DỰ ÁN SỨ C KHỎ E SINH SẢ N Tư vấ n lồ ng ghép về sứ c khoẻ tình dụ c và sứ c khỏ e sinh sả n Tài liệ u dành cho họ c viên Hà Nội − 2008 LỜ I CẢ M Ơ N Bộ giáo trình Tư vấ n lồ ng ghép về sứ c khoẻ tình dụ c và sứ c khỏ e sinh sả n là một phần trong toàn bộ quá trình xây dựng và phát triển tài liệu tập huấn được xây dựng và hỗ trợ bởi Dự án Sức khoẻ sinh sản (Dự án SKSS). Dự án SKSS là chương trình phối hợp giữa các đối tác gồm Pathfinder International, EngenderHealth, Ipas và Bộ Y tế Việt Nam, với mục đích hỗ trợ chính phủ nâng cao chất lượng và mở rộng các hình thức dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản trong mạng lưới chăm sóc sức khoẻ sinh sản của nhà nước. Dự án hỗ trợ 15 tỉnh trải dài từ Bắc vào Nam. Dự án SKSS coi tư vấn là nền tảng trong những nỗ lực để hỗ trợ chất lượng cung cấp dịch vụ SKSS.
Trong một cuộc hội thảo tổ chức tháng 4/2002, các đối tác và các bên tham gia chính của Dự án SKSS đã nhất trí về việc cần mở rộng mô hình tư vấn để chú trọng hơn tới các vấn đề sức khoẻ tình dục và giới. Nỗ lực này hỗ trợ mạnh mẽ việc thực hiện Mục tiêu 7 trong Chiến lược SKSS quốc gia, là mục tiêu có nội dung kêu gọi “nâng cao kiến thức cho nam giới và phụ nữ về các mối quan hệ tình dục và tính dục, nhằm thúc đẩy việc thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm đối với các mối quan hệ tình dục trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau để cải thiện sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống”. Ngoài ra, tư vấn toàn diện được coi như một phương tiện quan trọng để thúc đẩy lồng ghép dịch vụ trong khuôn khổ mạng lưới chăm sóc sức khỏe sinh sản. Bộ giáo trình Tư vấ n lồ ng ghép về sứ c khỏ e tình dụ c và sứ c khỏ e sinh sả n đã được tổ chức EngenderHealth xây dựng, nhằm đáp ứng nhu cầu của toàn thế giới đối với các công cụ đào tạo có chất lượng để nâng cao kiến thức, quan điểm, kỹ năng và sự tự tin trong tư vấn và giao tiếp trong tất cả các khía cạnh của sức khoẻ sinh sản, kể cả sức khoẻ tình dục.
Bộ tài liệu này đã được EngenderHealth thử nghiệm tại Bangladesh, Ghana, Jordan và Kenya, sau đó được hoàn thiện và công bố năm 2003. Bản giáo trình này về cơ bản rất nhất quán với giáo trình nguyên gốc của EngenderHealth. Tuy nhiên, nó đã được chỉnh sửa để phù hợp với hệ thống Chuẩn quốc gia và Hướng dẫn về Chăm sóc sức khỏe sinh sản do Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2002. Ngoài ra, có một số điều chỉnh nhỏ để phản ánh tập tục văn hoá và các ưu tiên về sức khỏe sinh sản của Việt Nam.
Giáo trình này đã được thử nghiệm thực địa vào đầu năm 2005 trong các giảng viên cấp tỉnh thuộc 8 tỉnh trong Dự án SKSS tại Việt Nam, sau đó được chỉnh sửa dựa trên ý kiến đóng góp của các giảng viên và học viên cũng như các bài học rút ra từ quá trình tập huấn. Dự án SKSS xin bày tỏ lòng biết ơn đối với EngenderHealth vì đã cho phép chuyển thể giáo trình trong khuôn khổ Dự án tại Việt Nam. Dự án Sứ c khỏ e sinh sả n LỜ I NÓI ĐẦ U Kể từ sau Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát triển tại Cairo năm 1994 và Hội nghị Phụ nữ Thế giới lần thứ IV tại Bắc Kinh năm 1995, các tổ chức phát triển và y tế cộng đồng quốc tế đã có một cách tiếp cận toàn diện hơn với SKSS và cố gắng mở rộng cũng như lồng ghép các loại hình dịch vụ. Sự chuyển hướng sang SKSS lồng ghép bao gồm cả việc quan tâm hơn nữa tới các quyền khách hàng, chất lượng chăm sóc, lựa chọn trên cơ sở có thông tin và đảm bảo đề cập được sự khác biệt về giới.
Sự chuyển hướng này cũng thừa nhận các nhu cầu đa dạng của khách hàng trong lĩnh vực SKSSTD và đưa ra việc cần có những thay đổi trong toàn bộ hệ thống chăm sóc y tế để đáp ứng những nhu cầu đó. Các chương trình dịch vụ cần phải có cách tiếp cận lấy khách hàng làm trung tâm, liên kết các dịch vụ sao cho có thể chăm sóc một cách toàn diện, đáp ứng mọi nhu cầu liên quan của khách hàng và đảm bảo sao cho những người cung cấp dịch vụ có độ nhạy cảm cần thiết trước các vấn đề y tế, xã hội và hành vi, vốn có thể là lý do sâu xa mà khách hàng không nói ra. Người cung cấp dịch vụ cần được đào tạo thêm và có cơ chế hỗ trợ để có các kỹ năng, kiến thức cũng như sự tự tin cần có giúp cho việc giao tiếp hiệu quả với khách hàng. Tất cả những dịch vụ SKSSTD đều có đặc điểm chung là rất nhạy cảm.
