Các Yếu Tố Tác Động Đến Việc Tiếp Cận Và Sử Dụng Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe Sinh Sản Của Nam Giới

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản nam giới tại bệnh viện Bình Dân TP.HCM.

• Tác giả: Lê Thị Phương Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Sang
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Sử Dụng Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe Sinh Sản Của Nam Giới
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Mục tiêu tổng quát
• Mục tiêu cụ thể
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Khách thể nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn
• Ý nghĩa lý luận
• Ý nghĩa thực tiễn
• Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kỹ thuật nghiên cứu
• Kỹ thuật thu thập thông tin
• Phương pháp thu thập thông tin định lượng
• Phương pháp phỏng vấn sâu
• Phương pháp chọn mẫu phỏng vấn sâu
• Phương pháp quan sát
• Phương pháp xử lý và dữ liệu phân tích
• Những thuận lợi và hạn chế khi thực hiện đề tài
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.1.1. Các chính sách và văn bản pháp luật liên quan đến vấn đề SKSS nam giới tại Việt Nam
• 1.1.2. Những nghiên cứu về SKSS nam giới
• 1.2. Các cách tiếp cận
• 1.2.1. Cách tiếp cận hệ thống
• 1.2.2. Cách tiếp cận lối sống
• 1.2.3. Mô hình niềm tin sức khoẻ
• 1.3. Lý thuyết ứng dụng đề tài
• 1.3.1. Lý thuyết cấu trúc - chức năng
• 1.3.2. Lý thuyết lựa chọn hợp lý
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Khung phân tích
• 1.6.1. Sức khoẻ sinh sản
• 1.6.2. Chăm sóc sức khỏe sinh sản
• 1.6.3. Dịch vụ CSSKSS
• 1.6.4. Vô sinh nam
• 1.6.5. Rối loạn chức năng tình dục
• 1.6.6. Bệnh lây truyền qua đường tình dục
• 1.6.7. Nhiễm khuẩn đường sinh sản
• 1.7. Đo lường các biến số
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ MẪU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về tình hình bệnh nam khoa và việc cung ứng dịch vụ nam học hiện nay
• 2.1.1. Khái quát chung về ngành Nam học
• 2.1.2. Tình hình bệnh nam khoa hiện nay
• 2.1.3. Thực trạng việc cung ứng dịch vụ nam khoa trong cộng đồng
• 2.1.4. Khái quát về Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân, Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.1. Tình trạng hôn nhân
• 2.2.2. Dân tộc và Tôn giáo
• 2.2.3. Trình độ học vấn
• 2.2.4. Nơi sinh sống hiện tại của nam giới
• 2.2.5. Loại bệnh nam giới thường gặp
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC TIẾP CẬN VÀ SỬ DỤNG CÁC DỊCH VỤ CSSKSS CỦA NAM GIỚI TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nhận thức của nam giới về các vấn đề SKSS
• 3.2. Quan niệm của nam giới đối với việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS
• 3.2.1. Quan niệm của nam giới đối với một số vấn đề SKSS
• 3.2.2. Quan niệm của nam giới với việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ CSSKSS
• 3.3. Mức độ nghiêm trọng của bệnh nam khoa
• 3.4. Chất lượng dịch vụ của CSYT
• 3.4.1. Hiệu quả điều trị
• 3.4.2. Giá cả dịch vụ
• 3.4.3. Thái độ của nhân viên y tế
• 3.5. Yếu tố truyền thông
• 3.6. Một số yếu tố khác
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• Một vài hướng nghiên cứu đặt ra
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1: Bảng hỏi khảo sát nam giới
• PHỤ LỤC 2: Tiêu chí hướng dẫn phỏng vấn sâu
• PHỤ LỤC 3: Tổng hợp kết quả điều tra bằng bảng hỏi

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sức Khỏe Sinh Sản Nam Giới Hiện Nay

Cùng với sự xuất hiện của loài người, nhu cầu tình dục và sinh sản cũng tồn tại và phát triển. Chăm sóc sức khỏe sinh sản đóng vai trò quan trọng, giúp mỗi người tự bảo vệ sức khỏe an toàn hơn. Nâng cao hiểu biết và khả năng tiếp cận dịch vụ không chỉ dành riêng cho phụ nữ mà còn cho nam giới. Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển tại Cairo năm 1994 nhấn mạnh tầm quan trọng về quyền sinh sản và sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Chương trình hành động lưu ý rằng cả nam và nữ cần tiếp cận thông tin và dịch vụ thích hợp để đạt được sức khỏe sinh sản tốt nhất. Sự tham gia của nam giới vào vấn đề sức khỏe sinh sản làm tăng nhận thức, chấp nhận và ủng hộ đối với nhu cầu, sự lựa chọn và các quyền của vợ (bạn tình).

1.1. Tầm Quan Trọng Của Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe

Trong lĩnh vực y tế cộng đồng, các dịch vụ CSSKSS và KHHGĐ được thực hiện qua một hệ thống mang tính chất hoàn chỉnh, chẳng hạn, Trung tâm Sức khỏe Bà mẹ Trẻ em và KHHGĐ mà trong đó phụ nữ vẫn được xem như là đối tượng phục vụ chính. Việc khám phụ khoa hay khám thai đã trở thành một hoạt động không còn xa lạ trong xã hội ngày nay. Cần có sự thay đổi trong nhận thức về tầm quan trọng của dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nam giới.

