Chương 1, tác giả đã tổng quát những nội dung liên quan tới chủ đề khóa luận là: các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển tín dụng xanh của ngân hàng thương mại tại Việt Nam bao gồm lý do nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và đóng góp của đề tài để người đọc có thể hình dung được về bài luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về tín dụng xanh 2. Khái niệm tín dụng xanh Tín dụng xanh là một trong những chiến lược tài chính của các ngân hàng, để hướng tới việc tài trợ các doanh nghiệp không gây ô nhiễm môi trường.
Tín dụng xanh là một công cụ hỗ trợ tài chính phái sinh và cách thức kiểm soát vĩ mô trong việc điều hành hệ thống tài chính cũng như bảo vệ môi trường. Chính phủ khuyến khích các tổ chức tài chính phân bổ nguồn lực tài chính hiệu quả và hướng dòng vốn tới các ngành tiêu thụ năng lượng thấp, ít ô nhiễm (Lingyun He và cộng sự, 2019a, 2019b; Xinkuo Xu và Jingsi Li, 2020). Tập đoàn Tài chính Quốc tế (2002) lần thứ nhất đề xuất định nghĩa TDX, cụ thể là Nguyên tắc Xích đạo. Đó là các hướng dẫn cho vay doanh nghiệp được thiết kế để nhận biết, từ đó đưa ra nhận định và kiểm soát rủi ro xã hội và môi trường trong quá trình hỗ trợ tài chính cho dự án (Xinkuo Xu và Jingsi Li, 2020).
Tài trợ TDX (GCF) là hình thức dịch vụ tài chính do các ngân hàng cung cấp nhằm khuyến khích người vay cam kết đầu tư không ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường và thực hiện được sự phát triển bền vững (Simin An & cộng sự, 2021). Tại quốc gia ta, theo Điều 149 của Luật Bảo vệ môi trường (2020) Tín dụng xanh là khoản vay tài trợ đến các dự án như: sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên tự nhiên; xử lý kịp thời, nhanh nhạy với những thay đổi tiêu cực của khí hậu; xử lý ô nhiễm, thay đổi môi trường tốt hơn; quản lý chất thải; khôi phục hệ sinh thái; bảo vệ, giữ gìn thiên nhiên và đa dạng sinh học; xây dựng thêm lợi ích về môi trường. Tín dụng xanh là khoản tín dụng mà ngân hàng cấp cho các dự án có rủi ro môi trường thấp hoặc các dự án bảo vệ môi trường. Nói cách khác, tín dụng xanh là các hình thức tài trợ như tài trợ, cho vay và các phương thức cấp tín dụng khác, trong đó các tác động môi trường và bảo tồn môi trường được xem xét (Nguyễn Quốc Huy, 2023) Như vậy, tín dụng xanh có thể hiểu là một khoản vay được cấp cho các khách hàng nhằm đảm bảo được việc không gây ảnh hưởng tới môi trường.
Đặc điểm của tín dụng xanh Theo Hoài Linh và cộng sự (2021) TDX là hoạt động cho vay được thực hiện bởi các NHTM dưới dạng tiền tệ với ba đặc điểm khác nhau: (1) TDX được cấp cho các dự án sản xuất kinh doanh mà không tạo ra ảnh hưởng xấu tới môi trường. Tuy nhiên, không phải dự án nào có yếu tố “xanh” đều được tài trợ và cần phải có những tiêu chí nhất định. Đối với công ty, dự án phải chứng minh được tính hiệu quả, thông tin rõ ràng, kinh doanh có lãi, có ít nhất một năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ “xanh” và đặc biệt là chứng minh được hiệu quả đầu tư của sản phẩm. Các cá nhân phải chứng minh được tình hình tài chính, có đầy đủ pháp lý và chứng minh với ngân hàng rằng mình không có nợ xấu.
(2) TDX chủ yếu được thực hiện bằng nguồn vốn huy động từ thành phần trong xã hội, không chỉ huy động vốn từ ngân hàng và nguồn tài chính sử dụng để thực hiện các khoản vay xanh là vốn xanh. Các ngân hàng có thể tiếp cận vốn xanh thông qua các thỏa thuận ủy thác từ NHTW hoặc NHNN, quỹ hỗ trợ TDX hoặc phát hành trực tiếp TPX trên thị trường. (3) Nhiều cơ quan chức năng tham gia vào hoạt động TDX. Vì vậy, để khuyến khích các nhà đầu tư, chính phủ hỗ trợ các doanh nghiệp huy động vốn vào các dự án ưu tiên bảo vệ môi trường và nền kinh tế thông qua chính sách thuế và cam đoan sản xuất ổn định.
Bên cạnh đó ngân hàng cam kết hỗ trợ tài chính dài hạn với lãi suất ưu đãi. Nhìn chung xét về mặt cấu trúc thì TDX giống như tín dụng thông thường. Đây là việc cho vay dưới dạng tiền tệ mang những thuộc tính như là hình thức tài chính phục vụ cho sự phát triển bền vững của quốc gia, gắn liền với mục tiêu kinh tế xanh, với hàm lượng phát thải carbon thấp. Về vốn cấp chỉ dành cho các dự án có tính “xanh” và các ngân hàng cũng có các chỉ tiêu đánh giá riêng với loại hình này.
Các đặc điểm của TDX bao gồm: - Phạm vi áp dụng: Tín dụng xanh được cấp cho các dự án đầu tư có liên quan đến sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý chất thải, xử lý ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, cũng như tạo ra lợi ích khác về môi trường. 8 - Xu hướng phát triển: Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, TDX đang ngày càng thu hút nhiều sự chú ý. Khuynh hướng tăng cường TDX đã hình thành và phát triển thông qua việc ngày càng có nhiều dự án xanh. - Thách thức: TDX vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt đối với các ngân hàng thương mại trong quá trình thực hiện.
