Thực Trạng Kiến Thức và Thái Độ về Sức Khỏe Sinh Sản của Vị Thành Niên tại Bắc Giang

Bài viết phân tích thực trạng kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh trung học phổ thông Bắc Giang cùng hiệu quả can thiệp.

• Trường học: Trường Trung Học Phổ Thông Bắc Giang
• Chuyên ngành: Sức Khỏe Sinh Sản
• Đề tài: Nâng Cao Kiến Thức và Thái Độ về Sức Khỏe Sinh Sản cho Vị Thành Niên tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Bắc Giang

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sức Khỏe Sinh Sản Vị Thành Niên Bắc Giang

Sức khỏe sinh sản (SKSS) vị thành niên là một nội dung quan trọng trong chiến lược quốc gia về chăm sóc SKSS. Tuy nhiên, sức khỏe sinh sản vị thành niên hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề nổi cộm, bất cập cần quan tâm. Vị thành niên chiếm tỷ lệ lớn trong dân số Việt Nam (22-23%) và có sự hiểu biết tương đối phong phú về các khía cạnh khác nhau như tuổi dậy thì, tâm lý lứa tuổi, tình bạn khác giới, tình yêu, tình dục, thụ thai, các biện pháp tránh thai, các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục, HIV/AIDS. Tuy nhiên, sự hiểu biết này còn sơ sài, phiến diện và nhiều khi thiếu chính xác do kiến thức có được chủ yếu từ các kênh truyền thông đại chúng và sách báo hoặc tự trao đổi với bạn bè. Kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản đặc biệt là vấn đề mang thai, nạo phá thai, các bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS cũng rất hạn chế.

1.1. Định Nghĩa Vị Thành Niên Và Sức Khỏe Sinh Sản

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuổi vị thành niên là giai đoạn từ 10-19 tuổi, chia thành 3 thời kỳ: VTN sớm (10-13 tuổi), VTN giữa (14-16 tuổi), và VTN muộn (17-19 tuổi). Sức khỏe sinh sản (SKSS) là sự thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật hoặc tàn phế của hệ thống sinh sản, chức năng và quá trình sinh sản. Điều này cũng hàm ý là mọi người, kể cả nam và nữ, đều có quyền được nhận thông tin và tiếp cận dịch vụ SKSS, các biện pháp kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) an toàn, có hiệu quả và chấp nhận được. Đây là định nghĩa được đưa ra trong Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển ở Cairo năm 1994.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Sức Khỏe Sinh Sản Tuổi Teen

Giáo dục sức khỏe sinh sản cho tuổi teen là vô cùng quan trọng vì giúp các em hình thành ý thức và thói quen tự bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe sinh sản. Vị thành niên cần hiểu biết và có thái độ đúng về sự phát triển thể chất, tâm lý và sinh lý, đồng thời có kiến thức về sức khỏe sinh sản để tự chăm sóc mình. Trong thời đại bùng nổ thông tin, vị thành niên chịu nhiều tác động của các phương tiện thông tin đại chúng, bao gồm cả hình ảnh khiêu dâm, kích dục. Nhiều em có hoạt động tình dục nhưng lại thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản.

II. Thực Trạng Kiến Thức Sức Khỏe Vị Thành Niên Tại Bắc Giang

Công tác chăm sóc SKSS vị thành niên tại Bắc Giang còn nhiều bất cập. Một bộ phận nhân dân, nhất là tuổi vị thành niên chưa hình thành được ý thức và thói quen tự bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe sinh sản. Muốn chăm sóc và tự bảo vệ thì vị thành niên cần phải có hiểu biết và có thái độ đúng về sự phát triển thể chất, tâm lý và sinh lý trong thời kỳ này đồng thời cũng cần có một số hiểu biết về sức khỏe sinh sản để biết cách tự chăm sóc mình. Theo nghiên cứu, khoảng 55% vị thành niên, thanh niên chưa từng được nghe nói về tâm sinh lý tuổi dậy thì, 18% nữ thanh thiếu niên đã từng nạo phá thai.

2.1. Thiếu Hụt Kiến Thức Về Giáo Dục Giới Tính Vị Thành Niên

Năm 1999, Tổng điều tra dân số cho thấy 50% số vị thành niên còn thiếu kiến thức về giới tính, dấu hiệu dậy thì, các biện pháp tránh thai, tác hại của nạo hút thai và cách phòng chống lây truyền qua đường tình dục. Những vấn đề này đe dọa trực tiếp đến sức khỏe sinh sản vị thành niên và đang trở thành sự quan tâm của Việt Nam và thế giới.

