BỘ Y TẾ XÉT NGHIỆM HIV Tài liệu đào tạo dành cho học viên Hà Nội, tháng 9 năm 2016 BỘ Y TẾ XÉT NGHIỆM HIV Tài liệu đào tạo dành cho học viên Hà Nội, tháng 9 năm 2016 THAM GIA BIÊN SOẠN TÀI LIỆU 1. Chủ biên - TS. Phan Thị Thu Hương, Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế. Phó chủ biên - TS.
Phạm Hồng Thắng, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương 3. Nhóm biên soạn - TS. Phan Thị Thu Hương, Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế - TS. Phạm Hồng Thắng, Viện Vệ sich dịch tễ Trung ương - PGS.
Trương Xuân Liên, Viện Pasteur thành phố Hồ Chí Minh. Vũ Thị Tường Vân, Bệnh viện Bạch Mai. Trần Tôn, Viện Pasteur thành phố Hồ Chí Minh. Hoàng Thị Thanh Hà, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương.
Nguyễn Việt Nga, Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế. Trần Vân Chi, Viện Huyết học Truyền máu Trung ương. Thƣ ký biên soạn - ThS. Nguyễn Việt Nga, Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế.
Nguyễn Thị Mai, Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế. Cùng với sự tham gia góp ý của các chuyên gia - TS. Bùi Thị Thu Hiền, Văn phòng CDC Việt Nam. Đỗ Thị Thu Thủy, Văn phòng CDC Việt Nam.
Nguyễn Thị Thúy Vân, Tổ chức Y tế thế giới. - Các chuyên gia của Tổ chức CHAI tại Việt Nam MỤC LỤC BÀI 1. TỔNG QUAN VỀ HIV/AIDS. Đại cương về HIV và AIDS.
Phân loại HIV. Đặc tính sinh học của HIV. Miễn dịch học. Các giai đoạn lâm sàng nhiễm HIV.
Giai đoạn nhiễm cấp. Giai đoạn không triệu chứng (giai đoạn lâm sàng tiềm ẩn). Giai đoạn suy giảm miễn dịch. Điều trị ARV.
Tác động của thuốc ARV tới chu kỳ nhân lên của vi rút. Các thuốc kháng retrovirus. CÁC NGUYÊN LÝ KỸ THUẬT VÀ PHƢƠNG CÁCH XÉT NGHIỆM HIV. Phương pháp xét nghiệm gián tiếp .1 Kỹ thuật xét nghiệm ngưng kế t hạt vi lượng (Microtiter particle agglutination).
Kỹ thuật xét nghiệm nhanh. Các kỹ thuật miễn dịch gắn men ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay). Kỹ thuật hóa phát quang và điện hóa phát quang. Kỹ thuật WESTERN-BLOT.
Phương pháp xét nghiệm trực tiếp. Phát hiện kháng nguyên p24 (antigen p24). Các kỹ thuật sinh học phân tử phát hiện HIV-ARN hoặc HIV-ADN pro vi rút. Xét nghiệm theo dõi người nhiễm HIV/AIDS.
Xét nghiệm đếm tế bào Lympho T-CD4. Xét nghiệm đo tải lượng HIV. Xét nghiệm định týp gien kháng thuốc ARV. Các chiến lược xét nghiệm.
Chiến lược II (áp dụng cho giám sát dịch tễ). Chiến lược III (áp dụng cho xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV). Phương cách xét nghiệm HIV. Sinh phẩm xét nghiệm HIV.
Nguyên tắc thực hiện xét nghiệm HIV. Hệ thống cung ứng dịch vụ xét nghiệm HIV tại Việt Nam. LẤY MẪU, ĐÓNG GÓI, VẬN CHUYỂN VÀ BẢO QUẢN MẪU BỆNH PHẨM. Lấy mẫu máu mao mạch bằng dụng cụ chích máu (Lancet).
Lấy mẫu máu tĩnh mạch. Lấy mẫu nước bọt. Lấy mẫu giọt máu khô [2]. Đóng gói và vận chuyển mẫu.
Vận chuyển mẫu bệnh phẩm. Tiếp nhận, thực hiện xét nghiệm, lưu giữ mẫu bệnh phẩm. Bảo quản mẫu. Tiêu chuẩn chấp nhận và loại bỏ mẫu.
