Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. KHÁI NIỆM THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Quan niệm về chính sách cải cách thủ tục hành chính Cải cách thủ tục hành chính thuộc nội dung cải cách thể chế hành chính, là một trong bốn nội dung của chương trình tổng thể cải cách hành chính. Tuy nhiên, cải cách thủ tục hành chính lại được đặt ra trước cải cách hành chính, được xem như là khâu đột phá của cải cách hành chính, trong tiến trình cải cách hành chính, vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính thường xuyên được Chính phủ quan tâm.
Thủ tục hành chính hằng ngày liên quan đến công việc nội bộ của một cơ quan, cấp chính quyền, cũng như các tổ chức, cá nhân trong mối quan hệ với Nhà nước. Các quyền, nghĩa vụ của mọi công dân đã được quy định trong Hiến pháp, các bộ luật, cũng như các yêu cầu, nguyện vọng có được thực hiện hay không, thực hiện như thế nào đều phải thông qua thủ tục hành chính do các cơ quan, các cấp chính quyền nhà nước quy định và trực tiếp giải quyết. Hoạt động quản lý HCNN được thể hiện trên hầu khắp các lĩnh vực đời sống xã hội, từ kinh tế, xã hội, văn hóa, y tế, giáo dục, dân tộc cho đến an ninh - quốc phòng, đối ngoại. Chức năng quản lý nhà nước không chỉ nhằm bảo vệ pháp luật, chế độ chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, các quyền hợp pháp chính đáng của mọi tổ chức và công dân, mà còn tạo điều kiện, môi trường pháp lý, môi trường xã hội thuận lợi cho các tổ chức và công dân làm ăn, sinh sống.
Việc tạo điều kiện và môi trường pháp lý thuận lợi cho các tổ chức và công dân sinh sống, phát triển kinh tế thường được xác định như là một chính sách, trên thực tế, sự thuận lợi hay khó khăn trong làm ăn, sinh sống của người dân cũng như niềm tin của họ đối với nhà nước như thế nào lại được thẩm định thông qua các quy định thủ tục hành chính và cách thức giải quyết thủ tục ấy. 15 Cải cách nền HCNN bao gồm cải cách tổ chức bộ máy, cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức và cải cách tài chính. Đó là những vấn đề có tính nội bộ của nền hành chính nhà nước; cải cách thể chế hành chính, trong đó có thủ tục hành chính là một vấn đề không riêng của nhà nước mà còn liên quan đến đời sống của tầng lớp dân cư trong xã hội. Đó chính là nguyên do đòi hỏi Nhà nước phải dành sự quan tâm nhiều hơn đối với cải cách thủ tục hành chính, nhằm đáp ứng các yêu cầu phục vụ xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong điều kiện chuyển đổi cơ chế kinh tế.
Một số khái niệm về cải cách thủ tục hành chính và chính sách cải cách thủ tục hành chính 1.Chính sách và chính sách công - Chính sách: Theo từ điển tiếng Việt thì chính sách là sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra. Theo James Anderson chính sách là một quá trình hành động có mục đích theo đuổi bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm. Ngoài ra có thể kể đến các khái niệm khác như: Chính sách là những gì mà Chính phủ làm, lý do làm và sự khác biệt nó tạo ra ( Dye, 1972). Chính sách là một hành động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm sử dụng nguồn lực để thúc đẩy một giá trị ưu tiên (Conxidine, 1994).
Như vậy, có thể hiểu đơn giản: Chính sách là chương trình hành động của nhà lãnh đạo hay nhà quản lý, đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi thẩm quyền của mình. - Chính sách công: Cho đến nay, trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi. Từ thực tế chính sách của các ngành, các địa phương và các quốc gia, cũng như qua cuộc thảo luận trên diễn đàn nghiên cứu chính sách, chúng ta có thể chọn ra một cách tiếp cận quan 16 trọng nhất để phân tích trước khi đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công. Hồ Việt Hạnh, quan niệm về chính sách công chính thức ở Việt Nam có thể hiểu như sau: Chính sách công là tập hợp các quyết định có liên quan nhằm lựa chọn mục tiêu cụ thể và lựa chọn các giải pháp, các công cụ nhằm giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định.
