CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ DỊCH VỤ TƯ VẤN ĐẤU THẦU VÀ CÔNG TÁC THAM DỰ THẦU 1.1 Khái niệm và nguyên tắc đấu thầu.1 Một số khái niệm về hoạt động đấu thầu. - Tại khoản 12 Điều 4 Luật Đấu thầu 2013 quy định về đấu thầu như sau: Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; Lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. - Đấu thầu trong nước là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham gia của các nhà thầu trong nước. - Đấu thầu quốc tế là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham gia của các nhà thầu nước ngoài và nhà thầu trong nước.
- Dịch vụ tư vấn đấu thầu: Dịch vụ tư vấn là một hoặc một số hoạt động bao gồm: lập, đánh giá báo cáo quy hoạch, tổng sơ đồ phát triển, kiến trúc; khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, báo cáo đánh giá tác động môi trường; khảo sát, lập thiết kế, dự toán; lập hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất; thẩm tra, thẩm định; giám sát; quản lý dự án; thu xếp tài chính; kiểm toán, đào tạo, chuyển giao công nghệ; các dịch vụ tư vấn khác. Tác dụng của đấu thầu. Tác dụng của đấu thầu trước hết thể hiện ở chỗ thông qua đấu thầu, chủ đầu tư và các nhà thầu đều phải tính hiệu quả kinh tế cũng như đảm bảo chất lượng, thời gian thực hiện. 4 Đối với chủ đầu tư: Nhờ đấu thầu mà chủ đầu tư có thể lựa chọn được nhà thầu có năng lực đáp ứng các yêu cầu của chủ đầu tư về mặt kỹ thuật, trình độ thi công đảm bảo kế hoạch tiến độ và giá cả hợp lý, chống được tình trạng độc quyền về giá cả của nhà thầu và do đó trên thực tế quản lý, sử dụng có hiệu quả vốn, kích thích cạnh tranh giữa các nhà thầu.
Vì vậy, về một phương diện nào đó đấu thầu có tác dụng tích cực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Đối với nhà thầu: Đấu thầu cũng mang lại lợi ích quan trọng đó là đảm bảo tính công bằng đối với các thành phần kinh tế, không phân biệt đối xử giữa các nhà thầu. Do phải cạnh tranh nên mỗi nhà thầu đều phải cố gắng tìm tòi kỹ thuật, công nghệ, biện pháp và giải pháp tốt nhất để được đảm nhận gói thầu, phải có trách nhiệm cao đối với công việc được giao. Đối với Nhà nước: Đấu thầu tạo cơ sở để đánh giá tiềm năng của các đơn vị kinh tế từ đó có các chính sách xã hội thích hợp.
Ngăn chặn biểu hiện tiêu cực diễn ra, tránh được sự thiên vị đặc quyền đặc lợi, móc ngoặc riêng với nhau làm thất thoát vốn đầu tư của nhà nước như phương thức giao thầu trước đây. Thông qua đấu thầu tạo tiền đề quản lý tài chính của các dự án cũng như của các doanh nghiệp xây dựng một cách có hiệu quả.2 Các nguyên tắc trong đấu thầu. Mục đích của đấu thầu là lựa chọn được nhà thầu đáp ứng tốt nhất các điều kiện của HSMT để ký kết các hợp đồng cung cấp dịch vụ, hàng hóa hay xây lắp nhằm đạt được mục tiêu mua sắm của tổ chức. Để đạt được mục đích này, đấu thầu cần tuân thủ những nguyên tắc: Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả.
Nguyên tắc cạnh tranh. Trên góc độ lý thuyết, cạnh tranh trong đấu thầu được hiểu là các nhà thầu thuộc mọi thành phần kinh tế đều được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia đấu thầu, tất cả các nhà thầu đều được tạo điều kiện thuận lợi để tham gia đấu thầu, tất cả nhà thầu có đủ kỹ năng về kỹ thuật cũng như tài chính và mong muốn đều có quyền tham gia đấu thầu, không phân biệt là nhà thầu 5 trong nước hay quốc tế. Số lượng nhà thầu tham gia đấu thầu càng lớn thì bên mời thầu càng có cơ hội để chọn nhà thầu tốt nhất. Nguyên tắc công bằng.
Công bằng được hiểu là tất cả các nhà thầu cùng tham gia đấu thầu thì được hưởng quyền lợi như nhau và phải có nghĩa vụ như nhau. Một trong những phương thức quan trọng mà bên mời thầu sử dụng để đảm bảo quyền lợi của nhà thầu là cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết vào cùng một thời điểm cho các nhà thầu. Các nhà thầu có mức độ đáp ứng như nhau thì được đánh giá bằng nhau và không có sự ưu tiên hay ngoại lệ nào. Nguyên tắc minh bạch.
Minh bạch được hiểu là mọi thông tin trong HSMT cũng như quyết định liên quan đến hoạt động đấu thầu (các chủ thể bao gồm: bên mời thầu, chủ đầu tư, các cơ quan pháp lý,…) phải được cung cấp đầy đủ, rõ ràng, đáng tin cậy để không gây ra sự hiểu ầm cho các bên khác. Các thông tin và quyết định không được đưa ra một cách tùy tiện mà phải dựa trên cơ sở khoa học, khách quan, luật pháp,… Tiêu chí đánh giá HSDT được xây dựng một cách khoa học và dễ dàng lượng hóa, tránh sử dụng các tiêu chí định tính giúp các nhà thầu có thể đánh giá được khả năng của chính mình. Thông tin do BMT cung cấp phải giúp các nhà thầu biết rằng họ cần làm gì và như thế nào khi tham gia đấu thầu. Công khai trong đấu thầu được hiểu là các thông tin về hoạt động đấu thầu (Tổ chức nào thực hiện đấu thầu, Nội dung đấu thầu, Quy mô đấu thầu,…) phải được thông báo rộng rãi và đẩy đủ trên các phương tiện thông tin phù hợp để các tổ chức cá nhân có liên quan trực tiếp được tiếp cận một cách kịp thời.