Đây là những vấn đề rất riêng tư và bị ảnh hưởng bởi các định kiến và những qui định khắt khe của hệ thống xã hội, tôn giáo, chính trị và pháp luật. Một công trình khảo sát của Tổ chức EngenderHealth năm 2001 cho thấy những tài liệu đào tạo về tư vấn hiện nay hầu như không thảo luận về thực hành tình dục và mối liên quan tới sức khoẻ. Tương tự như vậy, người cung cấp dịch vụ thường đề cập các dịch vụ chăm sóc SKSS một cách riêng lẻ, không tính đến những điểm chung liên kết các lĩnh vực này, hay việc các nhu cầu SKSS của khách hàng thường có mối liên quan đến nhau như thế nào. Cả khách hàng và người cung cấp dịch vụ thường không tự tin và thiếu kiến thức về tình dục.
Điều này đã gây ra những trở ngại đáng kể đối với việc tư vấn một cách hiệu quả cho khách hàng cũng như giao tiếp giữa khách hàng-người cung cấp dịch vụ. Người ta rất hay bỏ lỡ các cơ hội đề cập tới khách hàng cũng như tất cả các nhu cầu SKSS của họ một cách toàn diện, điều đó gây tác động tiêu cực đối với sức khoẻ cộng đồng. Giáo trình tập huấn này nhằm bù lấp khoảng trống nói trên trong các tài liệu tập huấn và đáp ứng nhu cầu về cung cấp kiến thức, phát triển kỹ năng và thái độ, cũng như tạo sự tự tin thoải mái trong giao tiếp và tư vấn hiệu quả trong mọi lĩnh vực SKSS, bao gồm cả tình dục. Giáo trình này sử dụng khái niệm Sứ c khoẻ sinh sả n - Sứ c khoẻ tình dụ c để mô tả phạm vi các vấn đề sức khoẻ của các khách hàng nhận dịch vụ tư vấn lồng ghép.
Giáo trình chủ yếu dành cho những người cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế, những người giám sát và những người quản lý chương trình. Các kỹ năng tư vấn đề cập ở đây được cho là phù hợp với cả các dịch vụ phòng ngừa và điều trị trong toàn bộ hệ thống y tế quốc gia của các học viên. Cuối cùng, mục tiêu của cách tiếp cận cùng tham gia khi định nghĩa các khái niệm và xây dựng các hồ sơ khách hàng tiềm năng trong giáo trình này là để giúp học viên các kỹ năng xem xét thực tiễn và tìm hiểu các vấn đề SKSS ưu tiên trong cộng đồng của họ một cách phù hợp với nền văn hoá sở tại. MỤ C LỤ C Danh mục chữ viết tắt .i Bài 1 Làm quen và giới thiệu.
1 Bài 2 Cây vấn đề Nguyên nhân và hậu quả của các vấn đề SKSSTD. 3 Bài 3 Hồ sơ khách hàng với các vấn đề SKSSTD. 7 Bài 4 Khái niệm sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục, tư vấn lồng ghép SKSSTD. 9 Bài 5 Vì sao phải nói chuyện với khách hàng về tính dục?.
15 Bài 6 Quá trình học hỏi và phát triển tình dục. 19 Bài 7 Giới và vai trò giới. 23 Bài 8 Tình dục lành mạnh và an toàn hơn. 27 Bài 9 Hỗ trợ khách hàng ra quyết định tự nguyện trên cơ sở có đầy đủ thông tin.
29 Bài 10 Đáp ứng quyền khách hàng trong các bước của tư vấn. 33 Bài 11 Xây dựng mối quan hệ với khách hàng Lưu ý với khách hàng là nam giới và vị thành niên. 45 Bài 12 Giới thiệu chủ đề tình dục với khách hàng Thực hành tư vấn G1. 55 Bài 13 Đặt câu hỏi mở.
59 Bài 14 Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu đối với khách hàng. 61 Bài 15 Tìm hiểu tình trạng các mối quan hệ tình dục của khách hàng. 65 Bài 16 Đánh giá nguy cơ và giúp khách hàng tự đánh giá nguy cơ. 69 Bài 17 Thực hành tư vấn G2.
79 Bài 18 Kỹ năng lắng nghe và diễn giải. 81 Bài 19 Cung cấp thông tin trong tư vấn lồng ghép SKSSTD. 85 Bài 20 Sử dụng hình ảnh hỗ trợ để giải thích giải phẫu và sinh lý sinh sản. 93 Bài 21 Thực hành tư vấn G3: Giới thiệu.
97 Bài 22 Trình bày hồ sơ khách hàng và phân lại nhóm. 99 Bài 23 Tác động của mất cân bằng quyền lực trong việc đưa ra các quyết định liên quan đến SKSSTD. 101 Bài 24 Giúp khách hàng ra quyết định Thực hành tư vấn G4. 111 Bài 25 Giúp khách hàng thực hiện quyết định Thực hành tư vấn G5.
115 Bài 26 Giúp khách hàng xây dựng kỹ năng trao đổi với bạn tình và sử dụng bao cao su. 117 Bài 27 Tổng thực hành. 125 Bài 28 Đáp ứng nhu cầu của người CCDV và khắc phục những rào cản đối với TVLG SKSSTD. 127 Bài 29 Kế hoạch cá nhân áp dụng những điều đã học được trong khóa tập huấn.
131 Bài 30 Theo dõi, giám sát sau đào tạo. 135 Phụ lục A Các bước cơ bản của tư vấn 6G. 137 Phụ lục B Tài liệu nguồn về chăm sóc phá thai. 207 Phụ lục C Tài liệu nguồn về chăm sóc sức khỏe bà mẹ.
231 Phụ lục D Đảm bảo sự riêng tư và bí mật. 239 Phụ lục E Tài liệu nguồn về HIV và NTLQĐTD. 249 Tài liệu tham khảo.