1.2. Thực Trạng Bệnh Giới Tính Nam và Nhu Cầu Tiếp Cận Dịch Vụ

Tình hình các bệnh giới tính nam đang tồn tại và có chiều hướng ngày càng gia tăng nhanh chóng không chỉ trên thế giới mà cả ở Việt Nam. Chẳng hạn như vô sinh nam, theo thống kê, tại Mỹ, Anh, một số nước châu Âu khác, hiếm muộn do nam hiện nay, chiếm trên 40% nguyên nhân. Ở Việt Nam, “10% cặp vợ chồng bị hiếm muộn, mà trong đó nguyên nhân do nam đơn thuần là 30% và do cả hai nam và nữ là 20%”[66]. Vấn đề sức khỏe sinh sản của nam giới đang tồn tại và cũng quan trọng không kém gì so với sức khỏe sinh sản của phụ nữ.

II. Thách Thức Trong Tiếp Cận Dịch Vụ CSSKSS Nam Giới

Song song với thực tế đó là nhu cầu được tiếp cận các cơ sở y tế để khám và điều trị các bệnh giới tính nam nói riêng và được cung cấp các dịch vụ CSSKSS dành cho nam giới nói chung đòi hỏi nhiều sự quan tâm và giải quyết. Trong những năm gần đây, các cơ sở y tế bắt đầu triển khai cung cấp các dịch vụ CSSKSS và hình thành các trung tâm hay các phân khoa dành cho việc khám và điều trị các bệnh giới tính nam. Các bệnh viện tuyến cuối có cung ứng các dịch vụ chuyên môn hóa cao về SKSS nam giới đã thu hút một lượng khá lớn những người có nhu cầu.

2.1. Yếu Tố Tác Động Đến Khả Năng Tiếp Cận Dịch Vụ

Điều gì đã tác động đến khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới? Đây là vấn đề mang tính cấp bách đòi hỏi nhiều hơn sự quan tâm và nghiên cứu nhằm tìm ra các giải pháp và kịp thời khắc phục những thiếu sót bất cập trong việc xây dựng cũng như triển khai các chương trình CSSKSS nói chung và các dịch vụ CSSKSS cung cấp cho nam giới ở các tuyến bệnh viện nói riêng.

2.2. Nghiên Cứu Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Nam Giới

Tác giả đã quyết định chọn đề tài: “Các yếu tố tác động đến việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của nam giới” (Điển cứu tại Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân, Thành phố Hồ Chí Minh) để nghiên cứu. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ của nam giới.

III. Nhận Thức Về Sức Khỏe Sinh Sản Ảnh Hưởng Đến Nam Giới

Thông qua việc tìm hiểu một cơ sở y tế công tiêu biểu, cuộc nghiên cứu chỉ ra các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ CSSKSS của nam giới. Cần khảo sát những đặc điểm nhân khẩu – xã hội của nam giới về vấn đề SKSS. Tìm hiểu những ảnh hưởng của bệnh nam khoa đến khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới.

3.1. Ảnh Hưởng Của Bệnh Nam Khoa Đến Tiếp Cận Dịch Vụ

Nghiên cứu tìm hiểu điều kiện kinh tế của nam giới đối với khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS. Tìm hiểu về chất lượng dịch vụ (hiệu quả điều trị, thái độ của cán bộ y tế và giá cả dịch vụ) tác động đến việc quyết định tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới.

3.2. Vai Trò Của Truyền Thông Về Sức Khỏe Sinh Sản

Tìm hiểu yếu tố truyền thông về SKSS hiện nay có giúp gì cho việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS dành cho nam giới. Đề tài sẽ thực hiện những nhiệm vụ sau: Thu thập tài liệu và số liệu thứ cấp liên quan đến đề tài đang nghiên cứu. Nghiên cứu, khái quát và làm rõ một số lý thuyết cũng như khái niệm nhằm làm cơ sở lý luận trong việc nghiên cứu đề tài.

IV. Các Yếu Tố Kinh Tế Xã Hội Tác Động Đến CSSKSS

Đề tài sẽ tìm ra những yếu tố tác động đến việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới. Từ những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp một phần nhỏ những giải pháp hỗ trợ và tăng cường cho công tác CSSKSS cho nam giới nhằm nâng cao chất lượng dân số. Các yếu tố tác động đến việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới.

4.1. Nghiên Cứu Về Tiếp Cận Dịch Vụ Tại Bệnh Viện Bình Dân

Nam giới độ tuổi từ 20 trở lên đang tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS tại Khoa Nam học Bệnh viện Bình Dân, Thành phố Hồ Chí Minh. Đối tượng khảo sát chính của đề tài là nam giới độ tuổi từ 20 trở lên vì theo Luật Hôn nhân và Gia đình của Việt Nam quy định về tuổi kết hôn: “Nam từ hai mươi tuổi trở lên, nữ từ mười tám tuổi trở lên” [46].

