Mở đầu Chương 2: Cơ sở lý luận và tổng quan hình nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kinh nghiệm từ Trung Quốc và bài học cho phát triển tín dụng xanh tại Việt Nam Chương 5: Giải pháp và kiến nghị 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA TONG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận về tín dụng xanh 2.1 Khái niệm về tín dụng xanh Tín dụng xanh trong những năm gần đây nằm trong danh sách ưu tiên cần được chú trọng và phát triển của các TCTD và Ngân hàng thương mại. Trước khi tìm hiểu TDX, cần phải hiểu một số khái niệm liên quan như sau: - Kinh tế xanh (Green economy): Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc (UN), kinh tế xanh được định nghĩa là "một hệ thống kinh tế mà trong đó, tăng trưởng kinh tế và bền vững môi trường được kết hợp với nhau để đáp ứng nhu cầu của con người, tăng cường giảm nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống của các thế hệ hiện tại và tương lai". Để đạt được kinh tế xanh, cần phải áp dụng các cách tiếp cận bền vững, tạo ra giá trị thêm thông qua các nguồn tài nguyên tái tạo, tăng cường hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu chất thải. Đồng thời, kinh tế xanh cũng cần đảm bảo sự công bằng và cân bằng trong phát triển xã hội, đảm bảo các lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội đều được đáp ứng.
- Tăng trưởng xanh: Theo định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), tăng trưởng xanh được định nghĩa là "một hệ thống kinh tế tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mà trong đó, sử dụng tài nguyên và sản xuất ra chúng đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường, tăng cường sức mạnh kinh tế và sự thịnh vượng, cải thiện chất lượng cuộc sống và khả năng đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai". - Tài chính xanh (Green Finance): Theo Tổ chức Tài chính Xanh Quốc tế (International Green Finance Organization) đưa ra khái niệm tài chính xanh là "các hoạt động tài chính cung cấp tài trợ cho các dự án, sản phẩm, và công nghệ có tiềm năng giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững". - Ngân hàng xanh (Green bank): Theo Millat (2012), ngân hàng xanh là các tổ chức tài chính có trách nhiệm xã hội và môi trường, hướng đến việc tài trợ các dự án và hoạt động có tính bền vững. Các ngân hàng xanh phải đảm bảo việc tài trợ của mình không gây tác động tiêu cực đến môi trường và đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững.
Millat cũng nhấn mạnh rằng các ngân hàng 12 xanh cần phải có chính sách và tiêu chuẩn nghiêm ngặt để đảm bảo rằng các hoạt động tài chính của họ đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững. - Tin dụng xanh: “Tín dụng xanh” chính là công cụ cần thiết của các Ngân hàng thương mại, TCTD nhằm đảm bảo đầu tư đúng doanh nghiệp, không làm tổn hại đến môi trường và con người, đồng thời giúp cho Quốc gia đó phát triển bền vững. Vậy tín dụng xanh là gì ? Tại Việt Nam, theo Điều 149 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022 quy định như sau: Tín dụng xanh là tín dụng được cấp cho các dự án đầu tư sau đây: (i) Sử dụng hiệu qua tài nguyên thiên nhiên; (ii) Ứng phó với biến đổi khí hau; (iii) Quan ly chat thai; (iv) Xử ly 6 nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường; (v) Phục hồi hệ sinh thái tự nhiên; (vi) Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; (vii) Tao ra lợi ích khác về môi trường. Theo Nguyên tắc TDX (GLP 2018) do Hiệp hội thị trường vốn vay (Loan market Association) và Hiệp hội thị trường vốn vay châu Á Thái Bình Dương (Asia Pacific Loan Market Association) ban hành năm 2018, TDX được định nghia là bất kỳ loại tín dung nào được thiết kế cho tất cả hoặc một phần các khoản vay mới và/hoặc cấp vốn hoặc tái cấp vốn cho các dự án xanh đủ điều kiện hiện có.
Các hạng mục thuộc GLP 2018 bao gồm: Năng lượng tái tạo; Sử dụng năng lượng hiệu quả; Giao thông xanh; Sản phẩm, công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường; Quản lý nguồn nước bền vững và xử lý nước thải; Công trình xanh; Nông lâm nghiệp bền vững. TDX sẽ cung cấp các khoản vay có lãi suất thấp hơn so với thị trường hoặc nhiều ưu đãi hơn dành cho tệp khách hàng có nhu cầu vay vốn, sử dụng vốn vào mục đích tiêu dùng, sản xuất kinh doanh hoặc các doanh nghiệp .Đối với cá nhân, các ngân hàng sẽ xem xét khách hàng dùng để mua sản phẩm thân thiện môi trường, tiết kiệm nhiên liệu. Đối với khách hàng là doanh nghiệp, ngân hàng sẽ đánh giá dự án dựa trên mức độ thân thiện với môi trường, năng lượng tái tạo, năng lượng sạch. Định nghĩa về “phát triển”: Theo từ điển tiếng Việt, khái niệm "phát triển" có nghĩa là quá trình tăng trưởng, mở rộng, cải tiến để đạt được mục tiêu.