Chấp nhận mẫu. Loại bỏ mẫu. Nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng mẫu, giải pháp khắc phục. Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng mẫu.
Giải pháp khắc phục. Nếu các mẫu không đạt chất lượng thì phải thông báo với bệnh nhân để lấy lại mẫu xét nghiệm. QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG PHÕNG XÉT NGHIỆM HIV. Các khái niệm về chất lƣợng.
Quản lý chất lượng (Quality Management). Chính sách chất lượng (Quality Policy). Mục tiêu chất lượng (Quality Objective). Hoạch định chất lượng (Quality Planning).
Kiểm soát chất lượng (Quality Control). Đảm bảo chất lượng (Quality Assurance-QA). Cải tiến chất lượng (Quality Improvement). Tổng quan của hệ thống quản lý chất lƣợng.
Các thành tố trong quản lý chất lƣợng phòng xét nghiệm. Trang thiết bị. Mua sắm và lưu kho. Kiểm soát quá trình.
Quản lý thông tin. Tài liệu và hồ sơ. Quản lý sự cố. Cải tiến quá trình.
Dịch vụ khách hàng. Tiện nghi và an toàn. TIÊU CHUẨN PHÕNG XÉT NGHIỆM VÀ SẮP XẾP BỐ TRÍ PHÕNG XÉT NGHIỆM HIV. Tiêu chuẩn phòng xét nghiệm.
Trách nhiệm. Nguyên tắc chung. Hƣớng dẫn thiết kế phòng xét nghiệm. Luồng công việc.
Phân phối công việc. Vị trí cho trang thiết bị. Các yếu tố vật lý. Bàn làm việc.
QUẢN LÝ THÔNG TIN VÀ HỆ THỐNG BIỂU MẪU BÁO CÁO. Khái niệm và tầm quan trọng của thông tin trong xét nghiệm HIV 73 1. Tầm quan trọng thông tin trong xét nghiệm HIV. Các loại thông tin và yêu cầu đối với thông tin trong xét nghiệm HIV.
Các loại thông tin. Những yêu cầu đối với thông tin về xét nghiệm HIV. Các giai đoạn thu thập thông tin trong xét nghiệm HIV. Hệ thống biểu mẫu báo cáo.
Biểu mẫu sổ sách dành cho cơ sở thực hiện xét nghiệm sàng lọc HIV. Phiếu gửi mẫu xét nghiệm HIV mẫu HIV. Sổ xét nghiệm HIV. Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng HIV.
Biểu mẫu sổ sách dành cho cơ sở thực hiện xét nghiệm khẳng định các trường hợp HIV dương tính. Phiếu gửi mẫu xét nghiệm HIV mẫu HIV. Sổ nhận mẫu và trả kết quả xét nghiệm HIV. Sổ xét nghiệm HIV.
Sổ lưu mẫu dương tính và không xác định. Phiếu trả lời kết quả xét nghiệm HIV. Kết quả xét nghiệm HIV. Sổ theo dõi lý lịch máy.
Báo cáo tình hình xét nghiệm. Phiếu theo dõi nhiệt độ. Hồ sơ theo doĩ nội kiể m (IQC), ngoại kiểm tra (EQA). Chế độ lưu giữ thông tin.
AN TOÀN SINH HỌC TRONG XÉT NGHIỆM HIV. Một số nguyên tắc chung về an toàn sinh học phòng xét nghiệm. Phân loại các vi sinh vật gây bệnh theo nhóm nguy cơ. Xác định cấp độ an toàn sinh học cho phòng xét nghiệm.
Bảo đảm an toàn sinh học tại phòng xét nghiệm. Phòng xét nghiệm. An toàn sinh học phòng xét nghiệm (ATSH PXN). Quy định đối với nhân viên làm trong phòng xét nghiê.
Sự cố an toàn sinh học. An toàn hóa học, lửa, điện, bức xạ và trang thiết bị. Quản lý mẫu bệnh phẩm. Xử lý chất thải.
Quy trình kỹ thuật về an toàn sinh học phòng xét nghiệm. Tổ chức, quản lý. Thực hành tốt trong phòng xét nghiệm. Yêu cầu về an toàn sinh học.
Yêu cầu về kỹ năng thực hành của phòng xét nghiệm. Dự phòng sau phơi nhiễm HIV. Các dạng phơi nhiễm. Quy trình xử trí sau phơi nhiễm: Bao gồm các bước sau:.
