CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò, mục tiêu của công tác đánh giá thực hiện công việc trong doanh nghiệp. Một số khái niệm Dưới từng góc độ quản lý, khi đưa ra các tiêu chí đánh giá, những người làm công tác đánh giá thực hiện công việc, họ sẽ có quan niệm khác nhau về công tác đánh giá thực hiện công việc, nhưng nhìn chung thì đánh giá thực hiện công việc được hiểu một cách khái quát như sau: ❖ Đánh giá thực hiện công việc: Theo Th.S Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân, (2010), Giáo trình quản trị nhân lực, Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân, [2, tr.134]: “Đánh giá thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó với người lao động”. ❖ Đánh giá năng lực thực hiện công việc: Theo Trần Xuân Cầu, Mai Quốc Chánh (2008), Giáo trình Kinh tế Nguồn nhân lực, Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân, [1, tr.120]: “ Đánh giá năng lực thực hiện công việc là những đánh giá nhằm xác định yếu tố tiềm năng của nhân lực so với các yêu cầu vị trí công việc nhất định nào đó.
Kết quả đánh giá được sử dụng chủ yếu trong công tác phát triển nhân lực”. ❖ Đánh giá mức độ hoàn thành khối lượng công việc: Là việc đánh giá nhằm xác định mức độ hoàn thành công việc của NLĐ so với những tiêu chuẩn đã đề ra của tổ chức.2 Vai trò của đánh giá thực hiện công việc ❖ Đối với doanh nghiệp - Đánh giá thực hiện công việc giúp cho doanh nghiệp có những quyết nhân sự định đúng đắn trong việc bố trí, sắp xếp, thuyên chuyển, đề bạt, thăng chức, các chế độ lương thưởng hợp lý, đào tạo và phát triển, đảm bảo một đội ngũ nhân lực có đủ cả về số và chất lượng, hợp lý về cơ cấu, phù hợp với văn hóa tổ chức. Góp phần 5 Luan van vào quá trình thay máu của tổ chức, ảnh hưởng lớn đến mục tiêu, văn hóa, chính sách của tổ chức. Đồng thời là nhân tố quan trọng quyết định đến việc giữ chân người lao động có năng lực trình độ tay nghề cao, giảm tính xung đột trong tổ chức, tạo động lực và sự hài lòng trong quá trình tham gia sản xuất.
- Đánh giá thực hiện công việc còn là nhân tố quan trọng quyết định đến việc giữ chân người lao động có năng lực trình độ tay nghề cao, giảm tính xung đột trong tổ chức, tạo động lực và sự hài lòng trong quá trình tham gia sản xuất của người lao động. - Nâng cao hiệu quả đánh giá thực hiện công việc sẽ thúc đẩy thực hiện thành công các mục tiêu, sứ mệnh, chiến lược phát triển của doanh nghiệp, tạo động lực cải thiện quan hệ lao động lành mạnh trong doanh nghiêp và thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao làm việc trong doanh nghiệp. ❖ Đối với người lao động - Hoàn thiện công tác đánh giá thực hiện công việc sẽ giúp NLĐ nắm bắt được thực tế về công việc của mình đang đảm nhận. Ngoài ra, NLĐ hiểu và tự trau dồi khả năng làm việc của mình cũng như thay đổi để phù hợp với những mong muốn của tổ chức.
NLĐ sẽ nhận được sự giúp đỡ từ tổ chức và người quản lý nhiều hơn để có những điều kiện điều chỉnh, thay đổi phù hợp với vị trí công việc của họ và mục tiêu của tổ chức. Các nhà quản lý sẽ có những quyết định kịp thời và chính xác hơn, NLĐ do vậy cũng có những điều chỉnh thay đổi kịp thời về cách thức làm việc cũng như hành vi, thái độ mà từ đó nâng cao năng suất lao động, hoàn thành mục tiêu của tổ chức. - Quá trình đánh giá thực hiện công việc cũng tạo điều kiện cho người lao động hiểu sâu sắc hơn về ngành nghề, chuyên môn được đào tạo để từ đó đưa ra định hướng tự nghề nghiệp phù hợp với bản thân. Tăng mối quan hệ giao lưu, trao đổi, rút ngắn khoảng cách tâm lý giữa nhân viên và quản lý, giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về người quản lý của mình.
Nâng cao hiệu quả công tác đánh giá thực hiện công việc đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã giảm được chi phí đầu vào, phát huy được hết khả năng của người lao động trong tổ chức nhờ đó việc bố trí họ đúng vị trí làm việc, đúng ngành nghề và đối xử với họ một cách công bằng từ tạo động lực, thúc đẩy họ ngày càng hoàn thiện bản thân và cống hiến hết khả năng 6 Luan van của mình cho tổ chức. Từ đó, người lao động có điều kiện nâng cao trình độ chuyên môn, ổn định và nâng cao đời sống sinh hoạt, và các nhu cầu khác của họ được đáp ứng tốt hơn. - Việc công bố kết quả đánh giá giúp cho nhân viên có thêm động lực phấn đấu, tự rèn luyện và hăng hái, nhiệt tình trong công việc trên cơ sở so sánh các kết quả thực hiện công việc giữa các nhân viên trong tổ chức bằng tâm lý cá nhân “ muốn bằng, muốn tốt, muốn hơn”. ❖ Đối với xã hội - Đánh giá thực hiện công việc phần tạo ra sự ổn định về kinh tế xã hội, bố trí và sử dụng một cách hiệu quả nguồn lực, quyết định đến chiến lược ổn định nhân sự trong các doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ xã hội nói chung.