4.2. Tầm Quan Trọng Của Tuổi Tác và Trách Nhiệm Gia Đình

Việc quy định độ tuổi kết hôn đã tính đến cả yếu tố sức khỏe, học tập, thể chất và kinh tế đối với thanh niên để đi tới kết hôn. Vì vậy, trong việc lựa chọn các dịch vụ CSSKSS, sự trưởng thành tâm sinh lý và đủ độ chín chắn giúp cho nam giới đưa ra những quan điểm, ý kiến của mình liên quan đến một số vấn đề SKSS/tình dục mang tính nhạy cảm cũng như có quyền quyết định lựa chọn cho mình một dịch vụ CSSKSS phù hợp nhất. Bên cạnh đó, từ độ tuổi này trở đi, nam giới bắt đầu bước vào tuổi lao động.

V. Chất Lượng Dịch Vụ Y Tế Ảnh Hưởng Đến CSSKSS Nam

Những yếu tố công việc, môi trường và cuộc sống gia đình với trách nhiệm của người chồng, người cha đã ảnh hưởng rất nhiều đến SKSS của họ. Theo đó, những nhu cầu về tình dục và sinh sản cũng gia tăng nhanh chóng cũng như các về bệnh giới tính nam cũng có những biểu hiện rõ ràng hơn. Đề tài chỉ nghiên cứu tại Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân, Thành phố Hồ Chí Minh.

5.1. Lý Do Chọn Khoa Nam Học Bệnh Viện Bình Dân

Lý do chọn Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân vì hiện nay, trong các CSYT tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và trong cả nước nói chung thì Bệnh viện Bình Dân được xem là một cơ sở y tế công đầu tiên có sự chuyên môn hóa cao về lĩnh vực chăm sóc sức khỏe sinh sản nam giới. Do vậy, Khoa Nam học Bệnh viện Bình Dân đóng vai trò quan trọng nhất đối với việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của nam giới cũng như thu hút đông đảo nhất những người thụ hưởng ở các tỉnh thành phía nam và trong cả nước.

5.2. Ý Nghĩa Lý Luận và Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Thông qua đề tài này, chúng tôi vận dụng các cách tiếp cận và lý thuyết xã hội học phù hợp để triển khai nghiên cứu và cung cấp các kết quả thực nghiệm về việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ csskss nam giới, qua đó hiểu rõ hơn các vấn đề mang tính lý thuyết. Đề tài hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến vấn đề này.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Tiếp Cận Dịch Vụ CSSKSS Nam Giới

Nêu lên các vấn đề mà thực tiễn đặt ra, làm cơ sở cho việc đề xuất những kiến nghị cho Chương trình “Chiến lược quốc gia về CSSKSS giai đoạn 2001- 2010” của Đảng và Chính phủ cũng như tiến tới thực hiện “Chiến lược quốc gia về CSSKSS giai đoạn 2011-2020”. Đề tài đi sâu tìm hiểu vấn đề chính sách và thực tế việc triển khai các chương trình CSSKSS cho nam giới trong cộng đồng hiện nay.

6.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ CSSKSS Nam Giới

Bên cạnh đó, đề tài cũng tìm hiểu thực trạng sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới tại các cơ sở y tế điển hình và chỉ ra các yếu tố tác động đến việc tiếp cận các dịch vụ CSSKSS của nam giới. Từ đó, chúng ta có những khuyến nghị giúp cho các nhà làm chính sách, nhà quản lý có cơ sở điều chỉnh thiết thực đảm bảo tính pháp lý và phù hợp với tình hình thực tiễn công tác CSSKSS đối với nam giới hiện nay.

6.2. Kế Thừa Nghiên Cứu và Đề Xuất Giải Pháp

Một ý nghĩa khác chính là từ việc kế thừa những nghiên cứu trước, đề tài tuy không quá mới nhưng luôn có những điểm nhấn để tạo nên sự khác biệt trước những thay đổi của điều kiện xã hội mới. Do vậy, đề tài hy vọng góp thêm một số giải pháp điều chỉnh và tăng cường cho công tác CSSKSS cho nam giới trong tình hình hiện nay và có những định hướng cho các vấn đề nghiên cứu tiếp theo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản nam giới đang ngày càng thu hút sự quan tâm của y học và xã hội học đương đại. Theo các thống kê y tế quốc tế, nguyên nhân hiếm muộn xuất phát từ nam giới hiện chiếm trên 40% tổng số ca, và tại Việt Nam có khoảng 10% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản gặp tình trạng hiếm muộn, trong đó 30% do nam đơn thuần và 20% do cả hai phía. Thêm vào đó, tỷ lệ rối loạn cương dương ở nam giới tuổi 40 là 39% và tăng lên 66% ở tuổi 70. Riêng tại Bệnh viện Bình Dân giai đoạn 2000 - 2002, số lượng bệnh nhân đến điều trị rối loạn cương đã lên tới hơn 2.150 người.

Tuy nhiên, trong suốt hơn 30 năm triển khai các chương trình dân số và y tế cộng đồng, phụ nữ vẫn là đối tượng phục vụ trung tâm, trong khi dịch vụ chuyên biệt cho nam giới gần như bị bỏ ngỏ. Sự e ngại tâm lý, định kiến giới cùng sự thiếu hụt cơ sở y tế nam học tạo nên rào cản lớn khiến nam giới chậm trễ tiếp cận y tế. Luận văn thạc sĩ xã hội học của tác giả Lê Thị Phương Hải nhằm khảo sát đặc điểm nhân khẩu - xã hội, nhận diện các yếu tố tác động đến nhận thức, thái độ và hành vi tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản của nam giới, đồng thời đánh giá chất lượng cung ứng dịch vụ y tế và hiệu quả của các kênh truyền thông hiện nay.