Thủ tục và thủ tục hành chính: Nói đến thủ tục là nói đến quy trình và cách thức giải quyết công việc thực tế, để thực hiện có hiệu quả một công việc nhất định cần tiến hành một loạt các hoạt động theo thứ tự trước sau và cách thức thực hiện từng bước theo những quy định chặt chẽ, thống nhất. Theo nghĩa chung nhất, thủ tục là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt được kết quả mong muốn. Hoạt động của các cơ quan nhà nước cần phải tuân theo pháp luật, trong đó có những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để giải quyết công việc theo chức năng nhiệm vụ được giao. Khoa học pháp lý gọi đó là những quy phạm thủ tục.
Quy phạm này quy định về các loại thủ tục trong hoạt động quản lý Nhà nước như: thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp, thủ tục hành chính. Về mặt nguyên tắc, để tiến hành quản lý hành chính nhà nước có hiệu quả, cơ quan hành chính phải đảm bảo tuân thủ một cách nghiêm túc những quy tắc, chế độ, phép tắc được pháp luật quy định. Những quy tắc, chế độ, phép tắc đó là những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền của cơ quan hành chính khi thực hiện chức năng quản lý hành chính công. Những quy định trên còn được gọi là thủ tục hành chính.
Vậy thủ tục hành chính là “Trình tự, cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ hành chính và mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với tổ chức công dân” (Nghị định số 63/2010/NĐ-CP, ngày 08 tháng 6 năm 2010 của Chính Phủ). Cải cách và cải cách thủ tục hành chính Cải cách là sửa đổi những bộ phận cũ không hợp lý cho thành mới, đáp ứng yêu cầu của tình hình khách quan; là sự sửa đổi căn bản từng phần, từng mặt của đời sống xã hội theo hướng tiến bộ mà không đụng tới nền tảng của chế độ xã hội hiện hành. Cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cải cách hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn; các thể chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sống hơn; cơ chế hoạt động, chức năng, nhiệm vụ của bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính hiệu quả, hiệu lực hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội của một quốc gia; có thể nói CCTTHC là cải cách các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục thực hiện thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền; cải cách các quy định về các loại thủ tục hành chính; cải cách việc thực hiện thủ tục hành chính.
Vậy, cải cách thủ tục hành chính là quá trình xây dựng và áp dụng hệ thống thủ tục hành chính nhằm tạo ra sự thuận tiện và hiệu quả trong giao tiếp giữa nhà nước và công dân. Chính sách cải cách thủ tục hành chính Từ khái niệm chính sách công chính thức ở Việt Nam và cách tiếp cận về cải cách thủ tục hành chính nhà nước, chúng ta có thể hiểu nội hàm cơ bản khái niệm về chính sách cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam như sau: “Chính sách cải cách thủ tục hành chính là nhằm bảo đảm tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng trong khi giải quyết công việc hành chính. Loại bỏ những thủ tục rườm rà, chồng chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho dân, xóa bỏ kịp thời những quy định không cần thiết về cấp phép và thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, kiểm định, giám định”. Từ các khái niệm đã nêu trên, nhìn nhận một cách tổng quát, chính sách cải cách thủ tục hành chính là vấn đề được toàn xã hội quan tâm, không chỉ là trách 18 nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, mà còn là nghĩa vụ và quyền lợi của cá nhân và tổ chức.
TTHC hợp lý, được tổ chức thực hiện tốt nhằm đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội bằng cách này hoặc cách khác. QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010 được thực hiện trên nhiều nội dung: Cải cách thể chế; cải cách tổ chức bộ máy; đổi mới và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; cải cách tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính; trong đó CCTTHC là khâu quan trọng và được đặt ra ngay từ giai đoạn đầu của tiến trình cải cách. Với tầm quan trọng như vậy, ngày 04 tháng 05 năm 1994 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 38/CP về cải cách một bước thủ tục hành chính và mục tiêu quan trọng là hướng tới việc giải quyết tốt hơn các công việc của công dân, tổ chức, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp. Ngày 04 tháng 9 năm 2003 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg về việc ban hành quy chế thực hiện cơ chế “Một cửa” tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương tạo ra cách thức giải quyết công việc hiệu quả cho công dân, tổ chức thể chế hóa mối quan hệ giữa chính quyền và công dân Trong giai đoạn 2 của Đề án 30, theo sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tất cả các bộ, ngành, địa phương phải cắt giảm tối thiểu 30% thủ tục hành chính.