CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS 1.1 Dịch vụ logistics 1.1 Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ logistics Khái niệm Logistics là quá trình tối ưu hoá về vị trí, vận chuyển và dự trữ các nguồn tài nguyên từ điểm đầu tiên của dây chuyền cung ứng cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế. Theo Luật thương mại 2005, cụ thể, điều 233 đưa ra định nghĩa: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi lý mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Tại điều 3 của Nghị định số 163/2017/NĐ-CP ngày 30/12/2017 cũng quy định các loại hình dịch vụ logistics bao gồm: - Dịch vụ xếp dỡ container, trừ dịch vụ cung cấp tại các sân bay. - Dịch vụ kho bãi container thuộc dịch vụ hỗ trợ vận tải biển.
- Dịch vụ kho bãi thuộc dịch vụ hỗ trợ mọi phương thức vận tải. - Dịch vụ đại lý vận tải hàng hóa - Dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan ( bao gồm cả dịch vụ thông quan). - Dịch vụ hỗ trợ khác,… …. Đặc điểm của dịch vụ logistics - Chủ thể tham gia dịch vụ logistics bao gồm: thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics và khách hàng.
Dịch vụ logistics do thương nhân thực hiện một cách chuyên nghiệp. Thương nhân cung ứng dịch vụ logistics phải đáp ứng đủ các điều kiện về phương tiện thiết bị, công cụ đảm bảo tiêu chuẩn an toàn, yêu cầu kĩ thuật trong vận chuyển hàng hóa và có đủ đội ngũ nhân viên đáp ứng theo quy mô dịch vụ. Thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có thể đảm nhiệm một, một phần hoặc toàn bộ các công đoạn trong 9 chuỗi logistics. Thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có thể xây dựng các chuỗi logistics trên cơ sở thiết lập một cách có hệ thống nguồn lực, công nghệ của mình với các thương nhân khác.
Thương nhân quản lý và điều hành chuỗi nhân danh chính mình để ký hợp đồng với khách hàng, đưa hàng hoá của khách hàng vào chuỗi cung ứng do thương nhân đó xây dựng. Khách hàng là tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng dịch vụ về giao nhận hàng hoá. Khách hàng trong dịch vụ logistics có thể là thương nhân hoặc không phải là thương nhân. Khách hàng của dịch vụ logistics có thể là chủ sở hữu hàng hoá hoặc không phải chủ sở hữu hàng hoá.
Trong một số trường hợp, khách hàng của dịch vụ logistics là đại diện của chủ sở hữu hàng hoá, được chủ sở hữu hàng hoá ủy thác thực hiện việc giao nhận hàng hoá. - Dịch vụ logistics là bước phát triển cao hơn và hoàn chỉnh hơn của các dịch vụ liên quan đến hàng hoá như vận tải, đóng gói bao bì, giao nhận hàng hoá, lưu kho, lưu bãi. Thương nhân cung ứng dịch vụ logistics có thể cung cấp các dịch vụ riêng lẻ như thuê tàu, đóng gói hàng hoá, làm thủ tục hải quan, đánh ký mã hiệu, v. hoặc cung cấp những dịch vụ trọn gói từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng; nhằm tiết kiệm chi phí, thời gian từ nhận hàng hoá từ người gửi, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi và chuẩn bị giấy tờ cần thiết (vận đơn vận chuyển, giám định, chứng thư tín dụng), làm thủ tục hải quan.
Thương nhân tổ chức việc bảo quản hàng hoá và làm thủ tục giao hàng tới cho người nhận theo đúng thỏa thuận và yêu cầu của khách hàng. - Dịch vụ logistics là dịch vụ mang tính quá trình được thực hiện liên hoàn, dịch vụ logistics không mang tính chất đơn lẻ; bổ trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp do thương nhân thực hiện để hưởng thù lao và có vai trò quan trọng đối với quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Dịch vụ logistics có thể hỗ trợ toàn bộ các khâu trong hoạt động của doanh nghiệp, từ chuẩn bị nguyên vật liệu, sản xuất đến khi sản phẩm được đưa ra khỏi doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng. Các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ logistics nhằm mục đích đưa hàng hoá tới tay người tiêu dùng nhanh chóng, hạn chế tối đa rủi ro, tiết kiệm chi phí và tránh lãng phí do hàng tồn kho.
10 - Dịch vụ logistics có tính vô hình, nó không có hình thức vật chất mà chỉ tồn tại dưới dạng các hoạt động quản lý, vận chuyển hàng hóa. Người tiêu dùng không thể nhìn thấy hay chạm vào dịch vụ. Giá trị của dịch vụ logistics chủ yếu nằm ở các lợi ích phi vật chất mà nó mang lại như tiết kiệm thời gian, chi phí vận chuyển và đảm bảo hàng hóa được vận chuyển đúng lịch trình. - Dịch vụ logsitcs có tính không lưu trữ để bán hoặc sử dụng sau này.
Nói cách khác, dịch vụ logistics không thể được kiểm kê. Nếu như các sản phẩm, hàng hóa hữu hình có thể lưu giữ, bảo quản được thì sản phẩm dịch vụ lại không thể cất giữ được trong kho.2 Vai trò và các thành phần tham gia vào quá trình cung ứng dịch vụ logistics a, Vai trò Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới theo hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa, dịch vụ logistics ngày càng đóng vai trò quan trọng. Dịch vụ logistics phát triển góp phần đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Dịch vụ logistics của một quốc gia mà hiệu quả sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội.