Nghiên cứu được triển khai tại Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân Thành phố Hồ Chí Minh, cơ sở y tế công lập chuyên sâu đầu tiên về lĩnh vực nam học tại Việt Nam, với dữ liệu điều tra thực địa được thu thập vào tháng 7 năm 2010. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giá trị, phục vụ việc đánh giá Chiến lược quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản giai đoạn 2001 - 2010 và xây dựng định hướng cho giai đoạn 2011 - 2020, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ nam giới tiếp cận y tế chuyên khoa kịp thời, nâng cao chất lượng dân số cho hơn 50% cơ cấu lực lượng lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn kết hợp nhiều khung lý thuyết xã hội học và y tế cộng đồng nhằm xây dựng lăng kính phân tích toàn diện. Trọng tâm là Mô hình niềm tin sức khỏe được ứng dụng để giải thích hành vi cá nhân dựa trên 4 trụ cột: nhận thức về tính dễ mắc bệnh, mức độ nghiêm trọng của bệnh tật, sự so sánh giữa lợi ích điều trị với chi phí rào cản, và các tín hiệu hành động thúc đẩy từ bên ngoài. Tiếp đến, Cách tiếp cận lối sống và Lý thuyết hệ thống xem xét việc sử dụng dịch vụ y tế như một hoạt động sống thiết yếu trong mối tương quan chặt chẽ với điều kiện kinh tế, gia đình, công việc và môi trường xã hội. Bên cạnh đó, Lý thuyết cấu trúc - chức năng và Lý thuyết lựa chọn hợp lý giúp luận giải cách nam giới cân nhắc chi phí, tính bảo mật, hiệu quả điều trị và uy tín chuyên môn của cơ sở y tế trước khi đưa ra quyết định hành động.

Các khái niệm chính được làm rõ trong nghiên cứu bao gồm: Sức khỏe sinh sản, Dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản nam giới, Vô sinh nam, Rối loạn chức năng tình dục và Nhiễm khuẩn đường sinh sản. Dẫn chứng từ báo cáo rà soát của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc cho thấy trong số 221 công trình nghiên cứu về sức khỏe sinh sản tại Việt Nam giai đoạn 2000 - 2005, chỉ có 2,6% nghiên cứu tập trung trực tiếp vào đối tượng nam giới. Đồng thời, chi phí điều trị các ca can thiệp kỹ thuật cao như thụ tinh trong ống nghiệm dao động từ 30 đến 80 triệu đồng với tỷ lệ thành công dưới 25%, là rào cản tài chính chi phối mạnh mẽ quá trình lựa chọn hành vi của các cặp vợ chồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và chiều sâu phân tích. Nguồn dữ liệu định lượng được thu thập từ 150 bảng hỏi khảo sát trực tiếp nam giới từ 20 tuổi trở lên đến khám và điều trị tại Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân. Phương pháp chọn mẫu phân suất định ngạch thuận tiện được áp dụng theo 4 nhóm tuổi: 20 - 30 tuổi, 31 - 40 tuổi, 41 - 55 tuổi và trên 55 tuổi, bao quát trọn vẹn nhóm đối tượng trong độ tuổi sinh sản và độ tuổi lao động.

Nghiên cứu định tính thực hiện 15 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc, gồm 10 bệnh nhân (5 ca nội trú, 5 ca ngoại trú), 1 Trưởng khoa Nam học, 2 bác sĩ điều trị nam khoa, 1 bác sĩ sản khoa phụ trách nam học và 1 Phó Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả cũng kết hợp kỹ thuật quan sát tham dự và không tham dự tại khu vực khám bệnh để ghi nhận chân thực thái độ của người bệnh và nhân viên y tế. Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 11.0 qua các kỹ thuật thống kê mô tả và phân tích tương quan. Việc lựa chọn phương pháp hỗn hợp này giúp khắc phục rào cản tâm lý nhạy cảm của chủ đề nam học, vừa lượng hóa được các biến số nhân khẩu xã hội, vừa thấu hiểu sâu sắc những nguyên nhân vô hình ảnh hưởng đến quyết định tiếp cận dịch vụ. Đợt khảo sát thực địa được hoàn thành vào tháng 7 năm 2010 và xử lý dữ liệu báo cáo vào tháng 12 năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa ghi nhận nhiều phát hiện quan trọng về thực trạng và các yếu tố chi phối hành vi tiếp cận dịch vụ y tế của nam giới:

Thứ nhất, về cơ cấu bệnh tật và độ tuổi, nhóm nam giới trong độ tuổi lao động từ 20 đến 55 tuổi chiếm trên 85% tổng số ca đến khám. Các bệnh lý thường gặp nhất gồm rối loạn chức năng tình dục (rối loạn cương dương, xuất tinh sớm) chiếm khoảng 45%, vô sinh nam chiếm 30%, và viêm nhiễm đường sinh sản cùng bệnh lây truyền qua đường tình dục chiếm 25%. Nhóm trẻ tuổi 20 - 30 tuổi tập trung nhiều vào các vấn đề viêm nhiễm và xuất tinh sớm, trong khi nhóm trên 40 tuổi đối diện nhiều hơn với tình trạng mãn dục và rối loạn cương.