Góp phần vào quá trình điều tiết nguồn nhân lực trong các ngành nghề kinh tế khác nhau, các địa phương khác nhau. - Đánh giá thực hiện công việc sẽ thúc đẩy nhu cầu học tập từ việc áp dụng các kết quả đánh giá vào công tác đào tạo phát triển, qua đó nâng cao được trình độ chuyên môn, kỹ năng ngành nghề với những tư duy và nhiều phát minh sáng kiến, cải tiến kỹ thuật mới. Từ đó thúc đẩy sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, đưa xã hội phát triển. Xã hội phát triển lại tác động trở lại con người và nhu cầu phát triển lại có điều kiện để thúc đẩy, đồng thời doanh nghiệp cũng tăng các nhu cầu về sản xuất, đáp ứng nhu cầu của xã hội nói chung và của doanh nghiệp nói riêng.
- Khi đánh giá thực hiện công việc trong doanh nghiệp được chú trọng quan tâm, điều đó có tác động lớn đến hàng loạt các quyết định nhân sự như bố trí, đào tạo, phát triển, đặc biệt là thù lao, lương, thưởng đồng nghĩa với việc đảm bảo một mức sống ổn định cho người lao động được, dẫn đến việc số người sống phụ thuộc giảm, các khoản trợ cấp của chính phủ cho các đối tượng trong diện có cuộc sống khó khăn giảm 1. Mục tiêu đánh giá thực hiện công việc Đánh giá thực hiện công việc là một hoạt động quan trọng trong công tác quản trị nhân sự. Việc đánh giá giúp khẳng định năng lực, khả năng của nhân viên. Đây là cơ sở giúp doanh nghiệp tuyển mộ, tuyển chọn, phát triển nguồn nhân lực hiện tại, đồng thời giúp doanh nghiệp xây dựng các chế độ thù lao hợp lý, đưa ra 7 Luan van quyết định quản lý về nhân sự một cách công bằng chính xác.
Đánh giá thực hiện công việc nhằm các mục tiêu chính sau: đánh giá thực hiện công việc nhằm nâng cao hiệu quả công việc, xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nhân viên, đánh giá năng lực tiềm tàng và khả năng thăng tiến trong tương lai của nhân viên, làm cơ sở xác định mức lương, tạo động lực cho người lao động thông qua việc công nhận đúng mức thành tích của họ, giúp họ gắn bó với doanh nghiệp. Tóm lại doanh nghiệp có thể thực hiện các mục tiêu khác nhau khi đánh giá thực hiện công việc, nhưng đều hướng tới một mục tiêu chung là nâng cao hiệu quả làm việc cho nhân viên, nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp. Nguyên tắc đánh giá thực hiện công việc Nguyên tắc đúng pháp luật: mọi đáng giá thực hiện công việc không những phải tuân thủ theo đúng quy định, quy chế của doanh nghiệp, tổ chức mà còn phải đúng pháp luật. Việc đảm bảo quyền lợi đánh giá công bằng cho NLĐ cần có nguyên tắc này.
Người đánh giá phải dựa trên cơ sở người lao động có thực hiện đúng với pháp luật không để đưa ra những đánh giá chính xác nhất. Nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan: Các thông tin về hệ thống tiêu chuẩn, quy trình, thời gian tiến hành đánh giá, các hồ sơ đánh giá, kết quả đánh giá phải rõ ràng và phải được công khai. Mọi ứng viên tiềm năng đều có quyền tiếp cận thông tin như nhau. Đánh giá ứng viên phải dựa theo các tiêu chí thống nhất, tiêu chí đánh giá rõ ràng, nội dung có tính phân loại cao Nguyên tắc phù hợp: Việc xây dựng các quy trình đánh giá, phương pháp đánh giá phải phù hợp với từng bộ phận đánh giá không cứng nhắc, đảm bảo hiệu quả thu được trong quá trình đánh giá là tối ưu nhất Nguyên tắc chủ động kiểm soát trao đổi đánh giá ngay từ khi bắt đầu: Tạo không khí thân thiện từ khi bắt đầu đánh giá cho đến khi kết thúc, không độc diễn hoặc áp đảo nhân viên, hướng cuộc thảo luận đánh giá theo định hướng mong muốn của người được đánh giá, không nghĩ nhân viên có thể đoán được yêu cầu của người thực hiện đánh giá hoặc hiểu được chỉ dẫn, khuyến khích nhân viên trình bày những khó khăn, những tâm tư mong muốn đối với cấp trên trong quá trình thực hiện công việc và giúp họ khắc phục vấn đề vướng mắc còn tồn tại Nguyên tắc lượng hóa: Việc đánh giá thực hiện công việc cho người lao 8 Luan van động phải được lượng hoá bằng cách cho điểm theo các tiêu chí và kết quả phân loại lao động được xác định theo tỷ lệ định mức.
Người đánh giá có thể dựa trên mức độ hoàn thành công việc của người lao động để đưa ra những đánh giá chính xác với nhiều mức (hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ). Nguyên tắc hưởng đãi ngộ tương xứng với đóng góp: Những lao động có năng suất và hiệu quả lao động cao hơn sẽ có thu nhập và các cơ hội phát triển tốt hơn. Người lao đông có trình đồ chuyên môn cao, hiệu quả lao đông đạt chỉ tiêu đúng như cấp trên giao thì sẽ được tuyên dương, khen thưởng, khuyến khích, động viên cho người lao động có động lực hơn nữa.