CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 1. Các nghiên cứu nước ngoài Nghiên cứu của Sterck et al. (2005) là một trong những nghiên cứu quốc tế đầu tiên về thực hành kiểm soát nội bộ trong khu vực công, và cung cấp những phát hiện thú vị về các khuôn khổ kiểm soát nội bộ được sử dụng trong một số quốc gia được coi là người tiên phong vào thời điểm đó. Ví dụ, Úc đã thiết lập một mô hình điều khiển trung tâm một cách rõ ràng đề cập đến năm thành tố của khuôn khổ kiểm soát nội bộ Coso đầu tiên.
Ở Thụy Điển, hầu hết các tổ chức công cộng sử dụng kết hợp các phương pháp khuyến cáo của chính phủ (dựa trên tiêu tiêu chuẩn Coso) cùng với các hệ thống và thủ tục cụ thể đã được phát triển có tính đến các yếu tố nội bộ như mô hình tổ chức và loại hình hoạt động thực hiện. Trong chính phủ liên bang của Hoa Kỳ, các tiêu chuẩn về kiểm soát nội bộ, cũng dựa trên tiêu chuẩn Coso, cung cấp một khuôn khổ kiểm soát nội bộ để xác định và giải quyết các thách thức quản lý hiệu suất lớn và rủi ro nội bộ cao (Sterck et al, 2005. International Federation of Accountants IFAC (2012), “Evaluating and Improving Internal control in Organizations”, Đánh giá và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong tổ chức. Bài báo này tác giả xác định lý do tại sao các hệ thống kiểm soát nội bộ trong tổ chức không phải lúc nào cũng hiệu quả từ đó hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ để quản lý rủi ro, chống lại các mối đe dọa và tận dụng các cơ hội để kiểm soát các hoạt động của tổ chức một cách hiệu quả.
Nghiên cứu đã đưa ra những nghiên tắt đánh giá và cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, những hướng dẫn cụ thể để thực hiện các nghiên tắc được nhà quản lý và nhân viên khác của tổ chức, nắm bắt và tích cực theo dõi các hoạt động, tận dụng các cơ hội để chống lại các mối đe dọa, phù hợp với chiến lược quản lý rủi ro và các chính sách về kiểm soát nội bộ do cơ quan quản lý xác định để đạt được mục tiêu của tổ chức. Cheh – Đại học Akron, Đại học Jang-hyung Lee Daegu (2010), “Determinants Of Internal Control Weaknesses”, Các yếu tố quyết định đối với 8 kiểm soát nội bộ. Bài báo tìm ra được những biến số tài chính và phi tài chính giúp công ty xác định được những hạn chế trong kiểm soát nội bộ theo Bộ luật Sarbanes-Oxley. Các biến này có thể được sử dụng bởi các kiểm toán viên như là một công cụ sàng lọc để xác định trong quá trình kiểm soát nội bộ, từ đó giúp kiểm toán viên tiết kiệm đáng kể chi phí kiểm toán.
Gerrit SARENS, Christian DE VISSCHER & Diane VAN GILS (2010), “Risk Management and Internal Control in Public Sector: An In-Depth Analysis of Belgian Social Security Public Institutions”, Quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ khu vực công: Phân tích chuyên sâu về các tổ chức anh sinh xã hội của Bỉ. Bài báo này cung cấp một phân tích chuyên sâu về quản lý rủi ro và thực hành kiểm soát nội bộ trong các tổ chức công cộng an sinh xã hội của bỉ (SSPI). Các phát hiện cho thấy: (1) quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ không được phát triển cao; (2) kiểm soát nội bộ được phát triển hơn quản lý rủi ro; và (3) các khái niệm quản lý rủi ro như xác định và đánh giá rủi ro là một phần của kiểm soát nội bộ, thay vì kiểm soát nội bộ truyền thống (tập trung vào sự phù hợp) có phạm vi rộng hơn so với triết lý quản lý rủi ro gần đây (tập trung vào hiệu suất) có thể là một lý do tại sao các yêu cầu về hiệu suất của SSPI không được đáp ứng.Xinmin (2007), “The impact of a firm’s internal control mechanisms on the choice of innovation mode”, Tác động của cơ chế kiểm soát nội bộ đến doanh nghiệp về việc lựa chọn mô hình đổi mới. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hữu hiệu của KSNB có mối quan hệ cùng chiều với đổi mới toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp nhưng lại có quan hệ ngược chiều với việc đổi mới từng phần, từng bộ phận trong doanh nghiệp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy quản lý chiến lược có mối quan hệ cùng chiều với đổi mới gián đoạn (còn gọi là đổi mới căn bản) nhưng có mối quan hệ ngược chiều với đổi mới liên tục (còn gọi là đổi mới tăng dần), trong khi quản lý tài chính lại có mối quan hệ ngược chiều với đổi mới căn bản nhưng lại cùng chiều với đổi mới liên tục. Ngoài các nghiên cứu nói trên, còn có các nghiên cứu những tác động của thành phần trong hệ thống kiểm soát nội bộ đến nâng cao khả năng của hệ thống kiểm soát nội bộ như: Nghiên cứu về môi trường kiểm soát: D “Aquyla, 1998 & 9 Ramos (2004), Rae & Subramaniam (2006); Nghiên cứu về đánh giá rủi ro: Lannoye (1999); Walker (1999); Nghiên cứu về thông tin và truyền thông: Steihoff (2001), Hevesi (2005), Nghiên cứu các hoạt động kiểm soát: Jenkinson (2008), Ramos (2004); Nghiên cứu về giám sát: Springer (2004), Muhota (2005), Diamond (1984), Calomiris & Khan (1991); Nghiên cứu về lợi ích nhóm: Rawls, J. Các nghiên cứu trong nước Một số công trình nghiên cứu liên quan đến hệ thống kiểm soát nội bộ và các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ mà tác giả đã tra cứu và tham khảo như sau: Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh (2013), Luận án tiến sĩ kinh tế: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam”. Tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để phân tích các quan điểm khác nhau về HTKSNB, từ đó tổng quát đưa ra mô hình tổ chức HTKSNB làm khung lý thuyết nghiên cứu HTKSNB tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam gồm: Nội dung (chính sách kiểm soát, thủ tục kiểm soát), các yếu tố cấu thành (môi trường kiểm soát, hệ thống thông tin, thủ tục kiểm soát), mụa tiêu của HTKSNB (bảo vệ tài sản của đơn vị, đảm bảo độ tin cậy của thông tin, đảm bảo việc thực hiện chế độ pháp lý, bảo đảm hiệu quả hoạt động).
Tác giả đã đề xuất Tập đoàn Hóa chất Việt Nam hoàn thiện các yếu tố cấu thành HTKSNB: Môi trường kiểm soát (đặc thù quản lý, cơ cấu tổ chức chính sách nhân sự, công tác kế hoạch, bộ máy kiểm soát), hệ thống thông tin (hệ thống thông tin toàn tập đoàn, hệ thống thông tin kế toán), thủ tục kiểm soát (các nghiên tắc, các hoạt động cơ bản); Hoàn thiện quy chế quản lý người đại diện; Hoàn thiện kiểm soát vốn tại tập đoàn; Một số giải pháp tái cấu trúc tập đoàn từ nay đến năm 2015. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền (2015), Luận văn thạc sĩ: “Các yếu tố của hệ thống kiểm soát nội bộ ảnh hưởng tới hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế Quận 9”. Tác giả đã kết hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp bao gồm phương pháp định tính và định lượng để xây dựng thang đo, kiểm định sự phù hợp cũng như độ tin cậy và xác định được nhân tố nào của hệ thống kiểm soát nội bộ có 10 ảnh hưởng mạnh nhất tới hoạt động thu thuế. Đề xuất các giải pháp cơ bản để Ban lãnh đạo có những chính sách phù hợp để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của Chi cục Thuế Quận 9 trong việc nâng cao hiệu quả thu thuế.
Tác giả chỉ mới nghiên cứu thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ ảnh hưởng đến hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế Quận 9 là tại một đơn vị cụ thể mà chưa nghiên cứu rộng hơn trên một địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hoặc cho cả ngành thuế, tác giả chưa nghiên cứu đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ đến hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế Quận 9. Tác giả Phạm Vũ Thúy Hằng (2015), Luận văn thạc sĩ kinh tế: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác kiểm tra tại Chi cục Thuế Quận 9”. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận hệ thống kiểm soát nội bộ bằng phương pháp tổng hợp, phân tích thông qua phần mềm excel và phần mềm SPSS 2.0 để xác định sự ảnh hưởng của các nhân tố đến hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác kiểm tra tại Chi cục Thuế Quận 9 và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác kiểm tra tại Chi cục Thuế Quận 9. Tác giả chỉ mới nghiên cứu thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ ảnh hưởng đến công tác kiểm tra tại Chi cục Thuế Quận 9 mà chưa nghiên cứu sự ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ đến các lĩnh vực khác của thuế, tác giả chưa nghiên cứu đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ đến hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế Quận 9.
Tác giả Võ Đăng Khoa (2015), Luận văn thạc sĩ kế toán: “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An”. Tác giả đã hệ thống cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ trong hoạt động hành chính công và của ngành thuế, lợi ích và hạn chế của kiểm soát nội bộ, thực trạng kiểm soát nội bộ quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An bằng phương pháp định tính. Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An. Tác giả chỉ mới nghiên cứu thực trạng kiểm soát nội bộ quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An mà chưa nghiên cứu sự ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ đến các lĩnh vực khác của thuế và tác giả chưa sử dụng phương pháp định lượng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống kiểm 11 soát nội bộ quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An, tác giả chưa nghiên cứu đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ đến hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế thị xã Dĩ An.
Tác giả Vương Thị Thu Thanh (2015), Luận văn thạc sĩ: “Kiểm soát nội bộ trong hoạt động thu thuế tại Chi cục Thuế quận Thủ Đức”.