2.2. Quan Hệ Tình Dục Sớm Và Hậu Quả

Với lối sống hiện nay, số vị thành niên quan hệ tình dục trước hôn nhân tăng, tình trạng nạo phá thai tăng, hiện tượng lạm dụng tình dục trẻ em cũng có xu hướng tăng, đã và đang diễn ra tại các trường trung học phổ thông. Điều này dẫn đến nhiều hệ lụy, bao gồm mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, và ảnh hưởng đến tâm lý của vị thành niên.

III. Giải Pháp Nâng Cao Kiến Thức Và Thái Độ Về Sức Khỏe

Nâng cao kiến thức, thái độ, kỹ năng thực hành và khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng cho vị thành niên, nhằm giúp cho vị thành niên trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS, hạn chế, tiến tới giảm tình trạng có thai ngoài ý muốn, nhiễm HIV/AIDS của vị thành niên là mục tiêu của công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên. Cần có những biện pháp can thiệp hiệu quả để cải thiện tình hình.

3.1. Truyền Thông Giáo Dục Sức Khỏe Hiệu Quả

Sử dụng các kênh truyền thông phù hợp với lứa tuổi vị thành niên, như mạng xã hội, video, trò chơi tương tác, để cung cấp thông tin chính xác và hấp dẫn về sức khỏe sinh sản. Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, câu lạc bộ sức khỏe sinh sản tại trường học và cộng đồng. Xây dựng tài liệu giáo dục dễ hiểu, trực quan và thân thiện với vị thành niên.

3.2. Tăng Cường Tư Vấn Và Hỗ Trợ Tâm Lý

Thành lập các trung tâm tư vấn sức khỏe sinh sản thân thiện với vị thành niên, nơi các em có thể tìm kiếm thông tin, được tư vấn và hỗ trợ tâm lý một cách kín đáo và an toàn. Đào tạo đội ngũ tư vấn viên có kiến thức chuyên môn, kỹ năng giao tiếp tốt và thái độ cởi mở, tôn trọng vị thành niên. Xây dựng đường dây nóng hoặc trang web tư vấn trực tuyến để vị thành niên có thể dễ dàng tiếp cận.

3.3. Tiếp Cận Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe Sinh Sản

Cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản thân thiện với vị thành niên tại các cơ sở y tế, bao gồm khám sức khỏe, tư vấn, cung cấp các biện pháp tránh thai, và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đảm bảo các dịch vụ này được cung cấp một cách kín đáo, an toàn và với chi phí hợp lý. Nâng cao nhận thức của vị thành niên về quyền được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

IV. Nghiên Cứu Về Thực Trạng Sức Khỏe Sinh Sản Học Sinh Bắc Giang

Nghiên cứu về "Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh trung học phổ thông thành phố Bắc Giang và hiệu quả can thiệp" được tiến hành với mục tiêu: (1) Mô tả thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh trung học phổ thông thành phố Bắc Giang năm học 2010 - 2011. (2) Đánh giá hiệu quả của biện pháp truyền thông giáo dục sức khỏe. Nghiên cứu này là cơ sở để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp.

4.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Và Đối Tượng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng và định tính, bao gồm khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu. Đối tượng nghiên cứu là học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Bắc Giang. Mẫu nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên theo phương pháp đa giai đoạn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kiến Thức Thái Độ Và Thực Hành

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức của học sinh về sức khỏe sinh sản còn hạn chế, đặc biệt là về các biện pháp tránh thai an toàn và phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Thái độ của học sinh đối với sức khỏe sinh sản còn chưa cởi mở và thoải mái. Thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh còn nhiều rủi ro, như quan hệ tình dục không an toàn và nạo phá thai.

V. Hiệu Quả Can Thiệp Cải Thiện Sức Khỏe Sinh Sản Vị Thành Niên

Đánh giá hiệu quả của biện pháp truyền thông giáo dục sức khỏe cho thấy có sự cải thiện đáng kể về kiến thức, thái độ và thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh sau can thiệp. Tuy nhiên, hiệu quả can thiệp còn chưa đồng đều giữa các nhóm đối tượng và cần có những biện pháp duy trì và tăng cường hiệu quả can thiệp.