Phát triển có thể áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh tế, xã hội, công nghệ, giáo dục, văn hóa, v. Mục 13 tiêu của phát triển có thể được định nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào lĩnh vực hoặc quốc gia. Phát triển có tính chất liên tục và đa chiều, và đòi hỏi sự chú ý đến các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa, và chính trị. Định nghĩa về “phát triển tín dụng xanh”: Hiện tại không có định nghĩa thống nhất về “phát triển tín dụng xanh” nhưng theo Phạm Xuân Hoe (2015) và Vũ Phương Chi (2018), phát triển TDX là sự gia tăng dư nợ TDX trong cơ cấu khách hàng cho vay tại một ngân hàng kết hợp với sự phát triển thêm sản phẩm TDX, đồng thời tăng chất lượng TDX.
Các mục tiêu của phát triển TDX bao gồm: - Hướng các khoản cho vay hoặc đầu tư tài chính vào các hoạt động và dự án có tính bền vững. - Giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường. - Tăng cường khả năng chống chịu và phục hồi của các hệ sinh thái tự nhiên. - Tạo lợi ích cho cộng đồng và kinh tế xã hội.
- Khuyến khích các doanh nghiệp phát triển những giải pháp bền vững. - Thúc đẩy sự chuyển đổi sang nền kinh tế xanh. - Góp phần vào quá trình đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Tổng kết lại, theo tác giả có thể hiểu “tín dụng xanh” là những khoản tín dụng dành cho các dự án, mô hình, chương trình không tổn hại đến môi trường va con người do ngân hàng cung cấp.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng xanh Hiện nay, Chính phủ đã đưa ra các chính sách, quyết định nhằm hỗ trợ cho hoạt động phát triển TDX; bên cạnh đó, các NHTM đã đưa ra các cơ chế, ưu đãi và biện pháp nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp.1 Về phía nhà Nhà nước Mọi biến động của nền kinh tế dù là nhỏ nhất đều ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực theo hướng tích cực và tiêu cực, đặc biệt là hoạt động kinh doanh của ngân hàng nói chung và TDX nói riêng.
Tình hình kinh tế tổng thể sẽ ảnh hưởng đến việc giải ngân nguồn vốn TDX. Khi kinh tế ổn định và đang phát triển, các nguồn vốn TDX sẽ dễ dàng hơn để được giải ngân và các tổ chức tài chính, NHTM sẽ có thể tăng cường các hoạt động tài chính xanh. Ngược lại, khi 14 kinh tế chậm phát triển hoặc khó khăn, các nguồn vốn TDX sẽ khó khăn hơn để được giải ngân do các ngân hàng không có cơ hội phát triển. Nhà nước kích cầu kinh tế có thể ảnh hưởng đến TDX, tuy nhiên, tác động này có thể có tính chất khác nhau tùy thuộc vào cách thức triển khai và mục đích của chính sách kích cầu.
Nếu chính sách kích cầu kinh tế được triển khai một cách bền vững và tập trung vào các ngành công nghiệp và hoạt động kinh doanh xanh, thì TDX có thể được hỗ trợ mạnh mẽ. Nhà nước có thể tạo ra các khoản tín dụng đặc biệt để hỗ trợ các hoạt động kinh doanh xanh hoặc cung cấp các khoản tín dụng ưu đãi về lãi suất cho các hoạt động kinh doanh xanh. Tuy nhiên, nếu chính sách kích cầu kinh tế không tập trung vào phát triển bền vững và chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế ngắn hạn, thì TDX có thể bị ảnh hưởng tiêu cực. Vì vậy, để đảm bảo tính bền vững của TDX, Ngân hàng Nhà nước cần phối hợp với các bộ ngành đưa ra chính sách kích cầu kinh tế cần được thiết kế một cách cân bằng và bao gồm các tiêu chí về môi trường và xã hội, cùng với việc xây dựng năng lực quản lý rủi ro của các tổ chức tài chính và nhà đầu tư.2 Về phía Ngân hàng a.
Triển khai hệ thống, chính sách quản lý môi trường xã hội trong việc cấp tín dụng của NHTM Việc xây dựng môi trường pháp luật hỗ trợ TDX là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của các hoạt động TDX. Dưới đây là một số yếu tố quan trọng cần được xem xét khi xây dựng môi trường pháp luật hỗ trợ TDX: Quy định pháp lý rõ ràng về TDX: Một khía cạnh quan trọng của môi trường pháp luật hỗ trợ tín dụng xanh là quy định pháp lý rõ ràng về khái niệm TDX và các tiêu chí để đánh giá hoạt động TDX. Quy định pháp lý này cần được phát triển để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và tránh nhầm lẫn trong việc áp dụng các tiêu chuẩn. Các chính sách khuyến khích và ưu đãi: Nhà nước có thể thiết lập các chính sách khuyến khích và ưu đãi để hỗ trợ các hoạt động TDX, chẳng hạn như giảm thuế hoặc cung cấp các khoản vay ưu đãi về lãi suất.
Tuy nhiên, các chính sách này cần được thiết kế một cách cân bằng để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động kinh doanh không bền vững. Quy định về báo cáo và thông tin công khai: Việc đưa ra các quy định về báo cáo và thông tin công khai sẽ giúp tăng tính minh bạch và độ tin cậy của các hoạt TDX. Các tổ chức 15 cần phải cung cấp thông tin đầy đủ và minh bạch về hoạt động của họ, bao gồm cả thông tin về hiệu quả môi trường và xã hội. Các quy định về trách nhiệm pháp lý: Các quy định về trách nhiệm pháp lý cần được đưa ra để đảm bảo tính minh bạch và tránh các hoạt động TDX không đúng mục đích.