106 ĐÁP ÁN CÂU HỎI LƢỢNG GIÁ. 107 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 108 CÁC VĂN BẢN, HƢỚNG DẪN LIÊN QUAN ĐẾN XÉT NGHIỆM HIV. 108 LỜI GIỚI THIỆU Xét nghiệm HIV đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS và là cách duy nhất để biết được một người có bị nhiễm HIV hay không từ đó giúp bệnh nhân tiếp cận với các biện pháp dự phòng và điều trị HIV/AIDS, góp phần phòng chống lây nhiễm HIV hiệu quả hơn.
Xét nghiệm HIV có mục đích để sàng lọc HIV trong an toàn truyền máu, cấy ghép mô tạng, giám sát dịch HIV/AIDS, chẩn đoán HIV/AIDS, hiện nay tại Việt Nam xét nghiệm HIV được triển khai rộng khắp từ Trung ương đến địa phương ở tất cả các cấp với hơn 1000 phòng xét nghiệm sàng lọc HIV và 110 phòng xét nghiệm khẳng định HIV với rất nhiều các kỹ thuật xét nghiệm được áp dụng từ các kỹ thuật đơn giản đến các kỹ thuật có sử dụng máy móc và trang thiết bị như miễn dịch gắn dấu đến kỹ thuật sinh học phân tử. Tài liệu “Xét nghiệm HIV” được xây dựng nhằm mục đích cung cấp các kiến thức tổng quan về xét nghiệm HIV đồng thời nâng cao kiến thức và các kỹ năng để các cán bộ xét nghiệm có thể thực hiện và áp dụng các kỹ thuật xét nghiệm HIV, quản lý đảm bảo chất lượng xét nghiệm, an toàn sinh học phòng xét nghiệm cho các cán bộ y tế đang làm trong lĩnh vực xét nghiệm phục vụ công tác phòng, chống HIV/AIDS. Ngoài ra, cuốn tài liệu này còn được sử dụng cho việc đào tạo cấp chứng chỉ đào tạo liên tục cho cán bộ xét nghiệm. Tài liệu đã tham khảo các văn bản quy phạm pháp luật, hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế; Tổ chức Y tế thế giới và các tổ chức quốc tế khác; các ý kiến góp ý của các chuyên gia về xét nghiệm HIV trong nước và quốc tế để biên soạn phù hợp với tình hình thực tế tại Việt Nam.
Trong quá trình biên soạn, không thể tránh khỏi các sai sót, tập thể nhóm biên soạn mong nhận được sự đóng góp của quý độc giả để tài liệu tiếp tục được hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn! TM. NHÓM BIÊN SOẠN TS. Phan Thị Thu Hƣơng HƢỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU 1.
Mục đích của cuốn tài liệu Cuốn tài liệu Xét nghiệm HIV nhằm mục đích cung cấp cho giảng viên, học viên, cán bộ y tế và những người làm xét nghiệm HIV có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện xét nghiệm HIV;thực hiện việc đảm bảo chất lượng, an toàn sinh học phòng xét nghiệm tối thiểu cho xét nghiệm HIV. Ngoài ra, cuốn tài liệu này sẽ được sử dụng làm căn cứ cho việc đào tạo cấp chứng chỉ đào tạo liên tục cho các cán bộ thực hiện xét nghiệm HIV. Đối tƣợng sử dụng tài liệu Cuốn tài liệu này được biên soạn chủ yếu dành cho: - Cán bộ phòng xét nghiệm; - Cán bộ quản lý phòng xét nghiệm; - Sinh viên và giảng viên các cơ sở đào tạo về kỹ thuật xét nghiệm HIV. Nội dung chủ yếu của tài liệu Tài liệu này có 07 bài bao gồm cả lý thuyết và thực hành, câu hỏi lượng giá và đáp án, tài liệu tham khảo.
Trong đó 01 bài giới thiệu tổng quan về HIV/AIDS, 01 bài các nguyên lý và phương cách xét nghiệm HIV, 01 bài lấy mẫu, vận chuyển và bảo quản mẫu bệnh phẩm, 01 bài quản lý đảm bảo chất lượng xét nghiệm HIV, 01 bài về sắp xếp và tiêu chuẩn phòng xét nghiệm HIV, 01 bài về quản lý thông tin phòng xét nghiệm, 01 bài về an toàn phòng xét nghiệm.