ở tỉnh Trà Vinh và xác định các yếu tố chính ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp.5 Nội dung nghiên cứu 1.1 Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi - Thời gian: 1/2018-06/2019 - Địa điểm: Phòng thí nghiệm Tế bào thực vật khoa Nông nghiệp Thủy sản Trường Đại học Trà Vinh. - Đối tượng nghiên cứu: Tuổi trái, kiểu trái, nồng độ các chất điều hòa sinh trưởng, giá thể, điều kiện ánh sáng và ẩm độ ảnh hưởng đến kỹ thuật nhân giống bằng phôi dừa Sáp.2 Nội dung 2: Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 1/2018-12/2020 - Địa điểm: Vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi (2018) tại xã Lương Hòa huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh. - Mô tả vườn thực hiện nghiên cứu: Là khu vực trồng dừa sáp cấy phôi tập trung (không có dừa thường), với diện tích 2 hecta; hướng Đông giáp lộ nông thôn và gần với các cây dừa thường của các hộ nông dân khác với khoảng cách 10 mét; hướng 3 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Bắc, hướng Nam và hướng Tây giáp với ruộng lúa. Đây là vườn dừa sáp cấy phôi đầu tiên trồng tập trung và có diện tích lớn nhất, nên rất thích hợp cho việc thực hiện nghiên cứu này.

- Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của kỹ thuật trùm kín phát hoa mới nở, kết hợp phun axit boric và ảnh hưởng của hàm lượng và thời gian bón phân lên tỷ lệ sáp dừa sáp cấy phôi. - Phân bón: Hàm lượng phân bón áp dụng theo khuyến cáo của Hiệp Hội Dừa Bến Tre (2013) cho mỗi cây trong một năm, theo tuổi dừa ở Vùng đất cát, cát pha, như sau: Bảng 1.1: Lượng phân bón khuyến cáo cho dừa theo tuổi cây Loại phân (g/cây/ năm) Tuổi cây KCl Supper phosphate Dolomite (năm) Urê (Kali (Lân) (phân vôi xám) Clorua đỏ) 1 200 200 300 200 2 400 400 400 300 3 600 600 600 400 4 800 800 800 500 5 1000 1000 1000 600 Nguồn: Hiệp Hội Dừa Bến Tre (2013) 1.3 Nộng dung 3: Hiệu quả kinh tế và đánh giá tỷ lệ trái sáp/buồng (quày) các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 06/2018-06/2019 - Địa điểm: Huyện Cầu Kè tỉnh Trà Vinh - Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ sáp/quày - Địa bàn nghiên cứu: Đối với dừa sáp thường: tại Trà Vinh dừa sáp thường tập trung ở huyện Cầu Kè với diện tích là 225 ha (Pḥòng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn huyện Cầu Kè, 2017). Đối với dừa Sáp cấy phôi: Theo Phạm Thị Phương Thuý (2018), dừa sáp cấy phôi đã được trồng ở Trà Vinh từ năm 2008.6 Phạm vi nghiên cứu 4 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat Đề tài thực hiện trên cơ sở nghiên cứu quy trình nhân giống dừa sáp từ giai đoạn phôi đến giai đoạn tạo rễ và ra cây ngoài môi trường tự nhiên thành một cây giống hoàn thiện và nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nuôi cấy phôi dừa sáp cao hơn quy trình hiện có để góp phần giải quyết những tồn tại do thiếu hụt nguồn giống dừa sáp cấy phôi hiện nay, một giống dừa quý ở Việt Nam.