5.1. Cải Thiện Kiến Thức Sau Can Thiệp

Sau khi được can thiệp bằng các biện pháp truyền thông giáo dục sức khỏe, học sinh có kiến thức tốt hơn về các vấn đề như tuổi dậy thì, các biện pháp tránh thai, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và hậu quả của việc mang thai ngoài ý muốn. Sự cải thiện này đặc biệt rõ rệt ở nhóm học sinh có kiến thức ban đầu thấp.

5.2. Thay Đổi Thái Độ Tích Cực Hơn

Sau can thiệp, học sinh có thái độ cởi mở và tích cực hơn đối với các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản, như việc sử dụng các biện pháp tránh thai, tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết và chia sẻ thông tin với bạn bè và gia đình.

5.3. Hành Vi An Toàn Hơn Trong Quan Hệ Tình Dục

Nghiên cứu cho thấy sau can thiệp, học sinh có xu hướng sử dụng các biện pháp tránh thai an toàn hơn và giảm thiểu các hành vi nguy cơ liên quan đến quan hệ tình dục, như quan hệ tình dục không an toàn và quan hệ tình dục với nhiều bạn tình.

VI. Hướng Đi Tương Lai Phát Triển Dịch Vụ Sức Khỏe Thân Thiện

Cần tiếp tục duy trì và tăng cường các chương trình giáo dục sức khỏe sinh sản cho vị thành niên tại Bắc Giang. Phát triển các dịch vụ sức khỏe sinh sản thân thiện với vị thành niên, đáp ứng nhu cầu của các em. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ và thực hành về sức khỏe sinh sản của vị thành niên để có những biện pháp can thiệp hiệu quả hơn.

6.1. Mở Rộng Phạm Vi Truyền Thông Giáo Dục

Truyền thông giáo dục về SKSSVTN cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và rộng rãi trên nhiều kênh khác nhau, từ trường học, gia đình đến cộng đồng, nhằm đảm bảo tất cả các em đều được tiếp cận với thông tin cần thiết.

6.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Y Tế

Cần đào tạo và bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho cán bộ y tế, giáo viên và những người làm công tác xã hội để họ có thể tư vấn và hỗ trợ vị thành niên về các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sức khỏe sinh sản vi ̣thành niên là một trong những nội dung quan trọng trong Chiế n lươ ̣c quố c gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản , song hiê ̣n nay, sức khỏe sinh sản vi ̣thành niên vẫn coǹ rấ t nhiề u vấ n đề nổ i cô ̣m, bất cập mà chúng ta cần phải quan tâm. Vị thành niên chiếm một tỷ lệ khá lớn trong dân số Viê ̣t Nam (chiế m 22-23%) và có sự hiểu biết tương đối phong phú về các khía cạnh khác nhau của sức khỏe sinh sản vị thành niên như tuổi dậy thì, tâm lý lứa tuổi, tình bạn khác giới, tình yêu, tình dục, thụ thai, các biện pháp tránh thai, các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục, HIV/AIDS. Tuy nhiên, sự hiểu biết này còn sơ sài, phiến diện và nhiều khi thiếu chính xác do các kiến thức mà các em có được từ lĩnh vực này không phải từ nhà trường mà chủ yếu từ các kênh truyền thông đại chúng và sách báo hoặc tự trao đổi với bạn bè. Kiế n thức của vi thành ̣ niên về chăm sóc sức khỏe sinh sản đă ̣c biê ̣t là vấ n đề mang thai, nạo phá thai, các bệnh nhiễm khuẩ n đường sinh sản và các bê ̣nh lây truyề n qua đường tình dục, HIV/AIDS cũng rấ t ha ̣n chế ngay cả ta ̣i những thành phố và thi ̣xa.

̃ Công tác chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên còn nhiều bất cập, một bộ phận nhân dân, nhất là tuổi vị thành niên chưa hình thành được ý thức và thói quen tự bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ sinh sản. Muốn chăm sóc và tự bảo vệ thì vị thành niên cần phải có hiểu biết và có thái độ đúng về sự phát triển thể chất, tâm lý và sinh lý trong thời kỳ này đồng thời cũng cần có một số hiểu biết về sức khoẻ sinh sản để biết cách tự chăm sóc mình. Trong thời điể m bù ng nổ thông tin như hiê ̣n nay , tuổ i vi ̣thành niên cũng chịu rất nhiều tác động của các phương tiện thông tin đại chúng , trong đó, không loa ̣i trừ các hin ̀ h ả nh khiêu dâm, kích dục. Nhiề u vi ̣thành niên có hoạt động tình dục nhưng la ̣i không có kiế n thức về sức khỏe sinh sản.