Tín dụng xanh không chỉ là một biểu hiện của tài chính bền vững, mà còn là một hành động cần thiết để chống lại sự hủy hoại môi trường và hướng tới sự phát triển vững bền cho tương lai. Mục tiêu của tín dụng xanh TDX có thể thực hiện được mục tiêu tránh lãng phí năng lượng, ngăn không cho tăng lượng chất thải và tăng cường nâng cao môi trường tổng thể dựa vào ba cơ chế: hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp, thay đổi mới doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế (Zhigang Chen & cộng sự, 2022) Các NHTM cần tiến hành sắp xếp lại và hoàn thành chính sách TDX đang có và thúc đẩy tăng trưởng cho vay, tài trợ vào các lĩnh vực tài nguyên và nhiên liệu có giá trị gia tăng lớn (Nguyễn Ngọc Khánh Linh và cộng sự, 2021). Tìm hiểu và thực hiện hoạt động TDX dần có đông đảo người quan tâm, với mục tiêu tìm kiếm, đánh giá và tham gia vào những dự án sử dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu lượng khí nhà kính thải ra, đồng thời ứng phó tốt hơn với khí hậu biến chuyển theo chiều hướng xấu (Nguyễn Quốc Huy, 2023). Tại Việt Nam, hội thảo “Tín dụng xanh – Việt Nam không thể chậm chân với Net Zero” do báo Lao động phối hợp cùng NHNN tổ chức (2023) đã đề ra mục tiêu hướng tới tăng trưởng tín dụng xanh đạt 10% vào năm 2025 (Đức Mạnh 2023).
TDX mang mục tiêu là tập trung vào những khía cạnh liên quan đến môi trường và xã hội để đảm bảo được sự tăng trưởng vững bền, có 4 mục tiêu cơ bản như sau: - Bảo vệ môi trường: Tín dụng xanh hướng đến việc tài trợ cho các dự án và hoạt động có lợi cho môi trường. Điều này có thể bao gồm đầu tư vào năng lượng tái tạo, giảm lượng khí thải, quản lý chất thải, và bảo tồn thiên nhiên. - Thúc đẩy sử dụng tài nguyên bền vững: Tín dụng xanh khuyến khích việc quản 9 lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả và lâu dài. Các dự án được tài trợ thường phải tuân thủ các tiêu chuẩn về sử dụng tài nguyên.
- Hỗ trợ phát triển xã hội: Tín dụng xanh đảm bảo rằng các dự án tài trợ còn có lợi ích cho cộng đồng và xã hội. Điều này có thể bao gồm việc tạo việc làm, cải thiện cuộc sống, tài trợ cho những dự án xã hội. - Khuyến khích sự đổi mới và công nghệ sạch: TDX thúc đẩy việc tham gia vào những công nghệ sạch và các giải pháp đổi mới để giảm tác động của hoạt động kinh doanh đối với môi trường. “Xanh hóa” tín dụng là mục tiêu cấp thiết trong tình hình khí hậu biến đổi trên toàn cầu.
Ngoài ra đây còn là xu hướng chủ đạo đã và đang có được sự chú ý từ các NHTM. Tóm lại rằng, tín dụng xanh không chỉ là về việc tài trợ tài chính, mà còn là một cách để thúc đẩy một tương lai ổn định và vững bền. Vai trò của tín dụng xanh TDX đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích các doanh nghiệp thân thiện với môi trường và làm giảm các doanh nghiệp gây ô nhiễm bằng cách điều chỉnh nguồn vốn xã hội để tăng cường quản trị môi trường và thúc đẩy sản xuất xanh trong xã hội (Xinkuo Xu và Jingsi Li, 2020) TDX là một giải pháp quan trọng cho cả cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, không làm ảnh hưởng xấu đến xã hội và môi trường, thúc đẩy tiến trình phát triển vững bền của nền kinh tế (Nguyễn Quốc Huy, 2023). Thực tế cho thấy, tín dụng xanh có xu hướng tăng trưởng trên toàn cầu.
TDX góp phần thiết yếu thúc đẩy các dự án bảo vệ môi trường và ứng phó với tình hình biến đổi khí hậu. Đối với các dự án thân thiện môi trường đa phần cần rất nhiều yếu tố để triển khai, đặc biệt quan trọng là vốn. Nguồn vốn ưu đãi, lãi suất hấp dẫn từ TDX giúp các công ty, cá nhân đầu tư một cách hiệu quả. Đóng vai trò trụ cột của hệ thống tài chính xanh, TDX mang lại những tác động tích cực tới NHTM, doanh nghiệp, cá nhân không chỉ về mặt kinh tế mà còn vấn đề an sinh xã hội.
Phát triển tín dụng xanh tại ngân hàng thương mại 2. Sự cần thiết của tín dụng xanh Với vai trò là trung gian tài chính, kênh dẫn vốn và huyết mạch của nền kinh tế, mạng lưới ngân hàng là nhân tố trụ cột trong việc định hướng nguồn vốn đầu tư trong nền kinh tế, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội theo định hướng mà Chính phủ đề ra. TDX là một công cụ quan trọng trong phát triển xanh và phát triển bền vững. TDX khuyến khích những ngành công nghiệp thân thiện với môi trường và hạn chế các ngành gây tổn hại đến môi trường.