Thứ hai, mức độ nghiêm trọng của bệnh tật là động lực quyết định việc tìm kiếm điều trị y tế. Hơn 75% nam giới chỉ chủ động đến bệnh viện khi các triệu chứng đã biểu hiện rõ ràng, gây ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp đến khả năng tình dục hoặc đe dọa hạnh phúc gia đình. Ngược lại, các dấu hiệu nhẹ ban đầu thường bị bỏ qua hoặc tự mua thuốc điều trị tại nhà.

Thứ ba, uy tín chuyên môn và chất lượng dịch vụ là tiêu chí lựa chọn hàng đầu. Khoảng 82% bệnh nhân chọn Khoa Nam học Bệnh viện Bình Dân vì sự tin tưởng vào tay nghề của bác sĩ chuyên khoa tuyến cuối và cơ sở vật chất chuyên biệt. Về mặt kinh tế, 68% bệnh nhân nhận định mức phí dịch vụ tại bệnh viện công lập là vừa phải, song chi phí điều trị kỹ thuật cao vẫn là gánh nặng lớn đối với 32% nhóm có thu nhập thấp.

Thứ tư, kênh truyền thông tiếp nhận thông tin còn nhiều hạn chế. Hơn 60% bệnh nhân tìm hiểu kiến thức ban đầu qua internet, sách báo hoặc người quen giới thiệu, trong khi tỷ lệ tiếp cận thông tin thông qua mạng lưới y tế và cộng tác viên dân số cơ sở chỉ đạt dưới 15%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự chi phối của chuẩn mực văn hóa và định kiến giới đối với hành vi chăm sóc sức khỏe của nam giới. Quan niệm truyền thống về bản lĩnh phái mạnh khiến nam giới cảm thấy mặc cảm, xấu hổ khi gặp trục trặc sinh lý, dẫn đến thời gian trì hoãn từ lúc xuất hiện triệu chứng đến khi đi khám kéo dài trung bình từ 6 đến 18 tháng. Đa số bệnh nhân có xu hướng dùng các từ ngữ nói giảm nói tránh như bệnh thận hay suy nhược để che giấu bệnh lý thực sự.

So sánh với các nghiên cứu cộng đồng tại Hà Nội trên mẫu 800 nam giới, tỷ lệ tiếp cận dịch vụ nam học tại các trạm y tế xã phường chỉ đạt dưới 10%, cho thấy tuyến y tế cơ sở gần như chưa cung ứng được các dịch vụ chuyên sâu này. Dữ liệu của luận văn có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ cột thể hiện sự phân bổ bệnh lý theo từng nhóm tuổi và bảng ma trận tương quan giữa mức thu nhập với khả năng chi trả viện phí. Thảo luận chỉ ra rằng việc nâng cao tính bảo mật trong quy trình khám và xóa bỏ mặc cảm tâm lý là chìa khóa then chốt để rút ngắn thời gian trì hoãn điều trị của người bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị chính nhằm tăng cường hiệu quả tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho nam giới:

Thứ nhất, mở rộng mạng lưới và danh mục dịch vụ nam học tại tuyến y tế cơ sở do Bộ Y tế và Sở Y tế các địa phương chỉ đạo thực hiện. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ các trung tâm y tế quận huyện có phòng tư vấn và khám nam khoa cơ bản từ dưới 10% lên 35% trong giai đoạn 2011 - 2015, giảm tải áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.

Thứ hai, đổi mới nội dung và hình thức truyền thông thay đổi hành vi do Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình phối hợp các cơ quan truyền thông triển khai. Kế hoạch giai đoạn 2011 - 2014 đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nam giới có hiểu biết đúng về sức khỏe sinh sản từ khoảng 35% lên 65%, đẩy mạnh các kênh tư vấn trực tuyến, website chuyên đề và đường dây nóng bảo mật để giải tỏa tâm lý e ngại.

Thứ ba, tăng cường đào tạo chuyên môn và phát triển nguồn nhân lực y tế nam khoa do Bệnh viện Bình Dân phối hợp cùng các trường đại học y khoa thực hiện. Đặt chỉ tiêu tổ chức tối thiểu 12 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm, phấn đấu tăng 50% số lượng bác sĩ và điều dưỡng có kỹ năng tư vấn nam học chuyên trách tại các cơ sở y tế công lập đến năm 2016.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách tài chính y tế và bảo hiểm y tế do Bộ Y tế cùng Bảo hiểm Xã hội Việt Nam phối hợp xây dựng. Cần từng bước đưa các dịch vụ xét nghiệm, thăm dò chức năng nam khoa vào danh mục được bảo hiểm y tế chi trả từ 30% đến 50%, đồng thời có chính sách trợ giá kỹ thuật điều trị vô sinh cho các đối tượng khó khăn trong giai đoạn 2012 - 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại Bộ Y tế, Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình: Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm để lồng ghép các chỉ tiêu chăm sóc sức khỏe nam giới vào Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020.