2 Tại Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số năm 1999, có tới 50% số vi ̣ thành niên còn thiếu kiến thức về giới tính , dấ u hiê ̣u dâ ̣y thì , các biện pháp tránh thai, tác hại của nạo hút thai và cách phòng chống lây truyền qua đường tình dục [26]. Những vấn đề này đe dọa trực tiếp đến sức khoẻ sinh sản vị thành niên và đang trở thành sự quan tâm của Viê ̣t Nam và của các nước trong khu vực cũng như trên thế giới. Với lối sống hiện nay, số vị thành niên quan hệ tình dục trước hôn nhân tăng, tình trạng nạo phá thai tăng, hiện tượng lạm dụng tình dục trẻ em cũng có xu hướng tăng, đã và đang diễn ra tại các trường trung học phổ thông. Nâng cao kiế n thức , thái độ, kỹ năng thực hành và khả năng tiế p câ ̣n các dich ̣ vu ̣ chăm sóc sức khỏe có chấ t lươ ̣ng cho vi ̣thành niên , nhằ m giúp cho vi ̣ thành niên trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục , HIV/AIDS, hạn chế , tiế n tới gi ảm tin ̀ h tra ̣ng có thai ngoài ý muốn , nhiễm HIV /AIDS của vị thành niên là mục tiêu của công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên [43].

Bắc Giang là một tỉnh miền núi, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản đố i với vi ̣thành niên cũng trong tình trạng chung của cả nước. Công tác này chưa được quan tâm đúng mức: khoảng 55% vị thành niên, thanh niên chưa từng được nghe nói về tâm sinh lý tuổi dậy thì, 18% nữ thanh thiếu niên đã từng nạo phá thai [39]. Xuất phát từ lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh trung học phổ thông thành phố Bắc Giang và hiê ̣u quả can thiê ̣p”. Nghiên cứu được tiến hành với 2 mục tiêu: 1.

Mô tả thực tra ̣ng kiế n thức, thái độ và thực hành về sức khỏe sinh sản của học sinh trung ho ̣c phổ thôngthành phố Bắc Giangnăm học 2010 - 2011. Đánh giá hiệu quả của biện pháp truyề n thông giáo dục sức khoẻ. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Mô ̣t số khái niêm ̣ 1.

Khái niệm về vị thành niên Tuổi vị thành niên (VTN) là thời kỳ phát triển đặc biệt, là sự lớn lên và trưởng thành của trẻ em để trở thành người lớn cả về thể lực, trí tuệ và khả năng hoà nhập cộng đồng. Đây là thời kỳ xảy ra đồng thời hàng loạt nhiều thay đổi bao gồm: sự lớn lên và trưởng thành về cơ thể, sự biến đổi về tâm lý các mối quan hệ xã hội. Theo quy ước của Tổ chức Y tế thế giới, lứa tuổi VTN nằm trong khoảng 10 – 19 tuổi; được chia thành 3 thời kỳ phát triển: Thời kỳ VTN sớm: từ 10 – 13 tuổi, Thời kỳ VTN giữa: từ 14 – 16 tuổi, Thời kỳ VTN muộn: từ 17 – 19 tuổi [5], [8]. Khái niệm VTN được thừa nhận về mặt văn hóa xã hội là một giai đoạn chuyển tiếp giữa tuổi ấu thơ và tuổi trưởng thành, con người trong độ tuổi này thay đổi rất nhiều tùy theo các dân tộc, trong mỗi dân tộc lại tùy thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau [8].

Sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục. Trong hô ̣i nghi ̣Quố c tế về Dân số và phát triể n ở Cairo năm 1994, sức khỏe sinh sản đượcTổ chức Y tế Thế giới (WHO) đinh ̣ nghiã như sau: "Sức khỏe sinh sản (SKSS) là sự thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thầ n và xã hội, chứ không chỉ đơn thuầ n là không có bê ̣nh tật hoặc tàn phế của hê ̣ thống sinh sản, chức năng và quá trình sinh sản. Điều này cũng hàm ý là mọi người, kể cả nam và nữ, đều có quyền được nhận thông tin và tiếp cận dịch vụ SKSS, các biện pháp kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) an toàn, có hiệu quả và chấp nhận được 4 theo sự lựa chọn của mình, bảo đảm cho người phụ nữ trải qua quá trình thai nghén và sinh đẻ an toàn, tạo cho các cặp vợ chồng có cơ may tốt nhất để sinh con khỏe mạnh” [3], [4], [14]. Sức khỏe sinh sản VTN cầ n đươ ̣c nhìn nhâ ̣n mô ̣t cách toàn diê ̣n , sức khỏe phát triển thể chất , sức khỏe phát triển trí tuệ, tâm thầ n và khả năng hòa nhâ ̣p với cô ̣ng đồ ng.