Một số vai trò của dịch vụ logistics không thể bỏ qua như: - Dịch vụ logistics giúp liên kết các hoạt động trong chuỗi giá trị toàn cầu lại với nhau, góp phần mở rộng thị trường trong buôn bán quốc tế. Các hoạt động trong chuỗi giá trị toàn cầu bao gồm cung cấp, sản xuất, phân phối và mở rộng thị trường cho các hoạt động kinh tế. Với sự tiến bộ về mặt công nghệ, thị trường toàn cầu phát triển một cách nhanh chóng. Do đó, các nhà quản lý xem logistics là công cụ hữu hiệu để liên kết các khía cạnh khác nhau của hoạt động kinh doanh.
Mặt khác, vấn đề thị trường luôn là vấn đề quan trọng và luôn được các nhà sản xuất và kinh doanh quan tâm. Các nhà sản xuất kinh doanh muốn chiếm lĩnh và mở rộng thị trường cho sản phẩm của mình phải cần sự hỗ trợ của dịch vụ logistics. Dịch vụ logistics có tác dụng như chiếc cầu nối trong việc chuyển dịch hàng hóa trên các tuyến đường mới đến các thị trường mới đúng yêu cầu về thời gian và địa 11 điểm đặt ra. Dịch vụ logistics phát triển có tác dụng rất lớn trong việc khai thác và mở rộng thị trường kinh doanh cho các doanh nghiệp.
- Dịch vụ logistics giúp tối ưu hoá quy trình sản xuất kinh doanh từ khâu đầu vào tới khi sản phẩm tới tay khách hàng, tiết kiệm và giảm chi phí trong hoạt động lưu thông phân phối. Chi phí lưu thông hàng hóa chiếm một tỷ lệ không nhỏ và là bộ phận cấu thành nên giá cả hàng hóa trên thị trường. Chính vì vậy mà các doanh nghiệp nhận ra phải ưu tiên việc tối ưu hóa quá trình sản xuất, lưu kho và vận chuyển hàng hóa; tiết kiệm và giảm chi phí trong hoạt động lưu thông phân phối. Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin, logistics đã trở thành công cụ đắc lực giúp doanh nghiệp thực hiện điều này.
- Dịch vụ logistics cho phép doanh nghiệp di chuyển hàng hóa hiệu quả đến khách hàng. Dịch vụ logistics không chỉ góp phần tối ưu hóa về vị trí mà còn tối ưu hóa các dòng hàng hóa và dịch vụ tại doanh nghiệp nhờ vào việc phân bố kinh doanh và điều kiện phục vụ phù hợp với yêu cầu vận dộng hàng hóa. Các mô hình quản trị và phương án tối ưu trong dự trữ, vận chuyển, mua hàng,… và hệ thống thông tin hiện đại sẽ tạo điều kiện để đưa hàng hóa đến nơi khách hàng yêu cầu nhanh nhất với chi phí thấp. - Dịch vụ logistics đảm bảo hàng hoá được giao đúng thời gian, đúng địa điểm; góp phần giảm chi phí và hoàn thiện về tiêu chuẩn hóa chứng từ trong kinh doanh quốc tế Quá trình toàn cầu hoá của nền kinh tế đã làm cho hàng hoá và sự luân chuyển của chúng trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Đồng thời, vấn đề duy trì lượng tồn kho tối ưu cũng là bài toán đau đầu của các doanh nghiệp. Để giải quyết các vấn đề trên đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ từ doanh nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu lưu chuyển hàng hoá của các dịch vụ vận tải. Dịch vụ logistics có thể xử lý hiệu quả những việc này. Bằng cách sử dụng công cụ logistics, doanh nghiệp có thể đảm bảo hàng hóa được giao đúng thời gian, địa điểm và hoàn thành được mục tiêu quản lý lượng hàng tồn kho ở mức tối thiểu.
12 Một giao dịch trong buôn bán quốc tế thường phải tiêu tốn nhiều các loại giấy tờ, chứng tờ và chi phí chiếm tới 10% kim ngạch mậu dịch quốc tế. Chính vì vậy mà Logistics đã cung cấp các dịch vụ đa dạng trọn gói để có tác dụng giảm rất nhiều các chi phí cho giấy tờ, chứng từ trong buôn bán quốc tế. Cùng với việc phát triển logistics điện tử (electronic logistics) sẽ tạo ra cuộc cách mạng trong dịch vụ vận tải và logistics, chi phí cho giấy tờ, chứng từ trong lưu thông hàng hóa càng được giảm tới mức tối đa, chất lượng dịch vụ logistics ngày càng được nâng cao, quá trình vận hành cung ứng, sản xuất, lưu kho, tiêu thụ, vận tải và giao nhận hiệu quả hơn, tiết kiệm về không gian và thời gian trong dòng lưu chuyển nguyên vật liệu và hàng hóa. b, Các thành phần tham gia vào quá trình cung ứng dịch vụ logistics Khi cung ứng dịch vụ các doanh nghiệp logistics sẽ kết nối với nhau theo nhiều lớp tạo thành mạng lưới cung ứng tại từng khu vực hoặc các phạm vi địa lý lớn hơn.1 thể hiện các thành phần tham gia vào quá trình cung ứng dịch vụ logistics: Chủ hàng: là người hoặc tổ chức sở hữu hoặc gửi hàng hóa từ điểm xuất phát đến điểm đích cuối cùng.
Chủ hàng có vai trò quan trọng trong việc xác định yêu cầu về vận chuyển, lưu trữ và xử lý hàng hóa.