2. Ban giám đốc bệnh viện và đội ngũ y bác sĩ chuyên khoa Nam học, Ngoại niệu, Sản phụ khoa: Dữ liệu nghiên cứu giúp các cơ sở y tế tối ưu hóa quy trình khám chữa bệnh, tổ chức phòng khám bảo mật, cải thiện thái độ giao tiếp nhằm tạo môi trường thân thiện cho bệnh nhân nam.

3. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Y tế công cộng: Tài liệu đóng vai trò là một case study điển hình về việc ứng dụng kết hợp lý thuyết niềm tin sức khỏe và phương pháp nghiên cứu hỗn hợp định lượng - định tính vào một đề tài y xã hội học nhạy cảm.

4. Cán bộ truyền thông y tế và các tổ chức xã hội: Cung cấp góc nhìn sâu sắc về tâm lý tiếp nhận thông tin của nam giới, hỗ trợ thiết kế các chiến dịch truyền thông bình đẳng giới và giáo dục giới tính đạt hiệu quả tác động cao.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu tập trung vào các nhóm bệnh nam khoa phổ biến nào tại Bệnh viện Bình Dân? Nghiên cứu chỉ ra 3 nhóm bệnh lý chủ yếu gồm: rối loạn chức năng tình dục (rối loạn cương, xuất tinh sớm) chiếm khoảng 45%, vô sinh nam chiếm 30%, và nhiễm khuẩn đường sinh sản chiếm 25%. Đây là các bệnh lý tác động trực tiếp đến thể chất và tâm lý của nam giới.

Rào cản tâm lý lớn nhất khiến nam giới trì hoãn đi khám bệnh nam khoa là gì? Tâm lý e ngại, mặc cảm về bản lĩnh phái mạnh và sợ bị lộ thông tin cá nhân là rào cản lớn nhất. Khoảng 75% bệnh nhân chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, với thời gian trì hoãn trung bình từ 6 đến 18 tháng do tâm lý che giấu bệnh hoặc tự điều trị không đúng cách.

Chất lượng dịch vụ y tế ảnh hưởng như thế nào đến quyết định chọn nơi điều trị của bệnh nhân? Có tới 82% bệnh nhân chọn Khoa Nam học Bệnh viện Bình Dân nhờ sự tin tưởng vào trình độ chuyên môn cao của bác sĩ tuyến cuối cùng uy tín của bệnh viện công lập. Thái độ giao tiếp tôn trọng, thấu hiểu của nhân viên y tế là yếu tố giữ chân người bệnh.

Yếu tố chi phí điều trị có tạo ra rào cản lớn đối với nam giới không? Khoảng 68% bệnh nhân cho rằng chi phí khám chữa bệnh thông thường tại bệnh viện công là hợp lý. Tuy nhiên, đối với 32% nhóm có thu nhập thấp, các can thiệp kỹ thuật cao như vi phẫu hay điều trị vô sinh với chi phí hàng chục triệu đồng vẫn là gánh nặng tài chính lớn.

Tại sao mạng lưới y tế tuyến cơ sở chưa đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe sinh sản cho nam giới? Y tế tuyến xã phường và quận huyện lâu nay chủ yếu tập trung vào phụ nữ và kế hoạch hóa gia đình. Sự thiếu hụt bác sĩ chuyên khoa nam học và trang thiết bị chuyên dụng khiến dưới 10% nam giới có thể tìm kiếm dịch vụ nam khoa phù hợp tại địa phương.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ tính cấp thiết của việc mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản chuyên sâu cho nam giới trong bối cảnh các bệnh lý nam khoa gia tăng nhanh chóng.
• Nghiên cứu chỉ ra nhận thức về mức độ nghiêm trọng của bệnh tật và uy tín chuyên môn của cơ sở y tế là hai yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến hành vi đi khám.
• Phân tích rõ rào cản định kiến giới và sự thiếu hụt dịch vụ tại y tế cơ sở khiến thời gian trì hoãn khám bệnh của nam giới kéo dài từ 6 đến 18 tháng.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm giá trị phục vụ trực tiếp cho việc hoạch định Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020.
• Đề xuất lộ trình giải pháp giai đoạn 2011 - 2016 chú trọng hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao năng lực chuyên môn và đổi mới truyền thông số.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đặt nền móng tiếp cận xã hội học sâu sắc cho một lĩnh vực y khoa nhạy cảm, khẳng định nam giới cần được bảo đảm quyền tiếp cận y tế bình đẳng. Để nâng cao chất lượng dân số và hạnh phúc gia đình, các cơ quan quản lý, cơ sở y tế và cộng đồng cần nhanh chóng chung tay đưa các khuyến nghị thực tiễn của công trình vào hành động ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 về cơ sở lý luận và thực tiễn, chương 2 về đặc điểm địa bàn nghiên cứu và mẫu nghiên cứu và chương 3 là kết quả nghiên cứu. Ở chương1: cơ sở lý luận và thực tiễn, chúng tôi tập trung trình bày những vấn đề chung nhất liên quan đến chủ đề nghiên cứu như tổng quan về tình hình nghiên cứu đề tài, các lý thuyết, các cách tiếp cận, các khái niệm và việc đo lường các biến số. Trong chương 2, chúng tôi sẽ trình bày kết đôi nét về tình hình bệnh nam khoa và thực trạng cung ứng dịch vụ nam học trong cộng đồng hiện nay, kế đến là khái quát chung về Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tư vấn, khám, điều trị bệnh nam giới và mô tả mẫu nghiên cứu. Cuối cùng, ở chương chính, tác giả sẽ phân tích nhận thức của nam giới xung quanh các vấn đề SKSS nhằm chỉ ra những yếu tố tác động đến việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ CSSKSS của nam giới từ số liệu điều tra thu được của cuộc khảo sát.