VTN nói riêng và cô ̣ng đồ ng nói chung có quyề n đươ ̣c nhâ ̣n thông tin về SKSS, quyề n đươ ̣c tiế p câ ̣n và nhận dịch vụ chăm sóc SKSS (các dịch vụ về bảo vệ sức khỏe bà mẹ, KHHGĐ, sức khỏe tình du ̣c .) và tự do lựa chọn các dịch vụ đó phù hợp với điều kiện kinh tế , văn hóa , xã hô ̣i và sức khỏe của từng người. Sự lớn lên và trưởng thành ở VTN có thể xảy ra với tốc độ khác nhau giữa các cá nhân, phụ thuộc vào các yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội và văn hoá. Do đó sự phân chia về độ tuổi này chỉ mang tính chất tương đối. Tuổi này ít mắc bệnh, tỷ lệ tử vong thấp nhất nên vấn đề sức khoẻ của họ hầu như bị lãng quên.

Song trong quá trình phát triển, sự thiếu kiến thức đã dẫn tới quyế t đinh ̣ không đúng của VTN liên quan đế n sức khỏe và SKSS như quan hê ̣ tin ̀ h dục bữa baĩ gây nên những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe và tương lai trong suốt cuộc đời của họ là: - Nhiều VTN có thai nghén sinh đẻ quá sớm, nhất là VTN có thai nghén sinh đẻ ngoài ý muốn; - Các bệnh lây lan theo đường tình dục mà họ mắc phải có thể làm cho họ phải chịu đựng lâu dài, có khi trở thành vô sinh; - Giai đoạn này sự sinh đẻ, thai nghén sẽ làm VTN gián đoạn việc học tập, tổ n ha ̣i cho chin ́ h bản thân ho ̣, gia điǹ h và xã hô ̣i. Qua nghiên cứu cho thấy VTN nước ta và nhiều nước khác đang bước vào tuổi dậy thì và tuổi sinh sản sớm hơn trước. Nhiều hiểm hoạ đe dọa sức khoẻ do hoạt động tình dục không được bảo vệ ngày càng nhiều hơn; thiếu nữ 5 chưa có chồng mà đã có thai là đối tượng nguy cơ của nạo phá thai không an toàn, bất hợp pháp. Theo tổ chức Y tế thế giới: " Sức khỏe tình dục (SKTD) là sự tổng hợp các khía cạnh thể chất, trí thức và xã hội của con người, sao cho cuộc sống con người phong phú hơn, tốt đẹp hơn về nhân cách, về giao tiếp và tình yêu" [2], [34].

Theo định nghĩa của WHO, vị thành niên “là giai đoạn khác biệt và năng độngcủa con người, là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người trưởng thành được đánh dấu bằng sự phát triển vượt bậc về thể chất, tinh thần, tình cảm và xã hội”[2]. Khái niệm về kiến thức, thái độ và hành vi - Kiế n thức hay hiể u biế t của mỗi người đươ ̣c tić h lũy dầ n qua quá triǹ h học tập và kinh nghiê ̣m thu đươ ̣c trong cuô ̣c số ng. Mỗi người có thể thu đươ ̣c kiế n thức từ thày cô giáo , cha me ,̣ bạn bè , đồ ng nghiê ̣p , những người xung quanh, sách vở và các phương tiện thông tin đại chúng cung cấp [33]. Kiế n thức là một trong các yế u tố quan tro ̣ng giúp con người có các suy nghĩ và tình cảm đúng đắn , từ đó dẫn đế n hành vi phù hơ ̣p trước mỗi sự viê ̣c.

Kiế n thức của mỗi người đươ ̣c tić h lũy trong suố t cuô ̣c đời. Có các kiến thức hay hiể u biế t về bê ̣nh tâ ̣t , sức khỏe và bảo vê ,̣ nâng cao sức khỏe là điề u kiê ̣n cầ n thiế t để mo ̣i người có cơ sở thực hành các hành vi sức khỏe lành ma ̣nh .