Để đảm bảo nguyên tắc này, việc xác định phạm vi, phương tiện và thời điểm truyền thông có vai trò quan trọng đối với các bên liên quan. Ví dụ, truyền thanh, internet được coi là một trong những phương tiện truyền thông đại chúng. Tuy nhiên, truyền hình và truyền thanh là hai phương tiện ít được sử dụng trong đấu thầu vì tính chất “quá rộng rãi”. 6 Nguyên tắc hiệu quả.
Hoạt động đấu thầu thường sử dụng nguồn tiền của nhà nước hoặc do nhà nước quản lý nên phải đảm bảo hiệu quả về mọi mặt, cả kinh tế và xã hội. Về mặt kinh tế, đấu thầu phải lựa chọn nhà thầu đáp ứng điều kiện của bên mời thầu với chi phí thấp nhất. Hiệu quả kinh tế còn được thể hiện ở thời gian và chi phí tổ chức đấu thầu. Hiệu quả kinh tế đôi khi mâu thuẫn với hiệu quả xã hội khi hoạt động đấu thầu được thực hiện trong những trường hợp rất khẩn cấp như phòng ngừa, khắc phục sự cố thiên tai, bệnh dịch của một địa phương hay của một quốc gia.
Sức khỏe, tính mạng và tài sản của nhân dân được đặt lên hàng đầu trong những trường hợp này. Vì thể trong trường hợp khẩn cấp, bên mời thầu có thể lựa chọn nhà thầu với mức giá cao hơn bình thường. Các nguyên tắc trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, nguyên tắc này hỗ trợ cho việc thực hiện nguyên tắc kia. Muốn thực hiện nguyên tắc cạnh tranh bên mời thầu cần tạo niềm tin để nhiều nhà thầu tham gia, niềm tin này được xây dựng dựa trên cơ sở của sự công bằng, công khai và minh bạch.
Nguyên tắc minh bạch lại có mối quan hệ chặt chẽ với nguyên tắc công khai, muốn thực hiện nguyên tắc minh bạch trước tiên cần thực hiện nguyên tắc công khai. Việc công khai thông tin về đấu thầu sẽ khiến bên mời thầu có trách nhiệm hơn về số lượng cũng như chất lượng thông tin. Các nhà thầu sẽ có phản ứng với sự thiếu hụt thông tin và phản ứng với các thông tin mập mờ thiếu tin cậy.2 Phương thức và hình thức.1 Phương thức đấu thầu. Trong quá trình đấu thầu, sau khi phát hành HSMT, bên mời thầu giành một thời gian nhất định cho nhà thầu chuẩn bị HSDT.
Tùy thuộc vào điều kiện của gói thầu, BMT quy định các nhà thầu nộp HSDT theo những cách khác nhau, tương ứng với mỗi cách nộp HSDT là một quy trình đánh giá hồ sơ dự thầu riêng. Có 4 phương thức tổ chức đấu thầu là: Một giai đoạn một túi 7 hồ sơ, Một giai đoạn hai túi hồ sơ, Hai giai đoạn một túi hồ sơ, Hai giai đoạn hai túi hồ sơ. Phương thức đấu thầu một giai đoạn một túi hồ sơ. HSDT của mỗi nhà thầu bao gồm 2 phần: đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính.
Đề xuất kỹ thuật là bản mô tả phương pháp thực hiện gói thầu của nhà thầu như: công nghê áp dụng, bố trí nhân sự, tiến độ thực hiện,… Còn đề xuất tài chính bao gồm những thông tin về đồng tiền thanh toán, phương thức thanh toán, tiến độ và giá gói thầu. Với phương thức này, các nhà thầu chuẩn bị các đề xuất trong cùng một lần nộp và nộp cùng một thời điểm trong một túi hồ sơ. Tại thời điểm mở thầu, BMT sẽ công khai những thông tin quan trọng trong cả đề xuất tài chính và kỹ thuật như: giá dự thầu, thời gian thực hiện gói thầu, giá trị đảm bảo dự thầu,… Phương thức này thường áp dụng cho các gói thầu đơn giản về mặt kỹ thuật và không có nhiều phương án để thực hiện. Phương thức đấu thầu một giai đoạn hai túi hồ sơ.
Khác với phương thức trên, phương thức này khi tổ chức đấu thầu, BMT yêu cầu các nhà thầu chuẩn bị đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính một lần rồi nộp các đề xuất trong hai túi hồ sơ riêng biệt. Bên mời thầu chỉ mở túi HSĐXKT trong buổi mở thầu sau khi tiến hành đóng thầu, do vậy các thông tin về giá dự thầu không được công khai. Sau khi đánh giá hồ sơ đề xuất kỹ thuật, nêm mời thầu mới mở HSĐXTC với những nhà thầu đạt yêu cầu kỹ thuật. Với nhà thầu không đạt yêu cầu kỹ thuật sẽ được trả về HSĐXTC còn nguyên niêm phong.
Như vậy trong quá trình đánh giá HSĐXKT, BMT không biết các thông tin về giá dự thầu.