Trong phần kết luận và khuyến nghị, chúng tôi tổng kết lại các nội dung đã trình bày ở chương 2 và chương 3, trên cơ sở đó, chúng tôi đưa ra một số khuyến nghị và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. 12 PHẦN NỘI DUNG 13 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 1. Các chính sách và văn bản pháp luật liên quan đến vấn đề SKSS nam giới tại Việt Nam Sớm nhận thức được tầm quan trọng của mối quan hệ giữa dân số, phát triển và cuộc chiến chống đói nghèo, Việt Nam đã tham gia chương trình dân số toàn cầu từ những năm 1960.

Các văn bản đầu tiên về chính sách dân số đã nhấn mạnh đến việc thực hiện KHHGĐ, trong đó, nam giới là nhóm đối tượng đóng vai trò quan trọng để chính sách dân số được thành công trọn vẹn. Chính vì thế, Đảng và Nhà nước quan tâm ngay từ chỉ thị 99/TTg ngày 16 -10 -1963 của Thủ tướng Chính phủ về công tác hướng dẫn sinh đẻ có kế hoạch, trong đó có phần phương pháp tiến hành công tác hướng dẫn sinh đẻ có đề cập: “Đối tượng tuyên truyền, giáo dục là những người vợ chồng, những người sắp trở thành vợ chồng. Đối tượng bao gồm nam, nữ thanh niên, những người trung niên và các bậc phụ lão, vì các cụ hay đòi sớm có con. Cần chú trọng thanh niên và nam giới.

Tuyên truyền, giáo dục phải thích hợp với từng đối tượng”. Và những năm sau thì quan điểm giới luôn được chú ý và nhắc lại trong các văn bản về chính sách dân số của nước ta: “Đối tượng là những phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, đồng thời phải coi trọng tuyên truyền vận động trong nam giới, trong quân đội và công an. Phải giải thích cho những bậc phụ lão hiểu rõ để ủng hộ chủ trương này” theo chỉ thị 265/CP ngày 19 – 10 -1978 của Chính phủ về đẩy mạnh cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch. Không những thế mà nam giới còn được xem là nhóm đối tượng cần có sự quan tâm riêng biệt như Quyết định số 315/HĐBT ngày 24/08/1992 của chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về chiến lược thông tin – giáo dục – truyền thông trong Dân số - KHHGĐ (1992 – 2000), ở chương III “các nhóm đối tượng”, có đề cập: 14 “2.

Nam giới: Mặc dù trong nhóm đối tượng thứ nhất đã đề cập đến cả nam và nữ, song xét đến những đặc điểm tâm lý truyền thống, đến tình hình thực hiện kế hoạch hóa gia đình ở Việt Nam, nam giới cần được tách thành một nhóm đối tượng riêng để có những thông điệp đặc thù và cách tiếp cận đặc thù. Trong nam giới cần đặc biệt chú ý đến: - Nam giới trung niên, chủ gia đình. - Nam giới trong những gia đình không và chưa có con trai. - Nam giới thuộc những gia đình và khu vực chưa thực hiện kế hoạch hóa gia đình hoặc tỉ lệ tham gia còn thấp.” Ngoài ra, trách nhiệm của nam giới ngay từ đầu được xác định trong chương V “Thông điệp truyền thông” của Quyết định số 315/HĐBT: “f.Trách nhiệm của nam giới.

Làm cho nam giới hiểu rằng kế hoạch hóa gia đình không chỉ là việc riêng của phụ nữ. Là một công dân, người chồng, người cha, nam giới có trách nhiệm và bổn phận tham gia tích cực vào các chương trình dân số và kế hoạch hóa gia đình, ủng hộ người vợ và bản thân cũng áp dụng các biện pháp tránh thai”. Từ những chủ trương, chính sách dân số nêu trên càng khẳng định rằng Đảng và Nhà Nước ta đã rất quan tâm và coi trọng đến chất lượng dân số, quyền sinh sản, SKSS và đặc biệt chú ý đến vai trò và trách nhiệm của nam giới trong công tác dân số và kế hoạch hóa gia đình. Và tư tưởng này trong những năm sau đó đã được cộng đồng quốc tế đề cập và trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu.

Rõ nhất là trong các mục tiêu của Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển tại Cairô (1994) có nêu: “Tăng cường sự tham gia và chia sẻ trách nhiệm của nam giới trong việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình.” 15 “Bảo đảm rằng phụ nữ và nam giới được tiếp cận thông tin, giáo dục và các dịch vụ cần thiết để đạt được sức khỏe tình dục tốt và thực hiện trách nhiệm về quyền sinh sản của họ (tránh bạo lực)” Đặc biệt, vai trò và trách nhiệm của nam giới trong SKSS và quyền sinh sản đều được nhắc đến tại Hội nghị Cairô và Hội nghị Bắc Kinh cho thấy “nam giới có vai trò quan trọng trong SKSS và thực hiện nam nữ bình đẳng, do vậy mọi chương trình và dịch vụ về SKSS phải đặc biệt chú ý đến vai trò và trách nhiệm của nam giới. SKSS sẽ không được cải thiện đáng kể nếu không có sự bình đẳng nam nữ là những mối quan hệ chăm sóc lẫn nhau giữa hai giới” [23, tr. Vì thế, “cần có những nỗ lực đặc biệt thúc đẩy nam giới chia sẻ trách nhiệm và khuyến khích họ tham gia tích cực trong chức năng làm cha, hành vi tình dục và sinh sản kể cả kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe của mẹ và con trước khi đẻ, phòng tránh các bệnh lây qua đường tình dục…” [45]. Từ đó, nhiều tổ chức quốc tế như UNFPA, WHO có những chương trình làm tăng tính chấp nhận bao cao su hoặc đình sản nam hay Qũy Ford coi SKSS là một trong những chiến lược quan trọng trong thập kỷ 90 và xác định rõ: “chương trình thu hút nam giới trong những nỗ lực cải thiện sức khỏe sinh sản” [23, tr.

Trong những năm gần đây, WHO cũng chú trọng đến sự tham gia của nam giới trong kế hoạch hóa gia đình và sức khỏe sinh sản. Đó cũng là lý do vì sao Việt Nam chính thức tham gia và cam kết chương trình hành động quốc tế về dân số và phát triển được Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển tại Cairo (1994) và Cương lĩnh hành động quốc tế vì sự tiến bộ của phụ nữ được thông qua tại Hội nghị Quốc tế và Phụ nữ tại Bắc Kinh (1995). Từ đó, những văn bản luật, nghị định, pháp lệnh liên quan đến chương trình Dân số - KHHGĐ và SKSS cho thấy Chính phủ Việt Nam đã có những quan điểm sáng suốt, tầm nhìn chiến lược trong việc định hướng tích cực về mặt chính sách cũng như ngày càng quan tâm hơn đến vấn đề CSSKSS cho người dân, trong đó nam giới đã dần có sự chú ý nhiều hơn. 16 Và quan điểm này càng được củng cố và nhấn mạnh trong chỉ thị số 50/CT- TƯ ngày 6-3-1995 của Ban bí thư Trung ương Đảng về việc đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình trong khi vận động các đối tượng cần chú ý: “Vận động nam giới, làm cho nam giới thấy đầy đủ trách nhiệm của bản thân với việc sinh đẻ trong gia đình.

Từ khi có cuộc vận động sinh đẻ đến nay, chúng ta có phần thiếu chú ý vận động nam giới một cách đầy đủ, do đó có nhiều người chồng chưa nhận thức đúng trách nhiệm trong công tác này”. Tuy nhiên, dù đối tượng nam giới đã được Đảng và Nhà nước ta có sự quan tâm nhiều hơn trong các chính sách dân số, chương trình CSSKSS nhưng hơn 30 năm (kể từ những năm 60 đến những năm 90), vai trò và trách nhiệm của nam giới cũng chỉ hạn chế ở mảng KHHGĐ, bình đẳng giới nhằm hỗ trợ cho đối tượng chủ yếu là “phụ nữ” và “trẻ em”. Tất cả các chính sách và chương trình CSSKSS cho nam giới trong thời gian qua chỉ mới trong giai đoạn khởi đầu như một nhận xét của tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam thì "chiến lược dân số - kế hoạch hóa gia đình đến năm 2000 nhấn mạnh rất rõ vào các mục đích giảm sinh nhưng ít quan tâm tới các khía cạnh rộng rãi của sức khỏe sinh sản” [23, tr. Chính vì thế, cũng chưa thật sự có những chính sách, văn bản hoặc chương trình CSSKSS cụ thể nào cho nam giới như cung cấp các dịch vụ tư vấn, khám và điều trị các bệnh nam khoa chẳng hạn.

CSSKSS là một trong những quyền cơ bản và được quy định rõ trong pháp lệnh dân số năm 2003: “Mọi công dân có quyền được cung cấp thông tin và dịch vụ dân số có chất lượng, thuận tiện, an toàn và được giữ bí mật theo quy định của pháp luật” (Khoản a và khoản b, điều 4, Pháp lệnh dân số năm 2003) và “Mọi công dân có quyền được lựa chọn các biện pháp CSSSKSS/KHHGĐ nhằm nâng cao chất lượng dân số” (Khoản c, điều 4, Pháp lệnh dân số năm 2003). Để người dân tiếp cận các dịch vụ này, “nhà nước có chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân 17 đầu tư, hợp tác, giúp đỡ, hỗ trợ chương trình CSSKSS/KHHGĐ” (Khoản 2, điều 5, Pháp lệnh dân số năm 2003). Những nội dung và các hoạt động cần được triển khai trong Nghị định số 104/2003/CP-NĐ ngày 16/09/2003: “thông tin dân số bao gồm kiến thức dân số, SKSS/KHHGĐ, bình đẳng giới…”, riêng “các loại dịch vụ dân số bao gồm cung cấp thông tin, số liệu, các phương tiện và sản phẩm phục vụ công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục và tư vấn về dân số, cung cấp phương tiện tránh thai, dịch vụ CSSKSS/KHHGĐ…”.